Η καθυστέρηση στην επίλυση φορολογικών διαφορών στην Κύπρο παραμένει μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις του συστήματος φορολογικής δικαιοσύνης, επηρεάζοντας τόσο τη λειτουργία της Δικαιοσύνης όσο και την ανταγωνιστικότητα της χώρας ως επενδυτικού και χρηματοοικονομικού κέντρου.
Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο της ημερίδας «Φορολογική Δικαιοσύνη και Μηχανισμοί Επίλυσης Διαφορών», που διοργάνωσαν ο Δικηγορικός Σύλλογος, η Ernst & Young και το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, την οποία παρακολούθησε ο «Π». Οι εισηγητές ανέδειξαν τις καθυστερήσεις στην εκδίκαση φορολογικών υποθέσεων, τις επιπτώσεις τους στην οικονομία και την ανάγκη μεταρρυθμίσεων.
Όπως επισημάνθηκε, η αποτελεσματική λειτουργία του φορολογικού συστήματος είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσεων, με την ταχεία απονομή φορολογικής δικαιοσύνης να αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της ελκυστικότητας της Κύπρου ως επιχειρηματικού προορισμού. Ο Σίμος Σίμου, συνέταιρος Επίλυσης Φορολογικών Διαφορών – Πράσινοι Φόροι, της Κουκούνης Καραολής ΔΕΠΕ (EY Law), ανέφερε ότι, παρότι η χώρα κατατάχθηκε το 2025 στην τρίτη θέση του παγκόσμιου δείκτη επιχειρηματικής ανταγωνιστικότητας, οι καθυστερήσεις στην εκδίκαση φορολογικών υποθέσεων εξακολουθούν να επηρεάζουν τη συνολική ανταγωνιστικότητά της.
Ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Λευκωσίας, Στέφανος Σκορδής, σημείωσε ότι οι φορολογικές υποθέσεις συγκαταλέγονται στις πλέον σύνθετες που καλούνται να διαχειριστούν οι δικηγόροι, λόγω τόσο του πολύπλοκου ουσιαστικού φορολογικού δικαίου όσο και των απαιτητικών δικονομικών διαδικασιών.
Αμεση φορολογία και ενστάσεις
Η διαδικασία στις υποθέσεις άμεσης φορολογίας αρχίζει με την έναρξη φορολογικού ελέγχου και την έκδοση αρχικής βεβαίωσης φόρου, στάδιο στο οποίο, όπως ανέφερε ο Παναγιώτης Τζιόγκουρος, συνέταιρος της EY, Υπηρεσίες Διεθνούς Φορολογίας και Συναλλαγών (ITTS), ο φορολογούμενος αποκτά για πρώτη φορά το δικαίωμα να αμφισβητήσει την απόφαση, υποβάλλοντας υποχρεωτική ένσταση προς τον έφορο Φορολογίας. Μέσω της ένστασης μπορεί να τεκμηριώσει τις θέσεις του και να προσκομίσει πρόσθετα στοιχεία, πριν από την έκδοση της τελικής βεβαίωσης φόρου, η οποία συνήθως προηγείται από εκτεταμένη αλληλογραφία μεταξύ των δύο πλευρών.
Εάν η διαφορά δεν επιλυθεί, ο φορολογούμενος έχει προθεσμία 60 ημερών για να υποβάλει ένσταση προς τον έφορο Φορολογίας. Αν και μετά την επανεξέταση εξακολουθεί να διαφωνεί με την απόφαση, μπορεί εντός 45 ημερών να ασκήσει ιεραρχική προσφυγή στο Εφοριακό Συμβούλιο ή, εναλλακτικά, εντός 75 ημερών να προσφύγει στο Διοικητικό Δικαστήριο, ενώ η διαδικασία μπορεί να συνεχιστεί με έφεση στο Διοικητικό Εφετείο και, σε ζητήματα ερμηνείας του δικαίου, με παραπομπή στο Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο.
Το Εφοριακό Συμβούλιο
Η ένσταση, όπως ανέφερε ο κ. Σίμος Σίμου, αποτελεί την πρώτη ουσιαστική ευκαιρία επίλυσης της φορολογικής διαφοράς χωρίς περαιτέρω κλιμάκωση. Εάν δεν υπάρξει συμφωνία, η υπόθεση οδηγείται στο Εφοριακό Συμβούλιο, όπου εξετάζεται βάσει της έκθεσης ελέγχου και των ήδη υποβληθέντων στοιχείων, με νέα αποδεικτικά να γίνονται δεκτά μόνο κατ’ εξαίρεση και την απόφαση να εκδίδεται εντός ενός έτους.
Το Εφοριακό Συμβούλιο μπορεί να ακυρώσει ή να τροποποιήσει την απόφαση του εφόρου Φορολογίας ή να την παραπέμψει πίσω με οδηγίες επανεξέτασης, ενώ οι αποφάσεις του είναι τελεσίδικες όταν δικαιώνεται ο φορολογούμενος, σε αντίθεση με το Διοικητικό Δικαστήριο, το οποίο εξετάζει τόσο τη νομιμότητα όσο και την ουσία της υπόθεσης και αξιοποιεί προφορική και γραπτή μαρτυρία και λοιπά αποδεικτικά στοιχεία, για πληρέστερη κρίση. Σε ορισμένες περιπτώσεις φορολογιών ευρωπαϊκής διάστασης προβλέπεται και δυνατότητα παραπομπής σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Πώς προκύπτουν οι διαφορές
Ο κ. Παναγιώτης Τζιόγκουρος ανέφερε ότι οι φορολογικές διαφορές προκύπτουν σήμερα από ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, τόσο σε εγχώριο όσο και σε διεθνές επίπεδο.
Όσον αφορά τις επιχειρήσεις, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στους κανόνες ενδοομιλικής τιμολόγησης, όπου, μετά την υιοθέτηση στην Κύπρο νομοθετικού πλαισίου εναρμονισμένου με τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ, καταγράφονται συχνές διαφωνίες ως προς τη μεθοδολογία τεκμηρίωσης των συναλλαγών και τον υπολογισμό του φορολογητέου εισοδήματος. Διαφορές προκύπτουν, επίσης, στην έκπτωση φορολογικών εξόδων, στο καθεστώς φορολόγησης εισοδημάτων από επιλέξιμα άυλα περιουσιακά στοιχεία (IP Box Regime), καθώς και στην πίστωση φόρου αλλοδαπής, λόγω της χρονοβόρας διαδικασίας εξασφάλισης πιστοποιητικών και της αξιολόγησης κατά πόσο ο φόρος που καταβλήθηκε στο εξωτερικό αντιστοιχεί στον κυπριακό φόρο εισοδήματος.
Για τα φυσικά πρόσωπα, οι συχνότερες διαφορές αφορούν τα ειδικά φορολογικά καθεστώτα και τις απαλλαγές για εισόδημα από εργοδότηση, την εφαρμογή του κανόνα των 90 ημερών και τον καθορισμό της φορολογικής κατοικίας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις επαναπατρισθέντων Κυπρίων.
Στον τομέα του ΦΠΑ, οι συνηθέστερες διοικητικές πράξεις αφορούν τη μη υποβολή ή την ανακρίβεια δηλώσεων ΦΠΑ, VIES και Intrastat, τη μη τήρηση βιβλίων και αρχείων, λανθασμένες επιστροφές ή πιστώσεις ΦΠΑ, ζητήματα εγγραφής ή διαγραφής από το μητρώο και εσφαλμένη φορολογική μεταχείριση δραστηριοτήτων υψηλού κινδύνου, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι παραβάσεις αποδίδονται σε εσκεμμένη παράλειψη ή δόλο.
Σύμφωνα με την παγκόσμια έρευνα της ΕΥ, που παρουσιάστηκε στην ημερίδα, οι σημαντικότερες πηγές φορολογικού κινδύνου διεθνώς είναι οι ψηφιακοί φόροι και τα φορολογικά κίνητρα, ακολουθούμενα από τον ΦΠΑ και τους λοιπούς έμμεσους φόρους, καθώς και ζητήματα μόνιμης εγκατάστασης επιχειρήσεων, γεγονός που, όπως επισημάνθηκε, καθιστά ακόμη πιο αναγκαία την ταχεία και αποτελεσματική επίλυση των φορολογικών διαφορών.
Βελτίωση διαδικασιών
Η πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών και βουλεύτρια του ΔΗΣΥ, Φωτεινή Τσιρίδου, τόνισε ότι η φορολογική δικαιοσύνη επηρεάζει άμεσα την οικονομία και, ιδιαίτερα μετά τη φορολογική μεταρρύθμιση, απαιτείται βελτίωση των διαδικασιών επίλυσης φορολογικών διαφορών, ώστε να ενισχυθεί η αξιοπιστία και η ελκυστικότητα της Κύπρου ως επενδυτικού προορισμού.
Η πρώτη λειτουργός Φορολογίας, Κλέλια Παπαδοπούλου, ανέφερε ότι η φορολογική δικαιοσύνη ενισχύει την εθελοντική συμμόρφωση των φορολογουμένων, σημειώνοντας ότι περίπου το 6%-7% των αρχικών φορολογικών πράξεων καταλήγουν σε ένσταση. Όπως εξήγησε, το Τμήμα Φορολογίας έχει συστήσει ανεξάρτητη ομάδα για την εξέταση των ενστάσεων, ώστε να διασφαλίζεται αντικειμενική επανεξέταση των υποθέσεων.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Εφοριακού Συμβουλίου, Μάκης Γεωργίου, χαρακτήρισε την ιεραρχική προσφυγή ταχεία και οικονομική διαδικασία, με στόχο η ολοκλήρωσή της να μειωθεί, από τον ένα χρόνο στους επτά με οκτώ μήνες. Τόνισε ακόμη ότι η ακροαματική διαδικασία επιτρέπει την πληρέστερη κατανόηση σύνθετων φορολογικών υποθέσεων και συμβάλλει στη βελτίωση της φορολογικής διοίκησης.
Ο αφυπηρετήσας δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Κώστας Παμπαλλής, απέδωσε τις μεγάλες καθυστερήσεις του παρελθόντος στον αυξημένο όγκο διοικητικών υποθέσεων που διαχειριζόταν το Ανώτατο Δικαστήριο, επισημαίνοντας ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει ουσιαστικά βήματα για την αποσυμφόρηση του συστήματος.
