ΓΡΑΦΟΥΝ ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΕΪΤΑΝΙΔΗΣ, ΝΙΚΗ ΛΑΟΥ
Η νέα κλιμάκωση της έντασης γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ και κυρίως η αβεβαιότητα για το τι θα ακολουθήσει -με χειρότερη εξέλιξη να μονιμοποιηθεί η ένταση- επαναφέρουν το δυσμενές σενάριο για ένα νέο ενεργειακό σοκ, σε μια περίοδο κατά την οποία η κυπριακή οικονομία προσπαθεί ακόμη να απορροφήσει τις συνέπειες της εαρινής ανόδου των τιμών. Η αβεβαιότητα που δημιουργείται στις αγορές ενέργειας απειλεί να ανατρέψει τις προσδοκίες για αποκλιμάκωση του κόστους ζωής και να επαναφέρει ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις σε διεθνές και τοπικό επίπεδο.
Ο υπουργός Οικονομικών, Μάκης Κεραυνός, δήλωσε χθες ότι παρακολουθεί τις εξελίξεις, τηρείται στάση αναμονής, αλλά τόνισε ότι οι τελευταίες εξελίξεις είναι πληθωριστικές. Υπενθυμίζεται ότι είναι σε ισχύ μέτρα για τη στήριξη των εισοδημάτων μέσω της μείωσης της φορολογίας στα καύσιμα και σε βασικά είδη.
Η συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν είχε δημιουργήσει την ελπίδα ότι θα άνοιγε ο δρόμος για σταδιακή ομαλοποίηση της κατάστασης στη Μέση Ανατολή και, κατ’ επέκταση, για αποκλιμάκωση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Για την Κύπρο, η συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Τα τελευταία στοιχεία για τον πληθωρισμό καταδεικνύουν ότι το κόστος ζωής παραμένει αυξημένο, με τα νοικοκυριά να συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν πιέσεις από τις τιμές της ενέργειας, των μεταφορών και βασικών αγαθών. Μια νέα άνοδος στις διεθνείς τιμές πετρελαίου θα μπορούσε να μεταφερθεί σχετικά γρήγορα στην κυπριακή αγορά μέσω των καυσίμων, του ηλεκτρισμού και του κόστους μεταφορών, επηρεάζοντας σχεδόν το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας. Πρόσθετα συντηρείται το σενάριο αύξησης των επιτοκίων από την ΕΚΤ.
Οι παραπάνω ανησυχίες αυτές ενισχύονται από τα σενάρια που επεξεργάστηκε το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC). Σύμφωνα με σχετική ανάλυση, ένα παρατεταμένο πρόβλημα στη διακίνηση ενέργειας μέσω των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να οδηγήσει το πετρέλαιο ακόμη και στα 180 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας σημαντική επιβράδυνση της ανάπτυξης και νέα άνοδο του πληθωρισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το JRC εκτιμά ότι ο ευρωπαϊκός πληθωρισμός θα μπορούσε να φθάσει το 3,5%, ενώ η οικονομική ανάπτυξη θα δεχόταν σημαντικό πλήγμα.
Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου έχει ήδη προειδοποιήσει για τους κινδύνους που δημιουργεί η αστάθεια στη Μέση Ανατολή. Στις τελευταίες της προβλέψεις αναθεώρησε προς τα κάτω τις εκτιμήσεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας και προς τα πάνω εκείνες για τον πληθωρισμό, εκτιμώντας ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι υψηλότερες τιμές ενέργειας θα επηρεάσουν αρνητικά την οικονομική δραστηριότητα. Η Τράπεζα προβλέπει ανάπτυξη 2,5% για το 2026 και πληθωρισμό 3,2%, επισημαίνοντας ότι οι κίνδυνοι παραμένουν καθοδικοί για την ανάπτυξη και ανοδικοί για τις τιμές.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι θεωρούνται οι τομείς του τουρισμού, της ναυτιλίας, των κατασκευών και της αγοράς ακινήτων. Πρόκειται για κλάδους που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το διεθνές οικονομικό περιβάλλον, τις ξένες επενδύσεις και τη διατήρηση ομαλών μεταφορικών και εμπορικών ροών. Η Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να γίνουν αισθητές τόσο μέσω της μειωμένης εξωτερικής ζήτησης όσο και μέσω της αύξησης του κόστους λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Τα Στενά
Έντονος είναι και ο προβληματισμός στη ναυτιλιακή βιομηχανία. Ο γενικός διευθυντής του Κυπριακού Ναυτιλιακού Επιμελητηρίου, Αλέξης Ιωσηφίδης, μιλώντας στην εκπομπή «Δεύτερη Ματιά» του Πολίτη 107.6 & 97.6, προειδοποιεί ότι η επιβολή περιορισμών ή χρεώσεων στη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ θα αποτελούσε επικίνδυνο προηγούμενο για το διεθνές εμπόριο. Όπως τονίζει, τα Στενά αποτελούν διεθνή ύδατα και η ελεύθερη ναυσιπλοΐα πρέπει να διασφαλίζεται χωρίς παρεμβάσεις ή μονομερείς αποφάσεις κρατών. Σύμφωνα με τον κ. Ιωσηφίδη, οι πρόσφατες ανακοινώσεις για επαναφορά μέτρων και περιορισμών αιφνιδίασαν τη ναυτιλιακή κοινότητα και δημιουργούν νέα εμπόδια στις θαλάσσιες μεταφορές. Παράλληλα, εκφράζει ανησυχία για την ασφάλεια των ναυτικών, υπενθυμίζοντας προηγούμενα περιστατικά εγκλωβισμού πληρωμάτων στην περιοχή.
Η σημασία του Ορμούζ για το παγκόσμιο εμπόριο είναι τεράστια, καθώς από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινείται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε διατάραξη της κυκλοφορίας αυξάνει τα ασφάλιστρα κινδύνου, το κόστος μεταφοράς και τελικά το κόστος των προϊόντων που φθάνουν στον τελικό καταναλωτή. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον οι εξελίξεις παρακολουθούνται με ιδιαίτερη ανησυχία από κυβερνήσεις, κεντρικές τράπεζες και επιχειρήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ασταμάτητη ένταση
Για τρίτη συνεχόμενη νύχτα οι αμερικανικές δυνάμεις χτύπησαν στόχους στο Ιράν, ενώ ιρανικοί πύραυλοι έπληξαν δύο δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ σκοτώνοντας έναν ναυτικό. Την ίδια ώρα ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε τον αποκλεισμό των ιρανικών πλοίων και ανακοίνωσε τέλη 20% για τη διέλευση εμπορευματοκιβωτίων.
«Ναι, νομίζω ότι μια συμφωνία είναι εφικτή, σίγουρα, το πιστεύω», δήλωσε ο Πρόεδρος των ΗΠΑ σε δημοσιογράφους στο Οval Office τη Δευτέρα, ερωτηθείς για ενδεχόμενη συμφωνία με το Ιράν.
Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις πραγματοποίησαν νέα σειρά πληγμάτων κατά στόχων στο Ιράν με εντολή του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars, εκρήξεις ακούστηκαν σε πολλά σημεία της χώρας, μεταξύ άλλων στο Μπουσέχρ, όπου βρίσκεται πυρηνικός σταθμός υπό ρωσική διαχείριση, καθώς και στα νησιά Κις και Κεσμ. Βίντεο που επαλήθευσε το Reuters δείχνει πυρκαγιά σε λιμενική εγκατάσταση στην Κις. Στην επαρχία Χορμοζγκάν, τοπικός αξιωματούχος ανέφερε τον θάνατο τριών ανθρώπων έπειτα από αμερικανικό πλήγμα. Παράλληλα, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι χρησιμοποίησε για πρώτη φορά υποβρύχια μη επανδρωμένα σκάφη, τύπου Corsair, σε επίθεση εναντίον της ναυτικής βάσης του Μπαντάρ Αμπάς.
Πλήγματα σε δεξαμενόπλοια
Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω όταν δύο δεξαμενόπλοια της εταιρείας ADNOC L&S, θυγατρικής της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, τα Mombasa B και Al Bahyah, επλήγησαν από ιρανικούς πυραύλους κρουζ ενώ διέσχιζαν τα Στενά του Ορμούζ, εντός ομανικών χωρικών υδάτων. Η ADNOC L&S έκανε λόγο για «σημαντικές ζημιές» και καταδίκασε την επίθεση εναντίον πλοίων και ναυτικών. Ένας ναυτικός ινδικής υπηκοότητας σκοτώθηκε και άλλοι δέκα τραυματίστηκαν, δύο εκ των οποίων σοβαρά, από σύνολο σαράντα έξι μελών πληρώματος στα δύο πλοία. Το ινδικό Υπουργείο Εξωτερικών κατέθεσε επίσημη διαμαρτυρία στην Τεχεράνη. Ξεχωριστό περιστατικό καταγράφηκε στα ανοικτά του Ομάν, όπου το χημικό δεξαμενόπλοιο Stolt Magnesium της νορβηγικής Stolt-Nielsen προσέκρουσε σε άγνωστο εκρηκτικό μηχανισμό και τυλίχθηκε στις φλόγες, χωρίς όμως απώλειες.
Αποκλεισμός και αντιδράσεις
Ο Τραμπ ανακοίνωσε την επαναφορά αποκλεισμού κατά των ιρανικών πλοίων και πελατών τους, διαβεβαιώνοντας παράλληλα ότι τα Στενά θα παραμείνουν ανοικτά για πλοία άλλων χωρών, έναντι τέλους ύψους είκοσι τοις εκατό επί των διερχόμενων φορτίων. Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Αμερικανός Πρόεδρος έγραψε ότι οι ΗΠΑ θα αναγνωρίζονται πλέον ως ο «φύλακας των Στενών του Ορμούζ» και θα αποζημιώνονται για την παροχή ασφάλειας στη διέλευση. Σε τηλεφωνική συνέντευξή του στο Fox & Friends, είχε δηλώσει νωρίτερα ότι οι ΗΠΑ σκοπεύουν να «κρατήσουν» και ενδεχομένως να «διαχειριστούν» τα Στενά, αποκαλώντας τον ρόλο αυτό «φύλακα άγγελο» της περιοχής. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Οval Office τη Δευτέρα, ερωτηθείς αν εξακολουθεί να θεωρεί εφικτή μια ειρηνευτική συμφωνία με το Ιράν παρά τα νέα κύματα επιθέσεων, απάντησε πως πιστεύει ότι μια τέτοια συμφωνία παραμένει πιθανή. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκτσί, αντέτεινε ότι η Τεχεράνη παραμένει ο «διαχρονικός φύλακας» των Στενών και χαρακτήρισε υπερβολικό το τέλος 20% που πρότεινε ο Τραμπ. Η γερμανική ναυτιλιακή Hapag-Lloyd απέρριψε την πρωτοβουλία, χαρακτηρίζοντάς την «θεμελιωδώς λανθασμένη», ενώ ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας συνέστησε στις αεροπορικές εταιρείες να αποφεύγουν τον εναέριο χώρο πάνω από Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τμήμα του Κόλπου του Ομάν έως τις 29 Ιουλίου. Η ένταση επεκτάθηκε και στην Υεμένη, όπου οι φιλοϊρανοί Χούθι έπληξαν με πυραύλους τη Σαουδική Αραβία, καταλύοντας ανακωχή που ίσχυε από το 2022, μετά από κατηγορίες για βομβαρδισμό του αεροδρομίου της Σαναά.
