Πακέτο για την ανταγωνιστικότητά της στον τραπεζικό τομέα, στο πλαίσιο της στρατηγικής για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων παρουσίασε την Παρασκευή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την Επίτροπο Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών, Μαρία Λουίς Αλμπουκέρκε, να καταγράφει τρία βασικά προβλήματα που εμποδίζουν τον ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα να στηρίξει πλήρως την οικονομία της ΕΕ, προαναγγέλοντας παράλληλα νομοθετική δέσμη μέτρων για το πρώτο τρίμηνο του 2027.
«Οι τράπεζες υπήρξαν πάντα κεντρικές για την ευρωπαϊκή οικονομία», δήλωσε η κ. Αλμπουκέρκε, τονίζοντας ότι θα συνεχίσουν να είναι απαραίτητες για τη χρηματοδότηση της καινοτομίας, της άμυνας, της ενεργειακής ασφάλειας και της κλιματικής αλλαγής. Όπως ανέφερε, οι ευρωπαϊκές τράπεζες είναι σήμερα ανθεκτικές, καλά κεφαλαιοποιημένες, καλά εποπτευόμενες και κερδοφόρες, ωστόσο «η ανθεκτικότητα είναι αναγκαία προϋπόθεση, όχι όμως και επαρκής, για να διασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα».
Η Κομισιόν συνόψισε τα τρία βασικά συμπεράσματα της αξιολόγησης, η οποία βασίστηκε σε ευρείες διαβουλεύσεις με τράπεζες, εποπτικές αρχές, επενδυτές, επιχειρήσεις, ακαδημαϊκούς και οργανώσεις καταναλωτών, στεκόμενη ιδιαίτερα στον εθνικό κατακερματισμό του τραπεζικού τομέα. «Σε πολλές περιπτώσεις, οι τράπεζες εξακολουθούν να λειτουργούν σε μια ημιτελή ενιαία αγορά και μια ημιτελή τραπεζική ένωση», ανέφερε η κ. Αλμπουκέρκε, προσθέτοντας ότι αυτό περιορίζει τη διασυνοριακή δραστηριότητα, μειώνει τον ανταγωνισμό και εμποδίζει τις τράπεζες να αποκτήσουν το μέγεθος που χρειάζονται για να ανταγωνιστούν παγκοσμίως. Κεντρικό στοιχείο της απάντησης σε αυτό, όπως είπε, είναι η ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης, με νέα προσέγγιση για κοινό μηχανισμό προστασίας καταθέσεων που θα αντικαταστήσει την πρόταση EDIS του 2015.
Δεύτερον, η εφαρμογή των διεθνών προτύπων δεν αντανακλά πάντα επαρκώς τις ευρωπαϊκές ιδιαιτερότητες. Η ΕΕ εφάρμοσε τα πρότυπα της Βασιλείας ευρέως, σε όλες τις τράπεζες και όχι μόνο στις μεγάλες διεθνώς δραστήριες, κάτι που ενίσχυσε την ανθεκτικότητα αλλά αύξησε και την πολυπλοκότητα, «ιδίως για μικρότερες τράπεζες ή για δραστηριότητες που είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την Ευρώπη, όπως η χρηματοδότηση ΜμΕ, τα στεγαστικά δάνεια, η χρηματοδότηση έργων και η εμπορική χρηματοδότηση».
Τρίτον, το ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ είναι υπερβολικά πολύπλοκο. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (EBA) που επικαλέστηκε η Επίτροπος, η συμμόρφωση με τις εποπτικές απαιτήσεις κοστίζει στις ευρωπαϊκές τράπεζες πάνω από 24 δισ. ευρώ ετησίως, εκ των οποίων πάνω από 11 δισ. ευρώ αφορούν αποκλειστικά την υποβολή αναφορών, προαναγγέλοντας απλοποίηση, προς ένα -σύμφωνα με την Επίτροπο- πιο αναλογικό πλαίσιο κανόνων για τις μικρές τράπεζες με απλό επιχειρηματικό μοντέλο, σημειώνοντας ωστόσο ότι «οι μικρές τράπεζες είναι εξίσου σημαντικές με τις μεγάλες για τη διαφοροποίηση της χρηματοδότησης στην ΕΕ».
Ερωτηθείσα κατά πόσο οι προτάσεις καθοδηγούνται από αποκλίσεις στις ρυθμιστικές προσεγγίσεις άλλων, των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου, η κ. Αλμπουκέρκε απάντησε αρνητικά, τονίζοντας ότι η στρατηγική για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων καθοδηγείται από τη μεταβαλλόμενη γεωπολιτική συγκυρία γενικότερα. Παραδέχθηκε ότι το ζήτημα των ισότιμων όρων ανταγωνισμού λαμβάνεται υπόψη, αλλά διευκρίνισε: «Δεν πρόκειται για αντιγραφή κανενός, ιδίως των Ηνωμένων Πολιτειών. Δεν αντιγράφουμε κανέναν ούτε ακολουθούμε κανέναν. Χαράσσουμε τον δικό μας δρόμο».
Σχετικά με το μέλλον της ασφάλισης καταθέσεων, η Επίτροπος διευκρίνισε ότι η πρόταση EDIS του 2015 παραμένει τυπικά «στο τραπέζι», λειτουργεί όμως πλέον ως αντικαταστάσιμη θέση, καθώς η Κομισιόν έχει ήδη ανακοινώσει ότι θα την αντικαταστήσει. «Η πρόταση του 2015 δεν πρόκειται να προχωρήσει, ακόμη κι επειδή τα δεδομένα έχουν αλλάξει πολύ τα τελευταία 11 χρόνια», ανέφερε, θυμίζοντας ότι οι τρεις πυλώνες της τραπεζικής ένωσης δημιουργήθηκαν για να σπάσουν τον «φαύλο κύκλο» μεταξύ τραπεζών και κρατικού χρέους.
Ως προς τη διαφορά μεταξύ «σχήματος» και «μηχανισμού» ασφάλισης καταθέσεων, η κ. Αλμπουκέρκε επέμεινε στην αλλαγή ορολογίας και προσέγγισης, καθώς έχει πλέον αλλάξει το τοπίο, με πλήρως χρηματοδοτούμενο Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης, και χωρίς την κληρονομιά των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ενώ και τα εθνικά συστήματα εγγύησης καταθέσεων είναι πλήρως χρηματοδοτούμενα. «Θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι θα υπάρχει ρευστότητα σε περίπτωση αποτυχίας μιας τράπεζας και, αν πρόκειται για διασυνοριακή τράπεζα, ότι αυτή θα είναι εγγυημένη εξίσου και στις δύο πλευρές των συνόρων», είπε, προσθέτοντας ότι δεν υπάρχουν ακόμη λεπτομέρειες, με τη σχετική πρόταση να αναμένεται εντός του πρώτου τριμήνου του 2027.
Ερωτηθείσα αν τα μέτρα για τη μείωση της υπερβολικής συγκέντρωσης κρατικού χρέους στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος δανεισμού για χώρες με υψηλό χρέος, η κ. Αλμπουκέρκε απάντησε ότι τα σημερινά προληπτικά ρίσκα δεν συγκρίνονται με του παρελθόντος, εξηγώντας ότι «η διαφοροποίηση είναι καλός τρόπος διαχείρισης κινδύνου» και ότι, εφόσον όλες οι τράπεζες διαφοροποιήσουν αντίστοιχα τα χαρτοφυλάκιά τους, «δεν βλέπω λόγο να αλλάξει η συνολική ζήτηση» για κρατικά ομόλογα, ακόμη κι αν αλλάξουν οι επιμέρους αγοραστές.
Σε ερώτηση που συνέκρινε τη χρηματιστηριακή αξία της Deutsche Bank με εκείνη της Morgan Stanley από το 2007 μέχρι σήμερα, η κ. Αλμπουκέρκε σημείωσε ότι φαίνεται πόσο περισσότερο μεγάλωσαν οι αμερικανικές τράπεζες τα τελευταία περίπου 20 χρόνια. «Το μέγεθος μετράει, ακόμη κι εντός Ευρώπης, καθώς υπόκεινται στους ίδιους κανόνες, στις ίδιες απαιτήσεις αναφοράς, στο ίδιο ακριβώς πλαίσιο, και όμως τα πάνε καλύτερα επειδή έχουν κλίμακα», είπε, εξηγώντας ότι το κόστος συμμόρφωσης λειτουργεί σαν πάγιο κόστος που βαραίνει αναλογικά περισσότερο τις μικρότερες τράπεζες. Ξεκαθάρισε ωστόσο ότι το ζήτημα κλίμακας δεν εξηγεί ολόκληρο το πρόβλημα ανταγωνιστικότητας.
Σχετικά με το αν η ανακοίνωση της απλοποίησης θα χαρακτηριστεί ως ένα ακόμη πακέτο «omnibus», η κ. Αλμπουκέρκε απέφυγε τον χαρακτηρισμό, λέγοντας ότι η αρχή που διέπει κάθε πρωτοβουλία της Επιτροπής είναι το ερώτημα αν πρόκειται για τον απλούστερο δυνατό τρόπο δράσης, χωρίς αυτό να σημαίνει αυτόματα «omnibus». Πρόσθεσε ότι η ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης αποτελεί από μόνη της «σημαντική άσκηση απλοποίησης».
Σχετικά με τη νομοθετική δέσμη που θα έρθει, η κ. Αλμπουκέρκε σημείωσε πως «το πιο δύσκολο κομμάτι είναι αυτή η αλλαγή νοοτροπίας, μια διαφορετική προσέγγιση κουλτούρας», ενώ εξήγησε ότι αυτό αφορά όλους τους εμπλεκόμενους, δηλαδή εποπτικές αρχές, τράπεζες, εθνικές αρμόδιες αρχές, ελεγκτές, διοικητικά συμβούλια τραπεζών, καλώντας τους να αναλάβουν ευθύνη με βάση την ουσία και όχι απλώς τη «γραφειοκρατική» συμμόρφωση. «Μπορείς να γράψεις τέλειους κανόνες και αν δεν υπάρχει η σωστή στάση απέναντί τους, μπορεί και πάλι να αποτύχεις ως προς τον στόχο», σημείωσε, εκφράζοντας αισιοδοξία ότι υπάρχει ήδη ευρεία επίγνωση της αναγκαιότητας των αλλαγών στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει ολοκληρωμένη νομοθετική δέσμη μέτρων το πρώτο τρίμηνο του 2027, η οποία θα καλύπτει, μεταξύ άλλων, την αναθεώρηση του πλαισίου MREL, την απλοποίηση του μακροπροληπτικού πλαισίου, νέο καθεστώς για τις μικρές και λιγότερο σύνθετες τράπεζες, καθώς και την αντικατάσταση της πρότασης EDIS, ενώ κάλεσε σε διαβούλευση όλους τους εμπλεκόμενους φορείς ενόψει της προετοιμασίας των νομοθετικών προτάσεων.
Πηγή: ΚΥΠΕ
