Η επιχειρησιακή ανθεκτικότητα στις μέρες μας δεν περιορίζεται σε ένα πλαίσιο συμμόρφωσης, αναφέρει στον «Π» ο Μάριος Σταύρου, επικεφαλής Επιχειρήσεων του SupportCY της Τράπεζας Κύπρου. Αφορά, εξηγεί, την ικανότητα μιας επιχείρησης να προσαρμόζεται έγκαιρα, να συνεχίζει τις βασικές λειτουργίες της και να λαμβάνει σωστές αποφάσεις όταν οι συνθήκες μεταβάλλονται γρηγορότερα από τα σχέδιά της.
Οι πυρκαγιές, οι παρατεταμένοι καύσωνες, η λειψυδρία, οι πλημμύρες και τα έντονα καιρικά φαινόμενα δεν είναι πλέον μακρινά σενάρια, αναφέρει ο κ. Σταύρου, σημειώνοντας ότι η διεθνής κοινότητα πλέον αναγνωρίζει τις πυρκαγιές, τις παράκτιες πλημμύρες και τις ακραίες θερμοκρασίες μεταξύ των σημαντικότερων κλιματικών κινδύνων για κάθε χώρα, και ειδικότερα για τη Μεσόγειο.
Για μια επιχείρηση, προσθέτει, η κατανόηση του κινδύνου δεν αρκεί. Πρέπει να μεταφραστεί σε συγκεκριμένες επιχειρησιακές επιλογές. Μια πυρκαγιά μπορεί να μην φτάσει ποτέ στις εγκαταστάσεις ενός οργανισμού, αλλά να διακόψει την ηλεκτροδότηση, να κλείσει έναν οδικό άξονα, να επηρεάσει την ποιότητα του αέρα ή να εμποδίσει εργαζομένους και προμηθευτές να μετακινηθούν. Ένας καύσωνας, σημειώνει ο κ. Σταύρου, μπορεί να αυξήσει απότομα τη ζήτηση ενέργειας, να επηρεάσει εξοπλισμό και να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους για το προσωπικό. Η προσαρμογή επομένως προσθέτει, πρέπει να περιλαμβάνει εναλλακτικούς χώρους, ανθεκτικές υποδομές, επαρκή εφεδρικά συστήματα, ασφαλείς συνθήκες εργασίας, διαφοροποιημένες διαδρομές εφοδιασμού και σαφή κριτήρια για την αναστολή ή μεταφορά λειτουργιών.
Η γεωπολιτική αστάθεια
Η γεωγραφική θέση αποτελεί πλεονέκτημα, περιγράφει ο κ. Σταύρου, αλλά ταυτόχρονα, σημειώνει, αυξάνει την έκθεση της οικονομίας σε περιφερειακές εντάσεις. «Συγκρούσεις, κυρώσεις, περιορισμοί στον εναέριο χώρο, διαταραχές στη ναυσιπλοΐα και αυξήσεις στο κόστος ενέργειας ή μεταφορών μπορούν να επηρεάσουν άμεσα προμήθειες, ταξίδια, πληρωμές, ασφαλιστική κάλυψη και πρόσβαση σε αγορές», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η ετοιμότητα μπροστά σε αυτό το ρίσκο, συμπληρώνει, δεν σημαίνει πρόβλεψη της επόμενης κρίσης «αλλά κατανόηση του πού βρίσκεται η πραγματική έκθεση. Ποια προϊόντα ή υπηρεσίες εξαρτώνται από μία χώρα, ένα λιμάνι, μία αεροπορική σύνδεση ή έναν μοναδικό προμηθευτή; Ποιες συμβάσεις επηρεάζονται από κυρώσεις ή απότομες μεταβολές κόστους; Πόσο γρήγορα μπορεί η επιχείρηση να ενεργοποιήσει εναλλακτικές διαδρομές και ποιος εγκρίνει τις σχετικές αποφάσεις; Αυτά τα ερωτήματα πρέπει να απαντηθούν προτού η περιφερειακή αστάθεια μετατραπεί σε εσωτερική επιχειρησιακή κρίση».
Η ψηφιακή ανθεκτικότητα
Όσο περισσότερες λειτουργίες μεταφέρονται σε ψηφιακά περιβάλλοντα, τόσο ένα κυβερνοπεριστατικό μπορεί να εξελιχθεί σε συνολική διακοπή εργασιών, αναφέρει ο Μάριος Σταύρου, επισημαίνοντας ότι: «Η απώλεια πρόσβασης σε δεδομένα, ηλεκτρονικές πληρωμές, συστήματα κρατήσεων, πλατφόρμες επικοινωνίας ή υπηρεσίες cloud επηρεάζουν πολύ περισσότερα από το τμήμα πληροφορικής. Επηρεάζουν πελάτες, έσοδα, κανονιστικές υποχρεώσεις, φήμη και τη δυνατότητα της διοίκησης να κατανοήσει τι συμβαίνει».
Η κυβερνοανθεκτικότητα, τονίζει, απαιτεί πρόληψη αλλά κυρίως ικανότητα συνέχισης και ανάκαμψης. Οι επιχειρήσεις, υποδεικνύει, χρειάζονται αξιόπιστα αντίγραφα ασφαλείας, εναλλακτικούς τρόπους επικοινωνίας, σαφείς διαδικασίες χειροκίνητης λειτουργίας, ελεγμένα χρονικά όρια αποκατάστασης και πλήρη εικόνα των τεχνολογικών εξαρτήσεων τρίτων μερών. Πρέπει επίσης, προσθέτει, να έχουν δοκιμάσει πώς θα λειτουργήσουν όταν τα βασικά συστήματα δεν είναι διαθέσιμα και οι πληροφορίες για το περιστατικό παραμένουν ελλιπείς ή αντικρουόμενες.
Οι αλληλεξαρτήσεις των επιχειρήσεων
Οι σοβαρότερες αδυναμίες βρίσκονται συνήθως ανάμεσα στις λειτουργίες ενός οργανισμού, σημειώνει, τονίζοντας ότι υπάρχουν πολλές φορές άμεσοι και έμμεσοι κίνδυνοι που μόνο αν βρεθείς στο πεδίο ή σε μια αντίστοιχη περίσταση μπορείς να τους κατανοήσεις και να προσαρμόσεις ανάλογα τα μέτρα μείωσης έκθεσης στον κίνδυνο. Ως εκ τούτου, είναι καθοριστικής σημασίας να υπάρχει μια συστημική προσέγγιση στα θέματα αλληλεξαρτήσεων των επιχειρήσεων σε ένα πολυκινδυνικό περιβάλλον.
Μια κλιματική καταστροφή μπορεί να προκαλέσει διακοπή ηλεκτρισμού και, ταυτόχρονα, να περιορίσει την πρόσβαση στις εγκαταστάσεις. Μια γεωπολιτική εξέλιξη μπορεί να επηρεάσει προμηθευτές, τηλεπικοινωνιακές συνδέσεις και ψηφιακές υπηρεσίες. Ένα κυβερνοπεριστατικό σε πάροχο κρίσιμης υποδομής μπορεί να μεταφέρει τη διαταραχή σε δεκάδες επιχειρήσεις. Η χαρτογράφηση εξαρτήσεων αποκαλύπτει αυτά τα κοινά σημεία αστοχίας και βοηθά τη διοίκηση να ιεραρχήσει τις παρεμβάσεις με βάση την πραγματική επιχειρησιακή επίπτωση.
Η προσαρμογή, υποδεικνύει ο επικεφαλής Επιχειρήσεων του SupportCY της Τράπεζας Κύπρου, δεν μπορεί επίσης να επιτευχθεί από κάθε οργανισμό μεμονωμένα. Η παγκόσμια εμπειρία δείχνει ότι η ανθεκτικότητα χτίζεται ως οικοσύστημα. Απαιτεί κοινή κατανόηση κινδύνων, έγκαιρη ανταλλαγή πληροφοριών, σαφείς δίαυλους επικοινωνίας και συντονισμένες ασκήσεις.
Στην Κύπρο
Οι αποστάσεις στον τόπο μας, αναφέρει, είναι μικρές και πολλές υπηρεσίες είναι αλληλοεξαρτώμενες, η οργανωμένη συνεργασία πριν από μια κρίση μπορεί να μειώσει ουσιαστικά τον χρόνο αντίδρασης και ανάκαμψης σε ολόκληρο το επιχειρησιακό και κοινωνικό σύστημα.
Επιπρόσθετα, ο κ. Σταύρου εξηγεί ότι ένα σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας έχει αξία μόνο εφόσον μπορεί να εφαρμοστεί υπό πραγματικές συνθήκες. Είναι πλέον γεγονός ότι οι καλύτερες ασκήσεις δεν εξετάζουν εάν οι συμμετέχοντες θυμούνται το σχέδιο. Εξετάζουν εάν μπορούν να αναγνωρίσουν την κλιμάκωση, να προστατεύσουν τις κρίσιμες υπηρεσίες, να ιεραρχήσουν την ανάκαμψη και να συντονιστούν πέρα από τα όρια του οργανισμού τους.
Για μια κυπριακή επιχείρηση, συμπληρώνει ο κ. Σταύρου, ένα ρεαλιστικό stress test μπορεί να συνδυάζει ακραίο καιρικό φαινόμενο, διακοπή ηλεκτροδότησης, αδυναμία πρόσβασης, κυβερνοεπίθεση, πρόβλημα σε κρίσιμο προμηθευτή και παραπληροφόρηση. Στόχος, εξηγεί, δεν είναι να αποτύχει η ομάδα, αλλά να αποκαλυφθούν έγκαιρα λανθασμένες παραδοχές, ασαφείς αρμοδιότητες και ανεπαρκείς εναλλακτικές λύσεις.
Η επόμενη κρίση
Αναφερόμενος στο επόμενο βήμα για τις επιχειρήσεις στην Κύπρο, σημειώνει ότι «είναι να μετακινηθούν από τη δημιουργία σχεδίων στην αποδεδειγμένη ικανότητα προσαρμογής τους. Η κλιματική, γεωπολιτική και κυβερνοανθεκτικότητα πρέπει να συνδέονται με την ίδια επιχειρησιακή στρατηγική, επειδή βασίζονται στις ίδιες κρίσιμες λειτουργίες, υποδομές και αποφάσεις».
Οι οργανισμοί που θα αντέξουν καλύτερα στην επόμενη κρίση δεν θα είναι εκείνοι που προσπάθησαν να προβλέψουν κάθε πιθανό σενάριο, καταλήγει ο κ. Σταύρου, λέγοντας ότι «θα είναι εκείνοι που κατανόησαν τις εξαρτήσεις τους, προσαρμόστηκαν έγκαιρα και δοκίμασαν ρεαλιστικά την ικανότητά τους να αποφασίζουν και να συνεχίζουν. Για την Κύπρο, αυτή η μετάβαση αποτελεί προϋπόθεση για επιχειρήσεις, κρίσιμες υποδομές και μια οικονομία που μπορούν να λειτουργούν με αξιοπιστία μέσα σε ένα περιβάλλον διαρκούς αβεβαιότητας».
