Το Ντιτρόιτ είναι η μεγαλύτερη πόλη της πολιτείας Μίσιγκαν των ΗΠΑ, γνωστό για την αυτοκινητοβιομηχανία του. Εκεί έχουν την έδρα τους οι μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες General Motors, Ford και Stellantis (πρώην Chrysler). Η πόλη το 2005 είχε περίπου 887.000 κατοίκους, ενώ το 2020 αυτοί μειώθηκαν σε 639.000. Το 2013 το Ντιτρόιτ υπέβαλε αίτηση για πτώχευση και για ενίσχυσή του απελευθερώθηκε ομοσπονδιακό κονδύλι 300 εκατομμυρίων δολαρίων. Το 2014 η πόλη κατάφερε να εξέλθει από τη χρεωκοπία.
Οι τρεις διαστάσεις του συνδρόμου
Το σύνδρομο έχει τρεις διαστάσεις:
- ηλικία εργαζομένων και προγραμματισμός
- συγκέντρωση σε μια βιομηχανία
- στασιμότητα στην εξέλιξη.
Η ιστορία του συνδρόμου
Η ιστορία του συνδρόμου αφορά την πτώση της οικονομίας του Ντιτρόιτ λόγω των προβλημάτων που αντιμετώπιζαν οι αυτοκινητοβιομηχανίες. Ο όρος χρησιμοποιείται για να εξηγήσει τις τρεις διαστάσεις του συνδρόμου οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους παρόλη τη διαφορετικότητά τους. Κύρια αίτια του φαινομένου είναι ο εφησυχασμός και η υπερβολική στήριξη σε παλιές επιτυχίες.
Οι τρεις διαστάσεις
Αναλυτικά οι τρεις διαστάσεις έχουν ως εξής:
(α) Ηλικία και προγραμματισμός
Οι αυτοκινητοβιομηχανίες συνήθιζαν να αποσύρουν από την κατασκευή παλιά μοντέλα αυτοκινήτων και να τα αντικαθιστούν με νέα, βασισμένα όμως στις ίδιες προδιαγραφές. Με τον ίδιο τρόπο συμπεριφέρονταν και προς τους υπαλλήλους τους· αντικαθιστούσαν τους έμπειρους υπαλλήλους τους με νεαρότερους (συχνά με πιο χαμηλές απολαβές), πιστεύοντας ότι οι τελευταίοι ήταν πιο εξοικειωμένοι με τις μοντέρνες διαδικασίες και τη νέα τεχνολογία. Η προσέγγιση αυτή είναι συνήθως κοντόφθαλμη αφού παρέβλεπε την τεράστια πείρα που διέθεταν οι έμπειροι υπάλληλοί τους. Αποτέλεσμα ήταν οι βιομηχανίες να χάνουν την πολύτιμη δαημοσύνη των παλιών υπαλλήλων, με επιπτώσεις που επηρέαζαν την ποιότητα των προϊόντων και την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών. Από την άλλη, η εμμονή στην καινοτομία και η συνεχής αλλαγή στα μοντέλα των αυτοκινήτων εξασφάλιζαν μόνο εφήμερα κέρδη. Με τις αλλαγές αυτές, πολλές εταιρείες σύντομα αντιλήφθηκαν το κενό που άφηναν πίσω τους οι έμπειροι υπάλληλοι που απολύονταν.
(β) Συγκέντρωση σε μια βιομηχανία
Η δεύτερη διάσταση του συνδρόμου επικεντρώνεται στην καταστροφική επίδραση που μπορεί να έχει πάνω σε ολόκληρη την πόλη η κατάρρευση μιας βιομηχανίας. Η διαχρονική ιστορία του Ντιτρόιτ, ως βιομηχανικού κέντρου των τριών μεγάλων αυτοκινητοβιομηχανιών, σήμαινε πως η τύχη της πόλης ήταν άρρηκτα συνυφασμένη με εκείνη της αυτοκινητοβιομηχανίας. Αυτό παραπέμπει στην ευαλώτητα μιας πόλης όταν η οικονομία της δεν διαφοροποιείται (σας θυμίζει κάτι για τον τουρισμό και την ελεύθερη επαρχία Αμμοχώστου;). Οι συνέπειες της καταστροφής ήταν τρομακτικές και μεταδοτικές. Περιλάμβαναν τα εξής:
- οι απολύσεις μεγάλου αριθμού παλιών υπαλλήλων προκάλεσαν οικονομικές δυσκολίες και συρρίκνωση του πληθυσμού
- με την απώλεια της εργασίας τους, οι κάτοικοι, ιδιαίτερα όσοι είχαν την οικονομική δυνατότητα και τις γνώσεις, μετακινήθηκαν σε πόλεις με περισσότερη ευμάρεια, με αποτέλεσμα τα φορολογικά έσοδα του Ντιτρόιτ να μειωθούν κάθετα
- η μείωση των φορολογικών εσόδων και η αύξηση των εξόδων κοινωνικής πρόνοιας έσπρωξαν την πόλη σε πτώχευση
- τα αδρανή εργοστάσια και τα εγκαταλελειμμένα σπίτια κατάντησαν σύμβολα της καταστροφής, με αποτέλεσμα να αποθαρρύνουν μελλοντικές επενδύσεις.
(γ) Στασιμότητα στην εξέλιξη
Η τρίτη και τελευταία διάσταση του όρου αναφέρεται σε μια ευρείας μορφής εταιρική αδράνεια, η οποία πηγάζει από την άρνηση των οργανισμών να αλλάζουν και να υιοθετούν νέες ιδέες. Αυτό συμβαίνει όταν οι οργανισμοί, επαναπαυόμενοι στην επί σειρά ετών κυριαρχία τους, δεν αφουγκράζονται ούτε και ανταποκρίνονται στις αλλαγές των προτιμήσεων των πελατών τους, στη νέα τεχνολογία και σε νέους ανταγωνιστές. Στην περίπτωση του Ντιτρόιτ σήμαινε καθυστερημένη αντίδραση στις απαιτήσεις της αγοράς για πιο οικονομικά (σε καύσιμα) αυτοκίνητα και στις νέες προτιμήσεις των πελατών. Η αδράνεια στην εξέλιξη συνήθως πηγάζει/συνοδεύεται από:
- υπερβολική εξάρτηση πάνω σε παλιές πετυχημένες διαδικασίες, εμποδίζοντας την εξερεύνηση νέων αγορών και προϊόντων
- απομόνωση τμημάτων και διαδικασιών με αποτέλεσμα να πλήττεται η επικοινωνία και να καθυστερεί η λήψη αποφάσεων
- παντελή έλλειψη επενδύσεων στην έρευνα και ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε τομείς που δεν περιλαμβάνονται στα κύρια προϊόντα του οργανισμού
- εταιρική κουλτούρα που τιμωρεί τα λάθη και τις αποτυχίες, με αποτέλεσμα οι διευθυντές και οι υπάλληλοι να μην αναλαμβάνουν τον παραμικρό κίνδυνο.
Πρόληψη/αντιμετώπιση του συνδρόμου
Για την πρόληψη και αντιμετώπιση του συνδρόμου χρειάζεται μια προσέγγιση που στηρίζεται στην προσαρμοστικότητα και την καινοτομία.
(α) Όσον αφορά τους οργανισμούς
- παραμονή των έμπειρων υπαλλήλων και ταυτόχρονα πρόσληψη νέων υπαλλήλων με καινούργιες ιδέες
- επένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη, με στόχο νέα τεχνολογία και νέες τάσεις της αγοράς, ακόμη και ανταγωνιστικές των υφιστάμενων προϊόντων
- διακοπή της απομόνωσης των τμημάτων προκειμένου να βελτιωθεί η επικοινωνία και να επιταχυνθεί η λήψη αποφάσεων
- δημιουργία ενός εργασιακού περιβάλλοντος στο οποίο ο πειραματισμός, ακόμη και η αποτυχία να θεωρούνται ευκαιρίες για ανάπτυξη και όχι για τιμωρία
(β) Για τις πόλεις
Οι πόλεις μπορούν να καταπολεμήσουν την αστική παρακμή προτεραιοποιώντας τη διαφοροποίηση της οικονομίας και τις κοινωνικές επενδύσεις:
- υποστήριξη μικρών και νέων επιχειρήσεων για να δημιουργηθεί μια νέα αγορά με μεγαλύτερη ποικιλία
- επενδύσεις σε δημόσια έργα, σε οικιστικές μονάδες και σε διευκολύνσεις που θα προσελκύουν νέους κατοίκους και επιχειρήσεις
- προσέλκυση επιχειρήσεων από διάφορους τομείς όπως η τεχνολογία, η υγεία και η εκπαίδευση, μειώνοντας έτσι την εξάρτηση από μια μόνο βιομηχανία
- προσφορά εκπαιδευτικών προγραμμάτων και πρακτικής εκπαίδευσης για επανειδίκευση του εργατικού δυναμικού στη μοντέρνα οικονομία.
Επίλογος
Το σύνδρομο Ντιτρόιτ είναι η καλύτερη απόδειξη των κινδύνων που συνοδεύουν την αποτελμάτωση ενός οργανισμού, του εργατικού δυναμικού ή μιας ολόκληρης πόλης. Οι πολλαπλές διαστάσεις του φαινομένου πηγάζουν από την ίδια ρίζα: την αποτυχία προσαρμογής στον συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο. Αντιλαμβανόμενοι τις διάφορες διαστάσεις του συνδρόμου, οι ηγέτες μπορούν να λαμβάνουν προληπτικά μέτρα για καινοτομία, διαφοροποίηση της οικονομίας και εναπόθεση αξίας στους έμπειρους υπαλλήλους, προκειμένου οι οργανισμοί και η κοινωνία όχι μόνο να αποφεύγουν τη φθορά αλλά και να εξασφαλίζουν αειφόρο ανάπτυξη. Η ιστορία του Ντιτρόιτ προειδοποιεί κάθε οργανωμένο σύνολο για τις καταστροφικές συνέπειες που θα έχει αν συνεχώς επαναπαύεται στις σημερινές και χθεσινές του επιτυχίες και δεν προβληματίζεται για το μέλλον με βάση τα σημερινά και μελλοντικά δεδομένα.
*Fellow του Ινστιτούτου Τραπεζιτών Λονδίνου | Ιδρυτικού μέλους του Κυπριακού Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών και του Κυπριακού Συνδέσμου Διεύθυνσης Ανθρώπινου Δυναμικού
