Στην καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας των νοικοκυριών επικεντρώνουν πλέον τις προσπάθειές τους οι αρχές σε Κύπρο και ΕΕ, θέτοντας συγκεκριμένα κριτήρια με στόχο όσους έχουν πραγματικά ανάγκη.
Ο αναπληρωτής διευθυντής της Υπηρεσίας Ενέργειας, Γιώργος Τσιαμέττης, εξηγεί στον «Π», τους σκοπούς προσχεδίου διατάγματος που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση μέχρι τις 11 Σεπτεμβρίου.
Όπως αναφέρεται, στόχος του περί της Ενεργειακής Απόδοσης (Καθορισμός των Ενεργειακά Φτωχών Νοικοκυριών) Διάταγμα του 2026, είναι η δημιουργία ενός αντικειμενικού πλαισίου για τον προσδιορισμό των νοικοκυριών που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια και για την αποτελεσματικότερη στόχευση των σχετικών μέτρων στήριξης.
Την ίδια ώρα, στόχος είναι και η προσαρμογή του εθνικού δικαίου στο ευρωπαϊκό κεκτημένο, και συγκεκριμένα στην Οδηγία (ΕΕ) 2023/1791 για την ενεργειακή απόδοση, η οποία έχει εναρμονιστεί στην εθνική νομοθεσία με τον περί της Ενεργειακής Απόδοσης Νόμο. Ο νόμος θεσπίζει για πρώτη φορά νομικό ορισμό της ενεργειακής φτώχειας.
Η ενεργειακή φτώχεια, σύμφωνα με τον ορισμό που έχει ενσωματωθεί στο νόμο, είναι η αδυναμία ενός νοικοκυριού να εξασφαλίσει βασικές ενεργειακές υπηρεσίες (όπως θέρμανση, ψύξη, φωτισμό και ζεστό νερό) προκειμένου να έχει αξιοπρεπή και υγιή διαβίωση, η οποία προκαλείται από συνδυασμό παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων, τουλάχιστον, της οικονομικής αδυναμίας, του ανεπαρκούς διαθέσιμου εισοδήματος, των υψηλών ενεργειακών δαπανών και της χαμηλής ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών.
Σύνθετος δείκτης
Το Υπουργείο Ενέργειας προχώρησε στην εκπόνηση εξειδικευμένης μελέτης με στόχο τον καθορισμό και την ποσοτικοποίηση της ενεργειακής φτώχειας σε εθνικό επίπεδο. Η μελέτη οδήγησε στην ανάπτυξη ενός σύνθετου δείκτη, ο οποίος ενσωματώνει τις κύριες παραμέτρους της ενεργειακής φτώχειας, όπως αυτές ορίζονται στο νόμο. Οι παράμετροι αυτές, περιλαμβάνουν το διαθέσιμο εισόδημα του νοικοκυριού, τις δαπάνες για κάλυψη ενεργειακών αναγκών και το επίπεδο ενεργειακής απόδοσης της κατοικίας.
Όπως δήλωσε στον «Π» ο κ. Τσιαμέττης, «η επικέντρωση πλέον σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι η καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας με συγκεκριμένα κριτήρια και αφορά τα νοικοκυριά και όχι πλέον μεμονωμένα άτομα, όπως ίσχυε μέχρι τώρα, με στόχο την ποσοτικοποίηση του προβλήματος και τη στόχευση σε όσους έχουν πραγματικά ανάγκη».
«Η πρόθεσή μας δεν είναι να εκδώσουμε διάταγμα ή σχέδιο χορηγιών όπως ίσχυε μέχρι σήμερα, αλλά να δημιουργήσουμε ένα γενικότερο πλαίσιο για την αντιμετώπιση και παρακολούθηση της ενεργειακής φτώχιας», εξηγεί.
Σημαντικές δράσεις
Σύμφωνα με τον αναπληρωτή διευθυντή της Υπηρεσίας Ενέργειας, υλοποιούνται δράσεις προς το σκοπό αυτό, όπως είναι η σύσταση του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Ενεργειακή Φτώχεια, με τη συμμετοχή των εμπλεκόμενων υπουργείων, το οποίο θα παρακολουθεί την κατάσταση και θα υποβάλλει εισηγήσεις για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν.
Επίσης, αναφέρει, τοπικοί κόμβοι, όπως λειτουργοί του υφυπουργείου Πρόνοιας, τοπικές αρχές και μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί, θα διευκολύνουν νοικοκυριά, τα οποία πλήττονται από την ενεργειακή φτώχεια να εξασφαλίσουν βοήθεια.
Παράλληλα, σημειώνει ότι σχεδιάζονται μέτρα στήριξης και σχέδια χορηγιών για τα ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά με τρόπο που να προωθείται η εξοικονόμηση ενέργειας και να έπεται η επένδυση σε ΑΠΕ.
«Είναι σημαντικό τα νοικοκυριά να αντιληφθούν ότι θα πρέπει πρώτα να υπάρχει εξοικονόμηση ενέργειας και ακολούθως επενδύσεις σε ΑΠΕ όπως τα φωτοβολταϊκά», τονίζει.
Ενεργειακά φτωχά άτομα
Με βάση το προσχέδιο του διατάγματος, ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά θεωρούνται τα νοικοκυριά στα οποία διαμένει ένα ή περισσότερα πρόσωπα που εμπίπτουν σε μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες κατηγορίες:
(α)οι λήπτες δημοσίου βοηθήματος,
β) οι λήπτες του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος
(γ) οι λήπτες του επιδόματος χαμηλοσυνταξιούχου,
(δ)οι λήπτες του επιδόματος μονογονεϊκής οικογένειας, νοουμένου ότι το ακαθάριστο ετήσιο οικογενειακό εισόδημα δεν υπερβαίνει τις €21.060, όταν η οικογένεια έχει ένα μόνο εξαρτώμενο τέκνο. Στην περίπτωση περισσότερων εξαρτώμενων τέκνων σε ένα νοικοκυριό πέραν του ενός, το όριο του ετήσιου ακαθάριστου εισοδήματος νοικοκυριού αυξάνεται κατά €6.620 για κάθε επιπρόσθετο τέκνο
(ε) οι λήπτες του επιδόματος τέκνου, νοουμένου ότι το ακαθάριστο ετήσιο οικογενειακό εισόδημα, δεν υπερβαίνει τις 28.080, όταν η οικογένεια έχει ένα μόνο εξαρτώμενο τέκνο και τις €34.465, όταν η οικογένεια έχει δύο εξαρτώμενα τέκνα. Στην περίπτωση περισσότερων εξαρτώμενων τέκνων σε ένα νοικοκυριό πέραν των δύο, το όριο του ετήσιου ακαθάριστου εισοδήματος νοικοκυριού αυξάνεται κατά €6.620 για κάθε επιπρόσθετο τέκνο.
Εξαιρέσεις
Δεν θεωρούνται ενεργειακά φτωχά τα νοικοκυριά που διαμένουν:
α) σε κατοικία της οποίας η αίτηση για έκδοση πολεοδομικής άδειας ή άδειας οικοδομής υποβλήθηκε μετά την 21η Δεκεμβρίου 2007, ή/και διαθέτει εγκατάσταση αυτοκαταναλωτή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές,
β) σε κατοικία με στέγη που έτυχε ενεργειακής αναβάθμισης με αποτέλεσμα εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας τουλάχιστον 60%, εφόσον αυτό προκύπτει από στοιχεία που τηρεί ή δύναται να επαληθεύσει η αρμόδια αρχή,
γ) σε κατοικία με ενεργειακή απόδοση, βάσει του Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίου, ίση ή καλύτερη από Β.
Ανάγκη για σοβαρές παρεμβάσεις
Ο σύμβουλος περιβαλλοντικών θεμάτων και πρώην πρόεδρος της κοινοβουλευτικής επιτροπής περιβάλλοντος, Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, σχολίασε στον «Π» ότι στην Κύπρο «αργήσαμε με την εφαρμογή των κανόνων θερμομόνωσης κτιρίων». Ως αποτέλεσμα, προσθέτει, από το σύνολο των 400.000 κτιρίων πολύ μεγάλο μέρος χρειάζεται σοβαρές ενεργειακές παρεμβάσεις. Παράλληλα, τονίζει, ότι η ενεργειακή φτώχεια στην Κύπρο είναι χειρότερη από το μέσο όρο στην Ευρώπη.
Σημειώνεται ότι με επιστολή του στην υφυπουργό Πρόνοιας τον Ιανουάριο του 2026, ο κ. Θεοπέμπτου τόνισε την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι πολιτικές ανακαίνισης των κτιρίων θα μειώσουν έμπρακτα την ενεργειακή φτώχεια και δεν θα αφήσουν εκτός τις φτωχές και ευάλωτες οικογένειες, προτείνοντας σειρά εισηγήσεων.
