Μπορεί το νέο εισοδηματικό όριο να φτάνει τις €100.000 για οικογένεια με τέσσερα εξαρτώμενα τέκνα, ωστόσο οι πολύτεκνοι υποστηρίζουν ότι άλλο είναι το ανώτατο όριο και άλλο η πραγματική στήριξη που λαμβάνει μια οικογένεια όσο μεγαλώνουν τα παιδιά της. Ζητούν κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων και μια πολιτική που να λειτουργεί και ως απάντηση στο δημογραφικό. Στις ανώτερες εισοδηματικές βαθμίδες, η πραγματική παροχή περιορίζεται, σύμφωνα με την Οργάνωση Πολυτέκνων, σε περίπου €30 τον μήνα για ένα παιδί και €15 για έναν φοιτητή, την ώρα που, σε πραγματικό οικογενειακό παράδειγμα, το μηνιαίο κόστος του φοιτητή προσεγγίζει τις €1.700.
Στον αντίποδα, ο πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, Ανδρέας Χαραλάμπους, υποστηρίζει ότι η κοινωνική πολιτική πρέπει να είναι στοχευμένη και ότι ακόμη και στην περίπτωση των πολυτέκνων η στήριξη πρέπει να κατευθύνεται σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη.
Αυτά που δεν φαίνονται
«Οι νέες εξαγγελίες αποτελούν βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, καθώς αυξάνονται τα ποσά και διευρύνονται σημαντικά τα εισοδηματικά όρια. Απέχουν, όμως, ακόμη πολύ από την κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων για τις πολύτεκνες οικογένειες, από την αποκατάσταση των αδικιών που συσσωρεύτηκαν τα τελευταία 15 χρόνια και, κυρίως, από την ανατροπή που θεωρούμε ότι απαιτεί σήμερα το δημογραφικό πρόβλημα», δήλωσε στον «Π» ο έφορος Δημοσίων Σχέσεων της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων, Ιωαννίκιος Φάκας. Σύμφωνα με τον κ. Φάκα, το νέο όριο των €100.000 για τέσσερα εξαρτώμενα τέκνα δημιουργεί, εκ πρώτης όψεως, την εικόνα μιας πολύ μεγάλης διεύρυνσης της στήριξης.
«Πρέπει, όμως, να ξεχωρίσουμε δύο διαφορετικά πράγματα: Μέχρι ποιο εισόδημα μια οικογένεια λαμβάνει το 100% της συγκεκριμένης παροχής και μέχρι ποιο εισόδημα παραμένει απλώς δικαιούχος ενός πολύ μειωμένου ποσού».
Όπως επισημαίνει, οι €100.000 δεν αποτελούν όριο πλήρους και συνεχούς στήριξης μιας πολύτεκνης οικογένειας. Αφορούν το διάστημα κατά το οποίο εξακολουθούν να συνυπάρχουν τέσσερα αναγνωρισμένα εξαρτώμενα τέκνα και, στο ανώτατο επίπεδο, η οικογένεια λαμβάνει μόνο περίπου το 25% της παροχής.
«Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η μεγάλη στρέβλωση του μηχανισμού των εξαρτώμενων. Καθώς μεγαλώνουν τα παιδιά, η ίδια πολύτεκνη οικογένεια μετακινείται από τα τέσσερα στα τρία, στα δύο και τελικά στο ένα εξαρτώμενο τέκνο», τονίζει.
«Για να λαμβάνει μια πολύτεκνη οικογένεια το 100% του επιδόματος συνεχώς, το πραγματικό κρίσιμο όριο καταλήγει στις €54.000. Ακόμη και για να διατηρεί συνεχώς την ελάχιστη στήριξη, περίπου 25%, το κρίσιμο όριο καταλήγει στις €69.000. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από τη γενική εικόνα ότι “οι πολύτεκνοι πλέον καλύπτονται μέχρι τις €100.000”», υποδεικνύει.
Τι δείχνει η εισοδηματική πυραμίδα
Σύμφωνα με στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, το 2024 το 27,8% του πληθυσμού βρισκόταν στην κατώτερη εισοδηματική τάξη, με ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα μέχρι €15.500. Ακολουθούσε το 22,2% στην κατώτερη μεσαία και το 30,7% στη μέση μεσαία τάξη.
Σύμφωνα με τον κ. Φάκα, κάνοντας μια ενδεικτική προσομοίωση για εξαμελή οικογένεια και θεωρώντας, μόνο για σκοπούς σύγκρισης, ότι περίπου το 75% του ακαθάριστου εισοδήματος αποτελεί διαθέσιμο εισόδημα και ότι το ισοδύναμο μέγεθος της συγκεκριμένης οικογένειας είναι 3,5, προκύπτουν τα εξής:
€54.000 → περίπου €11.570 ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα
€69.000 → περίπου €14.790
€74.000 → περίπου €15.860
€100.000 → περίπου €21.430
«Η εικόνα είναι αποκαλυπτική. Για να εξασφαλίζει μια πολύτεκνη οικογένεια συνεχή πλήρη στήριξη, πρέπει ουσιαστικά να βρίσκεται πολύ χαμηλά στην εισοδηματική πυραμίδα. Ακόμη και για συνεχή μειωμένη στήριξη περίπου 25%, το εισόδημά της την τοποθετεί, με αυτή την προσομοίωση, στην κατώτερη εισοδηματική τάξη. Αντίθετα, ακόμη και μια εξαμελής οικογένεια με €100.000 ακαθάριστο εισόδημα καταλήγει περίπου στις €21.400 ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος, δηλαδή ουσιαστικά στη μέση μεσαία εισοδηματική τάξη και όχι στις υψηλές εισοδηματικές τάξεις», υπογραμμίζει.
«Για να στηρίζεται πλήρως και συνεχώς μια πολύτεκνη οικογένεια καθώς μεγαλώνουν τα παιδιά της, πρέπει ουσιαστικά να παραμένει χαμηλού εισοδήματος», προσθέτει.
Το πραγματικό κόστος των παιδιών
Παράλληλα, σημειώνει ο κ. Φάκας, υπάρχει και η πλευρά του πραγματικού κόστους, την οποία δεν αποτυπώνουν από μόνα τους τα εισοδηματικά όρια. «Έχουμε πραγματικό παράδειγμα πολύτεκνης οικογένειας με περίπου €90.000 ακαθάριστο οικογενειακό εισόδημα, όπου από την καταγραφή των πραγματικών δαπανών υπολογίζεται κόστος περίπου €750 τον μήνα για ένα παιδί κάτω των 16 ετών». Στο ποσό περιλαμβάνονται διατροφή, ένδυση, μόρφωση, δραστηριότητες, μετακινήσεις, ψυχαγωγία, ιατρική φροντίδα και, γενικότερα, οι ανάγκες ανατροφής.
Όταν, όμως, ένα παιδί γίνει φοιτητής, ιδιαίτερα εάν σπουδάζει εκτός οικογενειακής κατοικίας, το πραγματικό κόστος μπορεί να φθάσει περίπου τις €1.700 τον μήνα, λόγω ενοικίου, διατροφής, μετακινήσεων, διδάκτρων, όπου υπάρχουν, και λοιπών εξόδων σπουδών. «Τα ποσά αυτά δεν αποτελούν επίσημο μέσο όρο για όλες τις οικογένειες αλλά πραγματικό οικογενειακό παράδειγμα. Αναδεικνύουν, όμως, ένα πολύ σημαντικό παράδοξο: το παιδί μεγαλώνει και το πραγματικό κόστος του μπορεί να υπερδιπλασιάζεται, ενώ την ίδια περίοδο το σύστημα αρχίζει σταδιακά να το αφαιρεί από τον αριθμό των εξαρτώμενων τέκνων και να μειώνει τη στήριξη της οικογένειας», υπογραμμίζει.
Στις ανώτερες εισοδηματικές βαθμίδες, σημειώνει, «μιλάμε μάλιστα για πολύ μικρή πραγματική παροχή: περίπου €30 τον μήνα για παιδί και, στο σχετικό παράδειγμα φοιτητή, περίπου €15 τον μήνα, όταν το πραγματικό μηνιαίο κόστος του φοιτητή μπορεί να προσεγγίζει τις €1.700».
Αγανάκτηση στους πολύτεκνους
Όπως τονίζει, η σημερινή αντίδραση δεν αφορά μόνο τις τελευταίες εξαγγελίες. «Υπάρχει συσσωρευμένη αγανάκτηση περίπου 15 χρόνων, κατά τη διάρκεια των οποίων οι πολύτεκνες οικογένειες είδαν να καταργούνται ή να περιορίζονται σημαντικά ωφελήματα και μορφές αναγνώρισης», αναφέρει.
Μεταξύ άλλων, επισημαίνεται, καταργήθηκε το σχέδιο πολυτεκνικού αυτοκινήτου, περιορίστηκε η πρόσβαση στη φοιτητική χορηγία και στο τιμητικό επίδομα της πολύτεκνης συνταξιούχου μάνας, ενώ, σύμφωνα με τον κ. Φάκα, εξακολουθούν να υπάρχουν «στρεβλώσεις» στις κλιμακωτές χρεώσεις βασικών αγαθών, όπως το νερό και το ηλεκτρικό ρεύμα.
«Μια εξαμελής οικογένεια καταναλώνει φυσιολογικά περισσότερο νερό και ηλεκτρισμό από μια διμελή. Η μεγαλύτερη κατανάλωση δεν αποτελεί κατ’ ανάγκην σπατάλη ή πολυτέλεια αλλά συνέπεια του αριθμού των ανθρώπων που ζουν στο σπίτι. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι πολύτεκνοι ανέμεναν την υλοποίηση της προεκλογικής δέσμευσης του Προέδρου για κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων για τις πολύτεκνες οικογένειες».
«Οι εξαγγελίες είναι προς τη σωστή κατεύθυνση αλλά απέχουν πολύ από την κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων, την αποκατάσταση των αδικιών που συσσωρεύτηκαν τα τελευταία 15 χρόνια και τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης πολιτικής για την οικογένεια», τονίζει.
Σημαντικότερη διάσταση το δημογραφικό
Σύμφωνα με τον κ. Φάκα, το επίδομα τέκνου δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως επίδομα κατά της φτώχειας. «Εάν θέλουμε να υπηρετεί και τη δημογραφική πολιτική, τότε η φιλοσοφία του πρέπει να είναι διαφορετική. Πιστεύουμε ότι η στήριξη για την απόκτηση και ανατροφή παιδιών πρέπει να φτάνει σε όλες τις οικογένειες και ιδιαίτερα στις μεγάλες. Όπου υπάρχει σταθερή οικονομική ασφάλεια και ουσιαστική οικογενειακή στήριξη, δημιουργούνται ευνοϊκότερες συνθήκες ώστε τα ζευγάρια να προχωρήσουν στην απόκτηση και άλλων παιδιών», υποστηρίζει.
«Αν το επίδομα τέκνου είναι μόνο μέτρο κατά της φτώχειας, τότε η συζήτηση μπορεί να περιοριστεί στα εισοδηματικά κριτήρια. Αν, όμως, θέλουμε να αποτελεί και δημογραφικό εργαλείο, τότε η στήριξη πρέπει να ακολουθεί το παιδί και την οικογένεια και όχι να εξαφανίζεται επειδή οι γονείς εργάστηκαν, αύξησαν το εισόδημά τους ή επειδή ένα μεγαλύτερο παιδί έπαψε λογιστικά να θεωρείται εξαρτώμενο. Μια πραγματική δημογραφική πολιτική πρέπει να δημιουργεί ασφάλεια και προβλεψιμότητα στην οικογένεια από τη γέννηση των παιδιών μέχρι την ολοκλήρωση της μόρφωσής τους».
Μείωση 69% στον αριθμό δικαιούχων
Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται συνεχής μείωση του αριθμού των Κύπριων πολύτεκνων δικαιούχων επιδόματος τέκνου. Συγκεκριμένα, οι δικαιούχοι μειώθηκαν από 10.065 το 2012 σε μόλις 3.166 το 2024, παρουσιάζοντας συνολική πτώση περίπου 69% μέσα σε δώδεκα χρόνια.
Η πτωτική τάση είναι εμφανής σχεδόν σε κάθε έτος της εξεταζόμενης περιόδου, γεγονός που αποτυπώνει τη σημαντική συρρίκνωση των πολύτεκνων οικογενειών που λαμβάνουν το σχετικό επίδομα.
Τα στοιχεία αναδεικνύουν τις δημογραφικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Κύπρος, καθώς η μείωση των πολύτεκνων οικογενειών συνδέεται άμεσα με τη χαμηλή γεννητικότητα και τη γήρανση του πληθυσμού.
Αντίθετη πορεία ακολουθούν οι αλλοδαποί πολύτεκνοι δικαιούχοι επιδόματος τέκνου. Ενώ την περίοδο 2012-2018 ο αριθμός των δικαιούχων κυμαινόταν γύρω στα 500 άτομα, από το 2019 και μετά, παρατηρείται συνεχής και έντονη αύξηση, με τους δικαιούχους να ανέρχονται από 586 το 2019 σε 839 το 2024. Συνολικά, ο αριθμός των δικαιούχων αυξήθηκε κατά 84% σε σχέση με το 2012, γεγονός που καταδεικνύει τη σταδιακή ενίσχυση της παρουσίας αυτής της κατηγορίας δικαιούχων στο σύνολο των πολύτεκνων οικογενειών που λαμβάνουν επίδομα τέκνου.
