Δύο σημαντικές μεταρρυθμίσεις για την επέκταση του θεσμού των ταμείων προνοίας στην Κύπρο, προτείνει ο πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, Ανδρέας Χαραλάμπους, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της επάρκειας των συνταξιοδοτικών παροχών.
Σε συνέντευξή του στον «Π», υποστηρίζει ότι η γήρανση του πληθυσμού είναι πρόβλημα καθολικό σε παγκόσμιο επίπεδο, εξηγώντας ότι σήμερα υπάρχουν 4-4,5 εργαζόμενοι οι οποίοι πληρώνουν για τη σύνταξη ενός συνταξιούχου.
Όπως εκτίμησε, σε 15-20 χρόνια, η αναλογία θα είναι 2 προς 1, δημιουργώντας δυσκολίες στη χρηματοδότηση του συνταξιοδοτικού συστήματος.
«Πρέπει να προσπαθήσουμε να δούμε με ποιον τρόπο διασφαλίζουμε επαρκείς συντάξεις σε συνθήκες γήρανσης», σημείωσε, τονίζοντας ότι ο βασικός τρόπος είναι ότι πρέπει να αναπτυχθούν και οι τρεις πυλώνες του συνταξιοδοτικού.
Ειδικά για τα ταμεία προνοίας, αναφέρει ότι στην Κύπρο πρέπει να γίνουν δύο σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Η μία μεταρρύθμιση αφορά την επέκταση, τονίζοντας ότι τα ταμεία προνοίας πρέπει να γίνουν υποχρεωτικά, με σταδιακό τρόπο, και η δεύτερη τα ταμεία προνοίας να καταβάλλουν την παροχή με τη μορφή μηνιαίας σύνταξης και όχι εφάπαξ κατά την αφυπηρέτηση.
«Δεν μπορούμε να περιμένουμε να οξυνθούν οι καταστάσεις. Είναι πιο εύκολο να εισαγάγουμε τον δεύτερο πυλώνα τώρα, σιγά-σιγά, παρά να αφήσουμε τα πράγματα να φτάσουν εκεί που θα φτάσουν και να μην έχουμε άλλες επιλογές», αναφέρει.
Για τον τρίτο πυλώνα, που αφορά την ιδιωτική ασφάλιση, υποστηρίζει ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες θα πρέπει να αναπτύξουν συνταξιοδοτικά σχέδια που θα είναι συμπληρωματικά του πρώτου και δεύτερου πυλώνα και να έχουν και αυτά συνταξιοδοτικό χαρακτήρα.
Οικονομία και κίνδυνοι
Ο κ. Χαραλάμπους αναφέρεται, επίσης, στις βασικές προκλήσεις για την κυπριακή οικονομία εν μέσω ισχυρών αβεβαιοτήτων, τονίζοντας την ανάγκη να δοθεί έμφαση και σε μακροχρόνιες προκλήσεις όπως το συνταξιοδοτικό, οι κοινωνικές ανισότητες, η κλιματική αλλαγή και η τεχνολογία.
Σε ένα γενικό επίπεδο, αναφέρει, οι επιδόσεις της οικονομίας είναι ικανοποιητικές, με ανάπτυξη στο 3-3,5%, ανεργία σε χαμηλά επίπεδα με πτωτική τάση, με δημοσιονομικά πλεονάσματα και το δημόσιο χρέος να παρουσιάζει πτωτική τάση.
«Το πρόβλημα αυτή τη στιγμή, από βραχυχρόνια οπτική, είναι η γεωπολιτική κρίση, η οποία δημιουργεί ενεργειακή κρίση και η οποία τροφοδοτεί τον πληθωρισμό», σημειώνει προσθέτοντας ότι «ένα άλλο θέμα το οποίο αφορά ειδικά την Κύπρο είναι ότι η κατά τα άλλα ευεργετική παρουσία ξένων επιχειρήσεων, οι οποίες πλέον έχουν αυξημένη παρουσία στην Κύπρο, δημιουργεί προβλήματα στον τομέα της στέγασης. Αυτό είναι ένα από τα θέματα που πρέπει να δούμε».
Παράλληλα, υποστήριξε ότι υπάρχουν και μακροχρόνιες προκλήσεις.
«Στη δική μου αντίληψη, είναι πολύ σημαντικό το πολιτικό σύστημα να στρέψει την προσοχή του και σε θέματα τα οποία δεν είναι του σήμερα και του αύριο, αλλά μας αφορούν», σημείωσε, κάνοντας αναφορά στο συνταξιοδοτικό, στις κοινωνικές ανισότητες, στην κλιματική αλλαγή, στην τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη.
Για την κλιματική αλλαγή, τόνισε ότι «δεν έχουμε κάνει σπουδαία πράγματα στην Κύπρο» και όσον αφορά την τεχνολογία και τεχνητή νοημοσύνη υποστήριξε ότι υπάρχουν σοβαρότατα περιθώρια βελτίωσης.
Επένδυση σε «καλές δαπάνες»
Απαντώντας σε ερώτηση, εάν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος για νέες παροχές και για στήριξη των ευάλωτων, απάντησε ότι υπάρχει δημοσιονομικός χώρος για να κάνουμε «καλές δαπάνες. Δεν υπάρχει χώρος για να κάνουμε σπατάλες. Αλλά υπάρχει χώρος για να κάνουμε στοχευμένες δαπάνες και να στηρίξουμε τα ευάλωτα νοικοκυριά».
Σύμφωνα με τον κ. Χαραλάμπους, αποτελεί πρόβλημα για την Κύπρο ότι η συντριπτική πλειοψηφία των κοινωνικών δαπανών είναι χωρίς στόχευση. Στις ευάλωτες ομάδες περιλαμβάνονται οι χαμηλοσυνταξιούχοι, οι λήπτες δημόσιου βοηθήματος και οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας, κυρίως στον ιδιωτικό τομέα.
Παράλληλα, ανέφερε ότι η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι το φορολογικό σύστημα δεν είναι αποτελεσματικό για να πετύχει στόχευση κοινωνικών δαπανών.
«Σε μελέτη που θα δημοσιεύσουμε σύντομα», αποκάλυψε, «διαφαίνεται ότι η φορολογική μεταρρύθμιση, παρόλο που είχε και θετικά στοιχεία, σίγουρα δεν πέτυχε καθόλου το θέμα της ανακατανομής εισοδήματος, το έχει χειροτερεύσει. Οπότε ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να κάνουμε κοινωνική πολιτική είναι μέσω στοχευμένων δαπανών», τόνισε.
Αναφερόμενος στη στήριξη της μεσαίας τάξης, που μένει συνήθως εκτός, σημείωσε ότι πρέπει να υπάρχει διαβάθμιση.
«Πρέπει να υπάρχει στόχευση για να μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε σωστά τα περιθώρια που υπάρχουν. Φυσικά πρέπει να υπάρχει -και να μην υπάρχουν αντικίνητρα- μια βοήθεια και για τα μεσαία στρώματα, αλλά αυτό πρέπει να το δούμε σε μια διαβάθμιση». Κύρια επικέντρωση, τονίζει, πρέπει να είναι τα ευάλωτα στρώματα.
Αναγκαιότητα ανακατανομής δαπανών
Στο πλαίσιο της συνέντευξης, ο κ. Χαραλάμπους εφιστά την προσοχή στις δημόσιες δαπάνες, τονίζοντας την ανάγκη διατήρησης του ρυθμού αύξησής τους σύμφωνα με τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας.
Το κυριότερο για την Κύπρο είναι η ανακατανομή των δαπανών, τόνισε, κάνοντας αναφορά στις αστόχευτες κοινωνικές δαπάνες, στα πολύ χαμηλά επίπεδα των επενδυτικών δαπανών, αλλά και στα αμελητέα ποσά που διοχετεύονται για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
Όσον αφορά τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τον κρατικό προϋπολογισμό φέτος, αλλά και τα επόμενα χρόνια, απάντησε ότι υπάρχουν προβλήματα με τα μεγάλα έργα. «Αυτό είναι το μεγάλο θέμα. Υπάρχουν δαπάνες, οι οποίες, εάν δεν υπάρχει μεγάλη προσοχή, μπορούν να διαφοροποιήσουν άρδην την εικόνα».
Τέλος, αναφερόμενος στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, σημείωσε ότι «αυτή τη στιγμή δεν θέλω να πάρω θέση υπέρ ή κατά. Αυτό το οποίο σίγουρα θέλω να τονίσω είναι ότι χωρίς σωστή μελέτη, από αξιόπιστους οργανισμούς που είναι σε θέση να το κάνουν, που να μας δίνει τις διαστάσεις του έργου, δεν είναι σοβαρό να προωθήσουμε μια επένδυση τέτοιας έκτασης».
Σύμφωνα με τον κ. Χαραλάμπους, «η υποδομή που υπάρχει για να γίνονται μελέτες αξιολόγησης των επενδυτικών έργων και ιεράρχησης των επενδυτικών έργων σηκώνει μεγάλη βελτίωση και το βλέπουμε [να αποτυπώνεται σε σειρά περιπτώσεων]».
Η συνέντευξη του κ. Χαραλάμπους έγινε στο πλαίσιο του podcast «Ματιά στην Οικονομία».
