Χαλλούμι ΠΟΠ – Προκλήσεις και δυνατότητες στήριξης της κυπριακής κτηνοτροφίας μέσω κρατικών ενισχύσεων

*Στέλλα Μιχαηλίδου

Σε συνέχεια της σχετικής με το πιο πάνω θέμα συνεδρίας της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Γεωργίας και Φυσικών Πόρων ημερ. 13/10/2026.

Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο σημαντικό ζήτημα, το οποίο αφορά την προστασία ενός εμβληματικού κυπριακού προϊόντος, την ανταγωνιστικότητα της αγροδιατροφικής μας οικονομίας και τη βιωσιμότητα της κτηνοτροφίας.

Η κατοχύρωση του Χαλλουμιού ως Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης αποτελεί σημαντικό επίτευγμα για την Κυπριακή Δημοκρατία. Ταυτόχρονα, όμως, συνοδεύεται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις συμμόρφωσης με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Αρχικά αναφέρω ότι το Γραφείο Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων δεν καθορίζει τις ποσοστώσεις γάλακτος ούτε αποφασίζει για τροποποιήσεις της προδιαγραφής ΠΟΠ. Μπορεί, ωστόσο, να συμβάλει καθοριστικά στον ορθό σχεδιασμό και στη νόμιμη υλοποίηση των χρηματοδοτικών μέτρων που απαιτούνται.

Χρονοδιαγράμματα

Η λήξη της μεταβατικής περιόδου τον Ιούλιο του 2029 δημιουργεί την ανάγκη έγκαιρης και συντονισμένης προετοιμασίας, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την επάρκεια αιγοπρόβειου γάλακτος και την αναγκαία παραγωγική δυναμικότητα.

Επίσης, η λήξη του προσωρινού διατάγματος ημερ. 13/5/2026, το οποίο μείωσε προσωρινά την ελάχιστη αναλογία αιγοπρόβειου γάλακτος από 25% σε 15% απαιτεί επίσης επιτακτικά άμεσο προγραμματισμό με λήψη συγκεκριμένων μέτρων για επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου της προδιαγραφής 51%-49%.  Και εδώ πρέπει να απαντηθεί «Τι θα ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2027;» Χρειάζεται σαφής και νομικά ασφαλής ρύθμιση της ποσόστωσης μετά τη λήξη του διατάγματος.

Αναντίλεκτα, οι πρόσφατες επιπτώσεις του αφθώδους πυρετού καθιστούν την πρόκληση ακόμη μεγαλύτερη.

Κανόνες Κρατικών Ενισχύσεων

Θα ήθελα, ωστόσο, να τονίσω ότι οι κανόνες των κρατικών ενισχύσεων δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εμπόδιο, αλλά ως εργαλείο αντιμετώπισης των προκλήσεων και ανάπτυξης του τομέα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει συγκεκριμένα νομικά πλαίσια που επιτρέπουν, υπό προϋποθέσεις, τη χορήγηση σημαντικών ενισχύσεων για:

• Αποζημίωση ζημιών από ζωικές ασθένειες.
• Αποκατάσταση και ανάπτυξη της παραγωγικής δυναμικότητας κτηνοτροφικών μονάδων.
• Εκσυγχρονισμό εγκαταστάσεων και εξοπλισμού.
• Επενδύσεις σε βιοασφάλεια, τεχνολογία και ευζωία των ζώων.
• Έρευνα, καινοτομία, κατάρτιση και τεχνική υποστήριξη.
• Μεταποίηση και εμπορία γεωργικών προϊόντων.

Ειδικότερα, ο Απαλλακτικός Κανονισμός της Γεωργίας (ΕΕ) 2022/2472 προβλέπει δυνατότητες ενισχύσεων χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εφόσον πληρούνται πλήρως οι προϋποθέσεις του.

Για παράδειγμα, το άρθρο 14 επιτρέπει επενδυτικές ενισχύσεις για γεωργικές εκμεταλλεύσεις, με βασική μέγιστη ένταση 65%, η οποία μπορεί να αυξηθεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Το άρθρο 26 προβλέπει δυνατότητες στήριξης για πρόληψη, έλεγχο και εκρίζωση ζωικών ασθενειών, καθώς και αποζημιώσεις για επιλέξιμες ζημιές από αυτές.

Πρόσθετες δυνατότητες υπάρχουν μέσω των γεωργικών κατευθυντήριων γραμμών και του Στρατηγικού Σχεδίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.

Ολοκληρωμένο Σχέδιο Ενίσχυσης της αιγοπροβατοτροφίας

Η δική μου εισήγηση είναι να μη περιοριστούμε στη διαχείριση της σημερινής κρίσης, αλλά να προχωρήσουμε σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ενίσχυσης της αιγοπροβατοτροφίας για την περίοδο 2027–2029.

Ένα τέτοιο σχέδιο θα μπορούσε να συνδυάζει:

1.      την αποκατάσταση των επιπτώσεων του αφθώδους πυρετού,

2.      τον εκσυγχρονισμό των μονάδων,

3.      την αύξηση της παραγωγικότητας και

4.      τη βελτίωση της διαθεσιμότητας αιγοπρόβειου γάλακτος.

Θεωρώ επίσης σημαντικό να υπάρχει ποσοτικοποιημένος σχεδιασμός, με καταγραφή των πραγματικών αναγκών σε γάλα, των επενδύσεων που απαιτούνται και συγκεκριμένων χρονοδιαγραμμάτων υλοποίησης.

Και εδώ πρέπει να απαντηθεί «Υπάρχει ποσοτικοποιημένο σχέδιο για το 2029; Δηλαδή πόσοι τόνοι αιγοπρόβειου γάλακτος απαιτούνται, πόσοι θα παράγονται και ποιες επενδύσεις χρειάζονται για να καλυφθεί η διαφορά.

ΓΕΕΚΕ και Αρμόδιες Αρχές

Το Γραφείο του Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, μπορεί να συνεργαστεί με το Υπουργείο Γεωργίας και τις άλλες αρμόδιες αρχές για την επιλογή του κατάλληλου νομικού πλαισίου, την αξιολόγηση των προτεινόμενων μέτρων και, όπου απαιτείται, τη διαδικασία κοινοποίησης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Και είναι σημαντικό οι Αρμόδιες Αρχές να απαντήσουν στα πιο κάτω ερωτήματα:

1. Επίσημα στοιχεία παραγωγής: Πόσοι τόνοι αιγοπρόβειου γάλακτος παράγονται σήμερα, πόσοι απαιτούνται για πλήρη συμμόρφωση και ποια είναι η προβλεπόμενη έλλειψη το 2029;
2. Επιπτώσεις αφθώδους πυρετού: Πόσες αιγοπροβατοτροφικές μονάδες επηρεάστηκαν, πόσα ζώα χάθηκαν και ποιο το ύψος των καταβληθεισών ή εκκρεμών αποζημιώσεων;
3. Υφιστάμενη χρηματοδότηση: Ποια σχέδια λειτουργούν ήδη, ποιος ο προϋπολογισμός και τι ποσοστό έχει απορροφηθεί;
4. Θέση Ευρωπαϊκής Επιτροπής: Υπάρχει γραπτή απάντηση σχετικά με το προσωρινό 15% του 2026 και έχει οριστικοποιηθεί η ρύθμιση για το 2027; Είναι εφικτός ο στόχος του 51% το 2029, ή μήπως χρήζει αναθεώρησης οπόταν απαιτείται εξαιρετικά επείγον να γίνουν ανάλογες ενέργειες προς ΕΕ.
5. Νέα μέτρα: Έχει καταρτιστεί ολοκληρωμένο επενδυτικό σχέδιο μέχρι το 2029, το οποίο μπορεί να υποβληθεί εγκαίρως στο Γραφείο Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων για αξιολόγηση;

Συμπέρασμα:

Η Κύπρος έχει εξασφαλίσει παράταση μέχρι τον Ιούλιο 2029, αλλά αυτή δεν συνιστά μόνιμη εξαίρεση από την ευρωπαϊκή προδιαγραφή. Το 2027 και το 2028 θα είναι ουσιαστικά τα κρίσιμα έτη προετοιμασίας.

Εθνικό Σχέδιο «Χαλλούμι ΠΟΠ 2027-2029»

Θα εισηγούμουν να καταρτιστεί άμεσα ένα εθνικό σχέδιο «Χαλλούμι ΠΟΠ 2027–2029», το οποίο θα συνδυάζει τις υποχρεώσεις συμμόρφωσης με συγκεκριμένα επενδυτικά και χρηματοδοτικά μέτρα με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα.

Το πρόγραμμα της ποσόστωσης πρέπει να μετατραπεί σε ένα μετρήσιμο εθνικό πρόγραμμα επενδύσεων και παραγωγικής ανασυγκρότησης μέχρι το 2029.

Κλείνοντας, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι η προστασία του Χαλλουμιού ΠΟΠ και η ενίσχυση της κτηνοτροφίας μπορούν και πρέπει να αποτελέσουν δύο αλληλοσυμπληρούμενους στόχους.

Ευρωπαϊκά Εργαλεία

Η έγκαιρη αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών εργαλείων μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά την Κύπρο να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της, διαφυλάσσοντας παράλληλα την παραγωγή, τις εξαγωγές και το εισόδημα των παραγωγών λαμβάνοντας υπόψη τη διάκριση ΠΟΠ και κρατικών ενισχύσεων καθώς η νομιμότητα μιας ενίσχυσης δεν θεραπεύει τυχόν απόκλιση από την προδιαγραφή ΠΟΠ. Πρόκειται για δύο διαφορετικά νομικά ζητήματα.

Ο ακόλουθος ενδεικτικός πίνακας μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως οδηγός για προτεινόμενα μέτρα. Οι εντάσεις αποτελούν ανώτατες δυνατότητες του ευρωπαϊκού πλαισίου και όχι αυτοδίκαια δικαιώματα χρηματοδότησης.

ABER: Απαλλακτικός Κανονισμός της Γεωργίας (ΕΕ) 2022/2472 για απαλλαγή γεωργικών ενισχύσεων κατά κατηγορία.

Σημαντική νομική διευκρίνιση: Το άρθρο 14 δεν επιτρέπει γενικά την επιδότηση αγοράς νέων παραγωγικών ζώων. Η εξαίρεση για την αποκατάσταση παραγωγικού δυναμικού λόγω ζωικών ασθενειών πρέπει να εξεταστεί ειδικά. Επίσης, ένα επενδυτικό καθεστώς πρέπει να ελέγχεται ως προς τους περιορισμούς τομεακής επιλεκτικότητας του άρθρου 14(10).

ABER: Agricultural Block Exception Regulation.

*Έφορος Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων