Συντάξεις και επενδύσεις: Το σχέδιο της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) για τα αποθεματικά του ΤΚΑ

Στη δημιουργία του νέου πλαισίου επενδυτικής πολιτικής και διακυβέρνησης για τα αποθεματικά του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ) επικεντρώθηκε η χθεσινή συνεδρία του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος, κατά την οποία εμπειρογνώμονες της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) παρουσίασαν τις βασικές κατευθύνσεις που εξετάζονται στο πλαίσιο της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης.

Όπως αναφέρθηκε από τους εμπειριγνώμονες, στόχος είναι η δημιουργία ενός σύγχρονου συστήματος επαγγελματικής επενδυτικής διαχείρισης των αποθεματικών του ΤΚΑ, με στόχευση τη βελτίωση των μακροπρόθεσμων αποδόσεων και την περαιτέρω ενίσχυση της βιωσιμότητας του συνταξιοδοτικού συστήματος.

Όπως πληροφορείται ο «Π», κατά την έναρξη της συνεδρίας, ο υπουργός Εργασίας ενημέρωσε τους κοινωνικούς εταίρους για τις επαφές που πραγματοποιεί στην Κύπρο κλιμάκιο της ILO, με αντικείμενο τον σχεδιασμό του νέου επενδυτικού πλαισίου. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι, από τις 9 Νοεμβρίου, οι συνεδριάσεις του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος θα πραγματοποιούνται μία φορά εβδομαδιαίως, κάθε Δευτέρα.

Στην παρουσίασή τους, οι εμπειρογνώμονες της ILO ανέφεραν ότι τα ετήσια πλεονάσματα του ΤΚΑ εκτιμώνται για το 2026 περίπου στα €600 εκατ. και αυτό που εξετάζεται είναι η διοχέτευσή τους σε νέο επενδυτικό μηχανισμό προκειμένου τα διαθέσιμα κεφάλαια να επενδύονται στις χρηματοοικονομικές αγορές. Την ίδια ώρα υπογραμμίστηκε ότι σημαντικό μέρος των σημερινών περιουσιακών στοιχείων του Ταμείου αφορά μη εμπορεύσιμους κρατικούς τίτλους, οι οποίοι αντιστοιχούν σε κρατικές οφειλές ύψους κοντά στα €12 δισ. Οι τίτλοι αυτοί, όπως αναφέρθηκε, δεν μπορούν να αξιοποιηθούν άμεσα ως εμπορεύσιμα επενδυτικά περιουσιακά στοιχεία.

Το συγκεκριμένο μοντέλο που παρουσιάστηκε προνοεί τη δημιουργία ανεξάρτητου φορέα επενδυτικής διαχείρισης, με διοικητικό συμβούλιο, επιτροπές επενδύσεων και διαχείρισης κινδύνων, καθώς επίσης και εξωτερικό μηχανισμό εποπτείας. Ο φορέας, όπως λέχθηκε, θα έχει ως αποκλειστική αρμοδιότητα τη διαχείριση των επενδύσεων του ΤΚΑ. Με βάση τους σχεδιασμούς, η Υπηρεσία Κοινωνικών Ασφαλίσεων θα παραμείνει υπό το Υπουργείο Εργασίας, διατηρώντας τις αρμοδιότητές της για εισφορές και παροχές.

Σύμφωνα με τις αναφορές που ακούστηκαν, το μόνιμο σχήμα θα μπορούσε να περιλαμβάνει Διοικητικό Συμβούλιο με εξειδικευμένα μέλη, Επιτροπή Επενδύσεων, Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων, Γενικό Διευθυντή, Επικεφαλής Επενδύσεων και Επικεφαλής Διαχείρισης Κινδύνων.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αναγκαιότητα ύπαρξης ξεχωριστού εξωτερικού εποπτικού μηχανισμού, με εξειδικευμένα πρόσωπα που θα παρακολουθούν τη λειτουργία του φορέα, τις επενδυτικές επιδόσεις και τους αναλαμβανόμενους κινδύνους. Έγινε επίσης αναφορά για δυνατότητα αξιοποίησης εξωτερικών επενδυτικών διαχειριστών και συμβούλων.

Οι εκπρόσωποι της ILO αναφέρθηκαν στις κατευθυντήριες γραμμές της Διεθνούς Ένωσης Κοινωνικής Ασφάλειας (ISSA), τόσο σε ότι αφορά  την ορθή διακυβέρνηση όσο και για την επενδυτική διαχείριση των κοινωνικοασφαλιστικών ταμείων.

Μέχρι το τέλος έτους οδικός χάρτης

Σύμφωνα με το προκαταρκτικό χρονοδιάγραμμα, μέχρι το τέλος του 2026 αναμένεται να ολοκληρωθεί ο οδικός χάρτης υλοποίησης και εντός του επόμενου έτους θα προωθηθούν προς υλοποίηση οι απαιτούμενες νομοθετικές και οργανωτικές αλλαγές. Απώτερος στόχος είναι ο νέος επενδυτικός μηχανισμός να είναι επιχειρησιακά έτοιμος μέχρι το τρίτο τρίμηνο του 2027, ώστε να είναι σε θέση να διαχειριστεί τα πρώτα νέα κεφάλαια πριν από το τέλος του έτους.

H δημιουργία ενός πλήρως ανεξάρτητου και στελεχωμένου επενδυτικού φορέα αποτελεί σύνθετη διαδικασία, τονίστηκε, η οποία ενδέχεται να απαιτήσει μεταβατική περίοδο περίπου δύο έως τριών ετών.  Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται η δυνατότητα δημιουργίας προσωρινού σχήματος επενδυτικής διαχείρισης, ενδεχομένως εντός υφιστάμενου Υπουργείου, μέχρι τη λειτουργία του μόνιμου ανεξάρτητου φορέα. Παράλληλα, εξετάζεται κατά πόσο είναι εφικτή η απευθείας δημιουργία του μόνιμου σχήματος, με σταδιακή ανάπτυξη των υπηρεσιών του.

Όπως σημειώθηκε στη συνεδρία, η ILO θα συνεχίσει την τεχνική συνδρομή της στη διαμόρφωση του μεταβατικού και του μόνιμου πλαισίου.

Βασικές επενδυτικές αρχές

Έμφαση δόθηκε στην κατάρτιση ενός πλαισίου επενδυτικών αρχών που θα καθορίζει τις αποφάσεις του μελλοντικού φορέα.

Όπως επισημάνθηκε, η επενδυτική πολιτική θα πρέπει να διασφαλίζει την αναγκαία ισορροπία μεταξύ απόδοσης και διαχείρισης κινδύνου, υιοθετώντας μια σχετικά συντηρητική προσέγγιση λόγω του κοινωνικού χαρακτήρα των αποθεματικών.

Παρουσιάστηκε επίσης η εκτίμηση ότι οι σημερινές αναλογιστικές παραδοχές προϋποθέτουν πραγματική απόδοση μόλις 0,25%, λόγω της υφιστάμενης κατανομής των περιουσιακών στοιχείων. Η μεγαλύτερη διαφοροποίηση των επενδύσεων, σημειώθηκε, θα μπορούσε να δημιουργήσει προοπτικές για υψηλότερες αποδόσεις σε βάθος χρόνου.

Οι εμπειρογνώμονες ανέφεραν ότι ένα διαφοροποιημένο επενδυτικό χαρτοφυλάκιο θα μπορούσε να στηρίξει, μακροπρόθεσμα, παραδοχές απόδοσης της τάξης του 4,5%-5%. Ξεκαθαρίστηκε, ωστόσο, ότι οι αποδόσεις αυτές δεν είναι εγγυημένες και συνεπάγονται αυξημένο επίπεδο κινδύνου.

Οι εμπειρογνώμονες υπέδειξαν ότι τυχόν βελτίωση των επενδυτικών αποδόσεων θα μπορούσε να έχει θετικό αντίκτυπο στη μακροχρόνια επάρκεια του Ταμείου, είτε μέσω περιορισμού των μελλοντικών αυξήσεων στις εισφορές είτε μέσω ενίσχυσης των παροχών προς τους ασφαλισμένους.

Ρόλος κοινωνικών εταίρων και διαχωρισμός αρμοδιοτήτων

Στο πλαίσιο του διαλόγου τέθηκαν ζητήματα που αφορούν τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στη χάραξη της επενδυτικής πολιτικής, αλλά και τα περιθώρια ευελιξίας που θα διαθέτουν οι επαγγελματίες διαχειριστές κατά την υλοποίησή της.

Οι εμπειρογνώμονες διευκρίνισαν ότι η λειτουργία του συστήματος βασίζεται σε τρεις διακριτούς αλλά αλληλένδετους πυλώνες πολιτικής. Ο πρώτος αφορά την πολιτική παροχών, η οποία καθορίζει τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα και τις παροχές μέσω της νομοθεσίας και του κοινωνικού διαλόγου. Ο δεύτερος σχετίζεται με τη χρηματοδοτική πολιτική και το ύψος των εισφορών που απαιτούνται για τη στήριξη του συστήματος. Ο τρίτος πυλώνας αφορά την επενδυτική πολιτική, δηλαδή τη διαχείριση των αποθεματικών με στόχο την επίτευξη αποδόσεων υπό ελεγχόμενο επίπεδο κινδύνου.

Όπως επισημάνθηκε, ο νέος φορέας θα έχει επενδυτικό ρόλο, χωρίς να μεταβάλλονται οι υφιστάμενες αρμοδιότητες που αφορούν τον καθορισμό των εισφορών και των παροχών του συστήματος.

Αναφορικά με τη διάθεση ανάληψης κινδύνου (risk appetite), οι εμπειρογνώμονες ανέφεραν ότι οι βασικές κατευθυντήριες αρχές και οι κύριοι περιορισμοί της επενδυτικής πολιτικής θα πρέπει να καθορίζονται από το νομοθετικό ή κανονιστικό πλαίσιο, διασφαλίζοντας παράλληλα την απαιτούμενη ευελιξία του φορέα για την αποτελεσματική υλοποίηση της επενδυτικής στρατηγικής.

Κρατικός δανεισμός από το ΤΚΑ

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, κατά τη συζήτηση τέθηκε και το ζήτημα της αξιοποίησης των πλεονασμάτων του Ταμείου από το κράτος σε περιόδους οικονομικής κρίσης ή περιορισμένης πρόσβασης στις διεθνείς αγορές. Στο πλαίσιο αυτό καταγράφηκαν απόψεις υπέρ της διατήρησης ενός βαθμού ευελιξίας, ώστε να είναι δυνατός ο δανεισμός του κράτους από το Ταμείο υπό συγκεκριμένες και εξαιρετικές συνθήκες. Όπως αναφέρθηκε, η θέση αυτή συνδέθηκε με την εμπειρία προηγούμενων περιόδων οικονομικών δυσκολιών που αντιμετώπισε η Κύπρος. Ωστόσο, δεν προέκυψε οποιαδήποτε οριστική κατάληξη ή συμφωνία επί του θέματος.

Επόμενες ενέργειες

Η ILO αναμένεται να συνεχίσει τις διαβουλεύσεις με τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, μεταξύ των οποίων το Υπουργείο Οικονομικών, το Υπουργείο Εργασίας, το Γενικό Λογιστήριο και το Γραφείο Διαχείρισης Δημόσιου Χρέους, καθώς και με την τεχνική ομάδα που έχει συσταθεί για την προώθηση του έργου. Στόχος είναι η κατάρτιση, μέχρι το τέλος του 2026, ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης που θα καθορίζει τα απαραίτητα βήματα για τη σύσταση του επενδυτικού φορέα, το πλαίσιο διακυβέρνησής του, τις αναγκαίες νομοθετικές ρυθμίσεις, την επενδυτική στρατηγική και τη σταδιακή υλοποίηση του επενδυτικού προγράμματος.

Όπως πληροφορούμαστε, εξακολουθούν να παραμένουν ανοικτά σειρά κρίσιμων ζητημάτων, μεταξύ των οποίων η τελική νομική μορφή του επενδυτικού φορέα, η σύνθεση και η διαδικασία διορισμού των οργάνων διοίκησης και εποπτείας, ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων στο νέο σχήμα, καθώς και η έκταση των προβλέψεων που θα ενσωματωθούν στο νομοθετικό πλαίσιο. Παράλληλα, εκκρεμούν αποφάσεις σε σχέση με το ενδεχόμενο μελλοντικού κρατικού δανεισμού από το Ταμείο και τον τρόπο διαχείρισης των υφιστάμενων υποχρεώσεων του κράτους προς αυτό.

Εκκρεμή ζητήματα

Σε σχέση με τα εκκρεμή ζητήματα της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, έγινε αναφορά στην αναλογιστική μείωση του 12%, με τον υπουργό να σημειώνει ότι κάθε μείωση της ποινής κατά 0,5 ποσοστιαία μονάδα συνεπάγεται δημοσιονομικό κόστος περίπου €5 εκατ.

Όσον αφορά το επίδομα χαμηλοσυνταξιούχων, επισημάνθηκε η ανάγκη το νέο εισοδηματικό όριο να προσεγγίζει το όριο της φτώχειας, σύμφωνα με σχετικές επισημάνσεις της ILO, ενώ συζητήθηκε και το θέμα των συντάξεων χηρείας για άνδρες που επηρεάζονται από τις αλλαγές του 2018, με εκτιμώμενο κόστος γύρω στα €35 εκατ.

Σημειώνεται ότι σήμερα συνεδριάζει η τεχνική επιτροπή για τα ταμεία προνοίας και την Πέμπτη, στο πλαίσιο του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος αναμένεται να ανοίξει τα χαρτιά της για το ζήτημα η κυβέρνηση.