Ευκαιρίες αλλά και κινδύνους δημιουργεί η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) στην εργασία, τεχνολογία που διεισδύει και στις κυπριακές επιχειρήσεις.
Όπως διαπιστώνεται, στην Κύπρο οι εφαρμογές της εντοπίζονται κυρίως σε τομείς όπως οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, οι τηλεπικοινωνίες, το ψηφιακό μάρκετινγκ και η εξυπηρέτηση πελατών.
Στα θετικά που εντοπίζονται περιλαμβάνονται τα εργαλεία αυτοματοποίησης που μειώνουν τον διοικητικό φόρτο, υποστηρίζοντας λειτουργικά τους εργαζομένους. Ωστόσο, είναι απαραίτητες η επένδυση στην αναβάθμιση δεξιοτήτων και η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, δηλαδή των εκπροσώπων των εργαζομένων και των εργοδοτών.
Σε πρώιμο στάδιο στην Κύπρο
Με αφορμή τις πρόσφατες συστάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία που θα διασφαλίζει τη διαφανή, δίκαιη και ασφαλή χρήση των αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων στον χώρο εργασίας, ο «Π» ζήτησε από ακαδημαϊκούς με εξειδίκευση στον τομέα να αναφέρουν τα δεδομένα στην Κύπρο, τα οφέλη αλλά και τους κινδύνους από τη χρήση τη Τεχνητής Νοημοσύνης στην εργασία.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη ενσωματώνεται στον χώρο εργασίας στην Κύπρο, με τη χρήση της από τις επιχειρήσεις να παρουσιάζει αισθητή αύξηση τα τελευταία χρόνια», δήλωσε στον «Π» η επίκουρη καθηγήτρια στη Διαχείριση Πληροφοριακών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Νεάπολις, δρ Αυγούστα Κυριακίδου-Ζαχαρουδιού.
Σύμφωνα με στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της Κύπρου, το 2025 περίπου 9,3% των επιχειρήσεων στη χώρα δήλωναν ότι χρησιμοποιούν τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης, έναντι 2,6% το 2021.
«Παρά τη θετική αυτή δυναμική υιοθέτησης, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου ο μέσος όρος χρήσης προσεγγίζει το 20% (βάσει στοιχείων της Eurostat), η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Κύπρο παραμένει σε σχετικά πρώιμο στάδιο και διαφοροποιείται σημαντικά ανά τομέα δραστηριότητας, με τη χρήση να είναι εντονότερη στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις», σημειώνει.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια, οι εφαρμογές της εντοπίζονται κυρίως σε τομείς όπως οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, οι τηλεπικοινωνίες, το ψηφιακό μάρκετινγκ και η εξυπηρέτηση πελατών, όπου συμβάλλει στην επεξεργασία και αξιοποίηση δεδομένων, στην ταχύτερη διεκπεραίωση εργασιών και στην υποστήριξη αποφάσεων, καθώς και στη μείωση γραφειοκρατικών διαδικασιών και στη βελτίωση της οργάνωσης και της αποδοτικότητας.
Σε αρκετές περιπτώσεις, υποδεικνύει, η Τεχνητή Νοημοσύνη λειτουργεί υποστηρικτικά προς τον εργαζόμενο, προσφέροντας εργαλεία αυτοματοποίησης που μειώνουν τον διοικητικό φόρτο και επιτρέπουν μεγαλύτερη εστίαση σε πιο δημιουργικές, ουσιαστικές και ποιοτικές πτυχές της εργασίας.
Ωστόσο, όπως επισημαίνεται και στη σχετική ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ETUC), η θετική συμβολή της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν είναι αυτονόητη και προϋποθέτει ένα σαφές και δεσμευτικό νομοθετικό πλαίσιο.
«Η διαφάνεια στη λειτουργία των αλγοριθμικών συστημάτων, η προστασία των προσωπικών δεδομένων, η αποφυγή διακρίσεων και η διασφάλιση ανθρώπινης εποπτείας αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις, ώστε η τεχνολογία να ενισχύει, και όχι να υπονομεύει, την ποιότητα της εργασίας, καθώς και να μην υποκαθιστά αθέμιτα την ανθρώπινη κρίση σε ζητήματα αξιολόγησης, απόδοσης ή πειθαρχίας», τονίζει η κ. Κυριακίδου- Ζαχαρουδιού.
Παράλληλα, αναφέρει, η επένδυση στην αναβάθμιση δεξιοτήτων (upskilling και reskilling) και η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, δηλαδή των εκπροσώπων των εργαζομένων και των εργοδοτών, είναι απαραίτητες, ώστε η μετάβαση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης να πραγματοποιηθεί με τρόπο ισορροπημένο, δίκαιο και προς όφελος, τόσο των εργαζομένων όσο και της οικονομίας συνολικά.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη, επομένως, διαθέτει τη δυναμική να προσφέρει ουσιαστικές λύσεις στον χώρο της εργασίας, χωρίς όμως να αποτελεί από μόνη της ούτε πανάκεια ούτε απειλή. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα αξιοποιηθεί ως εργαλείο στήριξης της ανθρώπινης εργασίας ή ως μηχανισμός ελέγχου χωρίς επαρκή διαφάνεια και δικλίδες ασφαλείας. Η απάντηση σε αυτό το δίλημμα δεν είναι μόνο τεχνολογική, αλλά πρωτίστως πολιτική και θεσμική», τονίζει.
Η διεθνής εμπειρία
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εργασία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ρυθμιστικό πλαίσιο και τις πολιτικές που τη συνοδεύουν. Σε χώρες όπως η Γερμανία και οι σκανδιναβικές οικονομίες, η εισαγωγή συστημάτων ΤΝ στους χώρους εργασίας έχει συνδεθεί με συλλογικές συμβάσεις και σαφείς κανόνες διαφάνειας, διασφαλίζοντας ότι οι αλγόριθμοι λειτουργούν επικουρικά και όχι ως εργαλεία εντατικοποίησης ή επιτήρησης της εργασίας. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα ενημέρωσης και διαβούλευσης πριν από την εφαρμογή αυτοματοποιημένων συστημάτων αξιολόγησης απόδοσης.
Αντίθετα, σε πιο απορρυθμισμένα εργασιακά περιβάλλοντα, όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες, η εκτεταμένη χρήση αλγοριθμικών συστημάτων στη διαχείριση προσωπικού έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, ιδίως σε κλάδους όπως οι ψηφιακές πλατφόρμες και τα κέντρα διανομής, όπου καταγράφονται φαινόμενα υπερεντατικοποίησης και περιορισμού της ανθρώπινης κρίσης.
Ταυτόχρονα, διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΟΣΑ και η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας επισημαίνουν ότι οι οικονομίες που επενδύουν συστηματικά σε προγράμματα επανεκπαίδευσης και διά βίου μάθησης καταφέρνουν να μετατρέψουν την Τεχνητή Νοημοσύνη σε μοχλό ποιοτικής αναβάθμισης της απασχόλησης. Για την Κύπρο, η διεθνής αυτή εμπειρία μπορεί να λειτουργήσει ως οδηγός, καθώς η τεχνολογική πρόοδος δεν είναι ουδέτερη, αλλά αντανακλά τις πολιτικές και θεσμικές επιλογές που τη συνοδεύουν.
Ρύθμιση ζητεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε στις 17 Δεκεμβρίου την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ρυθμίσει τη χρήση της αλγοριθμικής διαχείρισης στον χώρο εργασίας στην ΕΕ.
Σε έκθεση νομοθετικής πρωτοβουλίας, οι ευρωβουλευτές υπέβαλαν σειρά συστάσεων για νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία που θα διασφαλίζει τη διαφανή, δίκαιη και ασφαλή χρήση των αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων στον χώρο εργασίας. Ενώ τονίζουν ότι η χρήση συστημάτων αλγοριθμικής διαχείρισης μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες για βελτιστοποίηση της εργασίας, οι ευρωβουλευτές επιθυμούν να διασφαλίσουν την ανθρώπινη εποπτεία, την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων και την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων στον χώρο εργασίας.
Προβληματισμός συνδικάτων
«Η ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπέρ της δράσης της ΕΕ για την ψηφιοποίηση, την Τεχνητή Νοημοσύνη και την αλγοριθμική διαχείριση στην εργασία στέλνει ένα σαφές και επείγον μήνυμα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή: «η ώρα για δράση είναι τώρα», επεσήμανε σε ανακοίνωσή της η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC), καλώντας την Επιτροπή να ανταποκριθεί προτείνοντας δεσμευτική νομοθεσία για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην εργασία στο πλαίσιο του επικείμενου Νόμου για την Ποιότητα των Θέσεων Εργασίας.
Σε όλη την Ευρώπη, τονίζει, οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν ήδη τις συνέπειες της ταχείας και άναρχης ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης στον χώρο εργασίας.
Τα συνδικάτα αναφέρουν άδικες και αυτοματοποιημένες απολύσεις, επεμβατικές μορφές επιτήρησης, αδιαφανή αλγοριθμική λήψη αποφάσεων και αυξημένη ένταση εργασίας που καθοδηγείται από ψηφιακά συστήματα διαχείρισης. «Χωρίς σαφείς και εκτελεστούς κανόνες, η Τεχνητή Νοημοσύνη κινδυνεύει να υπονομεύσει περαιτέρω την ποιότητα της εργασίας, τα δικαιώματα των εργαζομένων και την εμπιστοσύνη στην εργασία», υπογράμμισε.
Σύμφωνα με τα συνδικάτα, η υιοθέτηση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της έκθεσης νομοθετικής πρωτοβουλίας του σχετικά με την ψηφιοποίηση, την Τεχνητή Νοημοσύνη και την αλγοριθμική διαχείριση στον χώρο εργασίας υπογραμμίζει ένα σημαντικό κενό στο ισχύον πλαίσιο της ΕΕ.
