Το 2025 δεν θα καταγραφεί ως μια χρονιά κρίσης, ούτε όμως και ως μια περίοδος ισχυρής ανάκαμψης. Η σημασία του βρίσκεται αλλού: αποτέλεσε ένα έτος παγίωσης τάσεων που διαμορφώνουν ήδη τη νέα παγκόσμια οικονομική κανονικότητα. Χαμηλή αλλά θετική ανάπτυξη, αυξημένη πολιτική αβεβαιότητα και επαναχάραξη των κανόνων του διεθνούς εμπορίου συνέθεσαν ένα σκηνικό σχετικής σταθερότητας με εμφανείς δομικές ρωγμές. Το 2025 θα μείνει στη συλλογική μνήμη των αγορών και των κυβερνήσεων ως μια χρονιά μετάβασης, κατά την οποία παγιώθηκαν τάσεις που θα καθορίσουν την παγκόσμια οικονομία για την υπόλοιπη δεκαετία.
Σε επίπεδο μακροοικονομικών μεγεθών, η παγκόσμια οικονομία κινήθηκε με ρυθμό γύρω στο 3%, επιβεβαιώνοντας ότι η μεταπανδημική ανάκαμψη έχει εξαντλήσει τη δυναμική της. Οι ανεπτυγμένες οικονομίες παρέμειναν κοντά στη στασιμότητα, με την Ευρώπη να συνεχίζει να υπολείπεται των ΗΠΑ, ενώ οι αναδυόμενες αγορές διατήρησαν τον ρόλο του βασικού μοχλού ανάπτυξης, αν και με αυξανόμενες εσωτερικές ανισορροπίες. Το 2025 κατέστη σαφές ότι η παγκόσμια οικονομία έχει εισέλθει σε περίοδο χαμηλότερου δυνητικού ρυθμού μεγέθυνσης.
Η γεωπολιτική αβεβαιότητα, ενισχυμένη από αυτή τη νέα εμπορική πραγματικότητα, αποτέλεσε μόνιμο υπόβαθρο της χρονιάς. Το διεθνές εμπόριο συνέχισε να αναπτύσσεται, αλλά με βραδύτερους ρυθμούς και με αυξανόμενη τάση περιφερειοποίησης. Η παγκοσμιοποίηση δεν αντιστράφηκε, ωστόσο έγινε πιο κατακερματισμένη, λιγότερο αποδοτική και περισσότερο πολιτικοποιημένη.
Καθοριστικός παράγοντας της χρονιάς ήταν η στροφή της νομισματικής πολιτικής. Οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες, έχοντας περιορίσει τον πληθωρισμό, προχώρησαν σε συντονισμένη χαλάρωση, εγκαινιάζοντας τον ταχύτερο κύκλο μείωσης επιτοκίων της τελευταίας δεκαετίας. Η κίνηση αυτή προσέφερε βραχυπρόθεσμη στήριξη στην οικονομική δραστηριότητα, αλλά ταυτόχρονα ανέδειξε το βασικό δίλημμα της εποχής: η νομισματική πολιτική καλείται να στηρίξει την ανάπτυξη σε ένα περιβάλλον όπου τα διαρθρωτικά προβλήματα -χαμηλή παραγωγικότητα, γήρανση πληθυσμών, υψηλό χρέος- παραμένουν άλυτα.
Η επιστροφή Τραμπ
Το πιο πολιτικά φορτισμένο αποτύπωμα του 2025 προήλθε από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την εμπορική πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ. Η επαναφορά και επέκταση των δασμών, τόσο απέναντι στην Κίνα όσο και σε εμπορικούς εταίρους της Ουάσινγκτον, σηματοδότησε μια σαφή ρήξη με την πολυμερή εμπορική τάξη. Οι δασμοί λειτούργησαν ως φόρος στις εισαγωγές, αυξάνοντας το κόστος για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές, ενώ ταυτόχρονα αναζωπύρωσαν πληθωριστικές πιέσεις σε μια περίοδο που οι κεντρικές τράπεζες επιχειρούσαν αποκλιμάκωση. Οι αντίμετρες κινήσεις από την Ευρώπη και την Ασία ενίσχυσαν τον κατακερματισμό του παγκόσμιου εμπορίου και επιβράδυναν τις επενδύσεις. Το 2025 κατέδειξε ότι ο προστατευτισμός δεν αποτελεί πλέον παροδική πολιτική επιλογή, αλλά δομικό χαρακτηριστικό της νέας παγκόσμιας οικονομικής τάξης.
Η εμπορική αυτή στροφή επιτάχυνε μια ευρύτερη αναδιάταξη της διεθνούς οικονομικής ισχύος. Χωρίς να αμφισβητείται άμεσα η κυριαρχία του δολαρίου, ενισχύθηκαν οι προσπάθειες για διαφοροποίηση νομισμάτων, εμπορικών διαύλων και χρηματοπιστωτικών υποδομών. Το αποτέλεσμα δεν είναι η αποδόμηση του υφιστάμενου συστήματος, αλλά η μετάβαση σε μια πιο πολυκεντρική και λιγότερο προβλέψιμη παγκόσμια οικονομία.
Τεχνητή Νοημοσύνη
Στο μεταξύ, η τεχνολογία -και ειδικότερα η Τεχνητή νοημοσύνη- αποτέλεσε τον βασικό επενδυτικό πυλώνα της χρονιάς. Το 2025 καταγράφηκε έκρηξη επενδύσεων σε υποδομές AI, κέντρα δεδομένων και σχετικές εφαρμογές, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και στην Ασία. Η χρηματοδότηση αυτής της επενδυτικής κούρσας βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στον δανεισμό, οδηγώντας το εταιρικό χρέος σε υψηλά επίπεδα. Οι αγορές προεξόφλησαν σημαντικά κέρδη παραγωγικότητας στο μέλλον, όμως η ταχεία αύξηση του εταιρικού χρέους επανέφερε ανησυχίες για υπερτιμημένα περιουσιακά στοιχεία και λανθασμένη κατανομή κεφαλαίων - ένα γνώριμο μοτίβο από προηγούμενους τεχνολογικούς κύκλους.
Στο δημοσιονομικό πεδίο, το 2025 ανέδειξε τη δυσκολία των ανεπτυγμένων οικονομιών να εξισορροπήσουν ανάπτυξη και βιωσιμότητα. Τα υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους, σε συνδυασμό με αυξανόμενες κοινωνικές δαπάνες και πολιτικές πιέσεις, περιορίζουν τα περιθώρια δράσης. Η προσωρινή ανακούφιση από τα χαμηλότερα επιτόκια δεν αναιρεί το γεγονός ότι οι δύσκολες αποφάσεις απλώς μετατέθηκαν.
Η κληρονομιά
Η κληρονομιά του 2025 δεν είναι μια κρίση, αλλά κάτι πιο σύνθετο και ίσως πιο ανησυχητικό: η κανονικοποίηση της αβεβαιότητας. Ένα παγκόσμιο οικονομικό σύστημα που συνεχίζει να λειτουργεί, αλλά με μικρότερα περιθώρια σφάλματος, μεγαλύτερη πολιτική παρέμβαση και λιγότερους κοινούς κανόνες. Αν το 2025 υπήρξε σημείο καμπής, αυτό οφείλεται στο ότι κατέστησε σαφές πως η επόμενη φάση της παγκόσμιας οικονομίας θα είναι λιγότερο σταθερή - και πολύ πιο απαιτητική.
