Σε μια περίοδο που οι χρηματοπιστωτικοί θεσμοί της Ευρώπης εντείνουν τις προσπάθειες για ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τραπεζικού συστήματος, το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης (SRB) δημοσίευσε πρόσφατα ένα νέο, εκσυγχρονισμένο πλαίσιο προσδοκιών για την αποτίμηση των τραπεζών σε περιπτώσεις κρίσης. Η πρωτοβουλία αυτή, η οποία εντάσσεται στη στρατηγική SRM Vision 2028, αποσκοπεί στην ενίσχυση της ετοιμότητας των τραπεζών σε περίπτωση πιθανής αφερεγγυότητας, μέσα από συστηματικότερη, ταχύτερη και πιο αξιόπιστη προσέγγιση στην αποτίμηση των στοιχείων ενεργητικού τους.
Η ανακοίνωση, που δημοσιοποιήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2025, καθορίζει ότι οι τράπεζες της ευρωζώνης θα πρέπει να διαθέτουν υψηλής ποιότητας και τυποποιημένα σύνολα δεδομένων, τα οποία θα είναι προσβάσιμα σε ανεξάρτητους εκτιμητές για την άμεση εκτέλεση αποτιμήσεων σε περίπτωση κρίσης. Η διαθεσιμότητα τέτοιων δεδομένων δεν θεωρείται μόνο τεχνική απαίτηση, αλλά κρίσιμο στοιχείο για τη λήψη σωστών αποφάσεων εξυγίανσης από τις αρμόδιες αρχές.
Όπως επισήμανε η Dominique Laboureix, πρόεδρος του SRB, «καθώς πλοηγούμαστε στις πολυπλοκότητες ενός εξελισσόμενου χρηματοοικονομικού τοπίου, το ενημερωμένο πλαίσιο αποτίμησης είναι κρίσιμο για να διασφαλίσουμε ότι οι τράπεζες είναι έτοιμες να αντιμετωπίσουν μια κρίση. Τα υψηλής ποιότητας δεδομένα είναι το κλειδί για την αποτελεσματική λήψη αποφάσεων εξυγίανσης».
Άμεση, ποιοτική και πρακτική αποτίμηση
Το νέο πλαίσιο αντικαθιστά την προηγούμενη καθοδήγηση του 2020 και ενσωματώνει εκτενή σχόλια από δημόσια διαβούλευση που διεξήχθη την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2025. Η διαβούλευση αυτή είχε ως στόχο να ελέγξει και να βελτιώσει τις προτάσεις του SRB σε σχέση με τα δεδομένα, τις διαδικασίες και τα εργαλεία που πρέπει να διαθέτουν οι τράπεζες ώστε να ανταποκρίνονται ταχύτατα και με συνέπεια όταν αντιμετωπίζουν δυσκολίες. (Single Resolution Board)
Οι βασικές τροποποιήσεις που προέκυψαν από τη διαβούλευση περιλαμβάνουν:
Απλοποίηση του πλαισίου με μείωση των απαιτούμενων εγγράφων και ταξινομήσεων δεδομένων.
Κατάργηση της υποχρέωσης συνεχούς πρόσβασης σε αποθετήρια δεδομένων κατά τη διάρκεια του resolution.
Καθορισμός ρόλου των valuation playbooks, δηλαδή εγχειριδίων που θα καθοδηγούν τόσο τις τράπεζες όσο και τους ανεξάρτητους εκτιμητές.
Η υλοποίηση των νέων προσδοκιών από τις τράπεζες αναμένεται σταδιακά, με στόχο πλήρη εφαρμογή έως τα τέλη του 2029.
Η διάσταση της πρόληψης
Παρά την κεντρική εστίαση σε διαδικασίες αποτίμησης σε περιπτώσεις κρίσης, η σύγχρονη τραπεζική ρυθμιστική προσέγγιση θέτει εξίσου μεγάλη έμφαση στην πρόληψη της δημιουργίας μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ). Τα ΜΕΔ -δηλαδή δάνεια που έχουν καθυστερήσει σημαντικά ή δεν εξυπηρετούνται- αποτελούν εδώ και χρόνια μία από τις βασικές πηγές τραπεζικής αδυναμίας.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και οι εποπτικές αρχές έχουν επανειλημμένα επισημάνει ότι η σωστή πιστοδοτική πολιτική, η συνεχής παρακολούθηση των πελατών και η έγκαιρη αναδιάρθρωση των δανείων μπορεί να εμποδίσει σημαντική αύξηση των ΜΕΔ. Επιπλέον, οι τράπεζες οφείλουν να σχηματίζουν επαρκείς προβλέψεις ώστε να καλύπτουν τόσο τις πραγματικές όσο και τις πιθανές μελλοντικές ζημιές.
Η πρόληψη είναι κρίσιμη για τη σταθερότητα γιατί η συσσώρευση ΜΕΔ μειώνει την ικανότητα των τραπεζών να δανείζουν αποτελεσματικά, αποδυναμώνει την κερδοφορία τους και αυξάνει την ευπάθειά τους σε εξωτερικούς κινδύνους. Με άλλα λόγια, ένα τραπεζικό σύστημα γεμάτο ΜΕΔ λειτουργεί με περιορισμένη μόχλευση και υψηλότερο κόστος κεφαλαίου, ενώ παράλληλα υπονομεύει την εμπιστοσύνη επενδυτών και καταθετών (ΕΚΤ - τραπεζική εποπτεία).
Δευτερογενής αγορά ΜΕΔ
Ένα άλλο σημαντικό βήμα στην αντιμετώπιση των ΜΕΔ είναι η ανάπτυξη λειτουργικής δευτερογενούς αγοράς μη εξυπηρετούμενων δανείων (secondary market for non-performing exposures). Αυτή επιτρέπει στις τράπεζες να μεταφέρουν ΜΕΔ σε τρίτους επενδυτές ή εξειδικευμένες εταιρείες διαχείρισης πιστώσεων, αντί να τα κρατούν στους ισολογισμούς τους.
Μια τέτοια αγορά δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο τα ΜΕΔ μπορούν να συναλλαχθούν με διαφανείς όρους μεταξύ τραπεζών και επενδυτών, που συνήθως διαθέτουν εξειδίκευση και πόρους να ανακτήσουν αξία από προβληματικά δάνεια. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα μεγαλύτερα κέρδη για τις τράπεζες στο βραχυπρόθεσμο επίπεδο -συχνά πωλούν τα δάνεια με έκπτωση- αλλά επιτρέπει στον κλάδο να καθορίσει καλύτερα τους ισολογισμούς του και να επικεντρωθεί στην πραγματική πιστωτική επέκταση στην οικονομία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ενσωματώσει στις νομοθετικές προτάσεις της διαδικασίες που διευκολύνουν τη λειτουργία μιας ενιαίας αγοράς ΜΕΔ, με σκοπό την εξάλειψη των υφιστάμενων εθνικών εμποδίων και την προώθηση διαφάνειας, ανταγωνισμού και αυξημένης προσβασιμότητας για τους επενδυτές.
Από την πρόληψη στην προετοιμασία
Η δημοσίευση από το SRB της νέας προσέγγισης για την αποτίμηση τραπεζών σε κρίση υπογραμμίζει ότι η πρόληψη και η προετοιμασία δεν είναι μόνο τεχνικά εργαλεία για να αντιμετωπίσουν μια κρίση όταν αυτή εμφανιστεί - είναι στρατηγικές που μπορούν ουσιαστικά να ανατρέψουν την πιθανότητα να συμβεί μια κρίση.
Η ενίσχυση της διαχείρισης πληροφοριών και η διασφάλιση έγκαιρης, ακριβούς αποτίμησης σε περιόδους υφέσεων, σε συνδυασμό με πρακτικές μείωσης των ΜΕΔ και λειτουργικές δευτερογενείς αγορές, μπορεί να διαμορφώσει ένα τραπεζικό σύστημα πιο ανθεκτικό, πιο διαφανές και πιο ικανό να υπηρετεί την πραγματική οικονομία.
Στο νέο χρηματοπιστωτικό περιβάλλον, όπου οι αγορές, οι τεχνολογίες και οι ρυθμιστικοί κανόνες εξελίσσονται ταχύτατα, αυτή η ολοκληρωμένη προσέγγιση -από την πρόληψη ώς την αποτίμηση και τη διαχείριση κινδύνου- είναι πιθανό να γίνει κρίσιμος παράγοντας για τη σταθερότητα και την εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα της Ευρώπης.
