Συνεχίζεται η προσπάθεια των ευρωπαϊκών τραπεζών να μειώσουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνειά τους. Σε ορισμένες χώρες η πρόοδος είναι μεγαλύτερη.
Η Κύπρος, σύμφωνα με την ανάλυση της Scope Ratings «EU Banks NPL Heatmaps», έχει κάνει σημαντική πρόοδο και ο δείκτης ΜΕΔ υποχώρησε στο 0,9% το τρίτο τρίμηνο του 2025, από 1,8% τον Ιούνιο του 2025 και 2,2% τον Σεπτέμβριο του 2024, ενώ τον Δεκέμβριο του 2019 βρισκόταν στο 19,3%. Καθοριστική για τη μείωση των ΜΕΔ στην Κύπρο, αλλά και στις υπόλοιπες χώρες, υπήρξε η πώλησή τους σε εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων και η διαχείρισή τους από εξειδικευμένες εταιρείες.
Στην περίπτωση της Κύπρου, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι παρόλο που οι ισολογισμοί των τραπεζών φαίνονται ισχυροί λόγω της πώλησης των ΜΕΔ, αλλά η κυπριακή οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει έναν υπαρκτό κίνδυνο από τα μη εξυγιαθέντα ΜΕΔ ύψους €19 δισ. που έχουν αποκτηθεί από τις εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων. Σε αυτά τα δάνεια πρέπει να επικεντρωθεί η προσπάθεια και να διασφαλιστεί ότι αυτά τα δάνεια θα επιλυθούν εντός ενός κατάλληλου χρονικού πλαισίου, διαφορετικά οποιαδήποτε αρνητική εξέλιξη, είτε εσωτερική είτε εξωτερική, ενδέχεται να έχει τεράστιο αρνητικό αντίκτυπο στην κυπριακή οικονομία.
Η εικόνα στην ΕΕ
Η εικόνα που προκύπτει από τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (EBA), τα οποία επεξεργάστηκε η Scope Ratings, δείχνει ότι το πρόβλημα των μη εξυπηρετούμενων δανείων στην Ευρώπη δεν έχει εξαλειφθεί, αλλά έχει περιοριστεί σε επίπεδα που δεν συνιστούν πλέον συστημική απειλή.
Ο ενοποιημένος δείκτης ΜΕΔ στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώθηκε στο 1,84% το τρίτο τρίμηνο του 2025, παραμένοντας ουσιαστικά αμετάβλητος σε σχέση με τα προηγούμενα τρίμηνα. Πίσω από αυτή τη σταθερότητα, ωστόσο, κρύβονται έντονες διαφοροποιήσεις ανά χώρα και, κυρίως, ανά κατηγορία δανείων.
Στον πυρήνα της ευρωζώνης, χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και το Βέλγιο κατέγραψαν μικρές αλλά σταθερές αυξήσεις στους δείκτες ΜΕΔ. Η Γερμανία, με δείκτη 1,56%, και η Γαλλία, με 2,12%, εξακολουθούν να βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα σε ιστορικούς όρους, ωστόσο η τάση είναι ανοδική. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με την επιβράδυνση της βιομηχανικής δραστηριότητας, την πίεση στα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων και το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης σε ένα περιβάλλον παρατεταμένων υψηλών επιτοκίων.
Αντίθετα, στον ευρωπαϊκό Νότο, η εικόνα είναι σαφώς βελτιωμένη. Η Ιταλία και η Ισπανία συνεχίζουν μια πολυετή πορεία αποκλιμάκωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων, με τους δείκτες τους να κινούνται πλέον κοντά ή και κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η Ιταλία, από 6,67% το 2019, βρίσκεται σήμερα στο 2,23%, ενώ η Ισπανία υποχώρησε στο 2,53%. Οι εξελίξεις αυτές αντανακλούν τις μαζικές πωλήσεις χαρτοφυλακίων ΜΕΔ, τις τιτλοποιήσεις με κρατικές εγγυήσεις και τη σταδιακή εξυγίανση των τραπεζικών ισολογισμών.
Καμπανάκι για επιχειρηματικά δάνεια
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση των επιχειρηματικών δανείων, όπου εντοπίζεται και ο βασικός πυρήνας των σημερινών κινδύνων. Η Scope Ratings επισημαίνει ότι, παρά το γεγονός ότι οι συνολικοί δείκτες ΜΕΔ παραμένουν χαμηλοί, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια προς επιχειρήσεις εξακολουθούν να βρίσκονται σε σχετικά υψηλά επίπεδα, ιδίως σε οικονομίες με έντονη εξαγωγική δραστηριότητα. Στη Γαλλία, ο δείκτης επιχειρηματικών ΜΕΔ αυξήθηκε κατά 10 μονάδες βάσης σε ένα τρίμηνο, στη Γερμανία κατά 8 μονάδες βάσης και στην Αυστρία κατά 5 μονάδες βάσης.
Η επιδείνωση αυτή δεν είναι ομοιόμορφη. Σε χώρες όπως η Δανία, η Φινλανδία και η Ολλανδία καταγράφεται αισθητή βελτίωση στα επιχειρηματικά χαρτοφυλάκια, γεγονός που αντανακλά τόσο τη διαφορετική δομή των οικονομιών όσο και την ταχύτερη προσαρμογή των επιχειρήσεων στο νέο μακροοικονομικό περιβάλλον. Η Ισπανία και η Ιταλία, επίσης, εμφανίζουν σταδιακή και σταθερή μείωση των επιχειρηματικών ΜΕΔ τα τελευταία χρόνια.
Σε επίπεδο κλάδων, η ανάλυση της Scope Ratings δείχνει ότι οι αυξήσεις των μη εξυπηρετούμενων δανείων εντοπίζονται κυρίως σε επιμέρους τομείς με σχετικά μικρή συμμετοχή στο συνολικό εταιρικό χαρτοφυλάκιο. Οι διοικητικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες, η εκπαίδευση και οι υπηρεσίες πληροφορικής και επικοινωνιών κατέγραψαν τις μεγαλύτερες τριμηνιαίες αυξήσεις, με χαρακτηριστικά παραδείγματα την Αυστρία και τη Γερμανία. Παρά τις έντονες μεταβολές, οι συγκεκριμένοι τομείς αντιπροσωπεύουν μικρό ποσοστό των συνολικών εταιρικών δανείων, περιορίζοντας τον κίνδυνο γενικευμένης αποσταθεροποίησης.
Αντίθετα, κλάδοι με μεγάλο βάρος στους τραπεζικούς ισολογισμούς, όπως το χονδρικό και λιανικό εμπόριο, οι κατασκευές και η αγορά ακινήτων, παρουσιάζουν μόνο οριακές μεταβολές στους δείκτες ΜΕΔ. Το στοιχείο αυτό θεωρείται κρίσιμο, καθώς υποδηλώνει ότι οι τράπεζες δεν βρίσκονται αντιμέτωπες με μια νέα γενικευμένη κρίση ποιότητας ενεργητικού.
Τα νοικοκυριά
Στα δάνεια των νοικοκυριών, η εικόνα παραμένει συνολικά σταθερή. Οι περισσότερες χώρες κατέγραψαν ελάχιστες μεταβολές, με εξαίρεση τη Δανία, όπου σημειώθηκε αξιοσημείωτη βελτίωση τόσο σε τριμηνιαία όσο και σε ετήσια βάση. Η ανθεκτικότητα των στεγαστικών και καταναλωτικών δανείων αποδίδεται στην ισχυρή αγορά εργασίας και στη μέχρι στιγμής ικανότητα των νοικοκυριών να απορροφήσουν το αυξημένο κόστος εξυπηρέτησης των δανείων.
Ενθαρρυντικά είναι και τα στοιχεία για το κόστος κινδύνου, το οποίο υποχώρησε στις 47 μονάδες βάσης, στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2023. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει ότι οι τράπεζες, παρά το αβέβαιο διεθνές περιβάλλον, δεν αναμένουν απότομη επιδείνωση της πιστοληπτικής ικανότητας των δανειοληπτών. Παράλληλα, ο δείκτης δανείων σταδίου 2, που λειτουργεί ως πρόδρομος δείκτης κινδύνου, συνέχισε την ήπια αποκλιμάκωσή του στο 9,3% σε επίπεδο ΕΕ.
Οι διαφορές ανά χώρα εξηγούνται από ένα πλέγμα παραγόντων: τη δομή της οικονομίας, την έκθεση σε συγκεκριμένους κλάδους, την ταχύτητα με την οποία αντιμετωπίστηκαν τα προβληματικά δάνεια της προηγούμενης δεκαετίας και την αποτελεσματικότητα των θεσμικών και νομικών πλαισίων. Χώρες που επένδυσαν έγκαιρα στη δημιουργία δευτερογενών αγορών ΜΕΔ, στην εξωτερική ανάθεση της διαχείρισης και στις τιτλοποιήσεις εμφανίζονται σήμερα πιο θωρακισμένες.
Η Κύπρος
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κύπρος ξεχωρίζει. Από ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μη εξυπηρετούμενων δανείων στην Ευρώπη το 2019, κατάφερε μέσα σε λίγα χρόνια να μετατραπεί σε παράδειγμα ταχείας εξυγίανσης. Η δραστική μείωση του δείκτη ΜΕΔ στο 0,9% αντανακλά τη συνδυαστική επίδραση πωλήσεων χαρτοφυλακίων, ενεργής διαχείρισης από εξειδικευμένες εταιρείες και τη σταδιακή ανάκαμψη της κυπριακής οικονομίας.
Το συμπέρασμα που προκύπτει από την ανάλυση της Scope Ratings είναι ότι, παρά τις νέες προκλήσεις που γεννά το διεθνές περιβάλλον, το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα εισέρχεται στην επόμενη φάση του οικονομικού κύκλου με σαφώς πιο ισχυρούς ισολογισμούς. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια παραμένουν υπό έλεγχο, με τις εξελίξεις να διαφοροποιούνται κυρίως σε εθνικό και τομεακό επίπεδο και όχι σε συστημική βάση.
Στην Κύπρο, όπως αναφέραμε, η εστίαση αφορά στα ΜΕΔ που βρίσκονται εκτός τραπεζικού τομέα και τα οποία εξακολουθούν να αποτελούν ένα βάρος για την πραγματική οικονομία και ένα δυνητικό κίνδυνο για τη χώρα.
