Οι Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΥΚΑ) βρέθηκαν το 2025 αντιμέτωπες με ένα ταχέως εξελισσόμενο περιβάλλον το οποίο έχει διαμορφωθεί από τη γήρανση του πληθυσμού, την οικονομική ανάκαμψη μετά την πανδημία, την τεχνολογική εξέλιξη και τις συνεχιζόμενες τροποποιήσεις του νομικού πλαισίου.
Όπως αναφέρεται στην έκθεση κινδύνων των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων, την πρώτη που εκπονείται, που περιλαμβάνεται στον προϋπολογισμό για το 2026, οι σημαντικότεροι κίνδυνοι που εντοπίστηκαν περιλαμβάνουν τη χρηματοοικονομική βιωσιμότητα του ΤΚΑ, τις απειλές που αφορούν τον τομέα της πληροφορικής και της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο, τις προκλήσεις κανονιστικής συμμόρφωσης καθώς και τους περιορισμούς στη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού.
Ως απάντηση, οι ΥΚΑ υλοποίησαν ένα ενισχυμένο πλαίσιο διαχείρισης κινδύνων, ενίσχυσαν τους εσωτερικούς ελέγχους και προώθησαν μια οργανωτική κουλτούρα συνειδητοποίησης των κινδύνων σε όλα τα επίπεδα του οργανισμού.
Δημογραφικές πιέσεις
Η Κύπρος, όπως και πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αναφέρεται, αντιμετωπίζει σημαντικές δημογραφικές πιέσεις, κυρίως λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και της αύξησης του προσδόκιμου ζωής. Οι τάσεις αυτές οδηγούν σε αύξηση των δαπανών για συντάξεις και παροχές μακροπρόθεσμα, ενώ οι αλλαγές στη συμμετοχή του εργατικού δυναμικού, οι νέες μορφές απασχόλησης και η μετανάστευση εισάγουν πρόσθετες αβεβαιότητες όσον αφορά τις εισροές εισφορών.
Περίοδοι οικονομικής πίεσης, όπως οι υφέσεις ή η αργή αύξηση των μισθών, θέτουν σε κίνδυνο την επάρκεια και τη σταθερότητα της χρηματοδότησης των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης.
Το ρυθμιστικό πλαίσιο αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα κινδύνου. Οι συνεχείς νομοθετικές τροποποιήσεις σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο μπορούν να εισάγουν γρήγορα νέες απαιτήσεις συμμόρφωσης, δομές παροχών ή μηχανισμούς χρηματοδότησης, ενίοτε με περιορισμένες μεταβατικές περιόδους.
Ο πολιτικός κίνδυνος -που προέρχεται από αλλαγές στην κυβερνητική πολιτική ή αλλαγές για ικανοποίηση των προσδοκιών των πολιτών- προσθέτει ένα άλλο επίπεδο αβεβαιότητας, με το ενδεχόμενο αλλαγών στις προτεραιότητες χρηματοδότησης ή στις πολιτικές κοινωνικής ασφάλισης.
Εσωτερικοί παράγοντες κινδύνου
Εσωτερικά, οι ΥΚΑ αντιμετωπίζουν λειτουργικούς και οργανωσιακούς κινδύνους που σχετίζονται με τη διαχείριση των παροχών, τις τεχνολογίες πληροφορικής και την κυβερνοασφάλεια, τους ανθρώπινους πόρους και τη διακυβέρνηση. Η αυξανόμενη εξάρτηση από ψηφιακές πλατφόρμες και συστήματα δεδομένων βελτιώνει την παροχή υπηρεσιών αλλά εκθέτει επίσης τις ΥΚΑ σε νέες μορφές απειλών στον κυβερνοχώρο, πιθανές παραβιάσεις δεδομένων και προκλήσεις.
Περαιτέρω, προστίθεται, η ικανότητα προσέλκυσης, διατήρησης και ανάπτυξης εξειδικευμένου προσωπικού είναι θεμελιώδης αλλά ολοένα και πιο δύσκολη. Αποτυχίες στη διακυβέρνηση ή στις διαδικασίες, τονίζεται, μπορούν να οδηγήσουν σε σφάλματα, απάτη, οικονομικές απώλειες ή βλάβη της φήμης.
Οι ευρύτερες περιβαλλοντικές και κοινωνικές τάσεις, όπως η αυξανόμενη συχνότητα φυσικών καταστροφών, οι κοινωνικές αλλαγές (π.χ. υψηλότερες προσδοκίες του κοινού για ψηφιακή και άμεση εξυπηρέτηση), επηρεάζουν επίσης το προφίλ κινδύνου των ΥΚΑ.
Βασικά επιτεύγματα 2025
Στην έκθεση γίνεται αναφορά τα επιτεύγματα του 2025 τα οποία περιλαμβάνουν:
-Την καθιέρωση ενός επίσημου πλαισίου διαχείρισης κινδύνων.
-Την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου μητρώου κινδύνων που καλύπτει (i) τους εξωτερικούς κινδύνους που αντιμετωπίζει το ΤΚΑ και τα άλλα ταμεία κοινωνικής ασφάλισης που διαχειρίζονται οι ΥΚΑ, όπως η χρηματοδότηση, οι δαπάνες παροχών και οι πολιτικοί κίνδυνοι, και (ii) τους εσωτερικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι ΥΚΑ, οι οποίοι αφορούν είτε τη διαχείριση παροχών (π.χ. λειτουργικοί), είτε γενικά οργανωτικά θέματα (π.χ. ανθρώπινο δυναμικό, αρνητική δημοσιότητα).
-Τις τακτικές αναλογιστικές επισκοπήσεις και αναλύσεις ευαισθησίας για την παρακολούθηση της οικονομικής βιωσιμότητας του ΤΚΑ και την ενημέρωση των πολιτικών αποφάσεων. Την αναβάθμιση των πρωτοκόλλων κυβερνοασφάλειας και της υποδομής του τομέα πληροφορικής για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων ψηφιακών απειλών.
-Την ενισχυμένη παρακολούθηση της συμμόρφωσης και διαδικασίες τροποποιήσεων των Νομοθεσιών για την προσαρμογή στις συνεχείς νομοθετικές αλλαγές.
-Τις στοχευμένες πρωτοβουλίες αναφορών στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης και Προσωπικού (ΤΔΔΠ) για πρόσληψη και κατάρτιση για την αντιμετώπιση των ελλείψεων εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού στον τομέα της πληροφορικής, της συμμόρφωσης και άλλους επαγγελματικούς ρόλους με εξειδικευμένες δεξιότητες, όπως και η διαχείριση κινδύνων. Παρά τις δράσεις αυτές, οι προκλήσεις παραμένουν. Ο αυξανόμενος δείκτης «αναλογίας εξάρτησης ηλικιωμένων» εξακολουθεί να ασκεί πιέσεις στην χρηματοοικονομική βιωσιμότητα του ΤΚΑ, ενώ οι ελλείψεις εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού καθώς και η αυξανόμενη πολυπλοκότητα των απειλών στον κυβερνοχώρο αποτελούν συνεχή πρόκληση. Οι ΥΚΑ έχουν εντοπίσει αναδυόμενους κινδύνους που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη και τις μεταβαλλόμενες προσδοκίες του κοινού για ψηφιακές υπηρεσίες.
Στόχευση
Κοιτάζοντας μπροστά, οι ΥΚΑ στοχεύουν να επενδύσουν περαιτέρω στην ανάλυση δεδομένων και τον σχεδιασμό σεναρίων, να συνεχίσουν την βελτίωση της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο και των επιχειρησιακών ελέγχων, να συνεχίσουν την προσπάθεια με το ΤΔΔΠ για διερεύνηση των Σχεδίων Υπηρεσίας για τις νέες ανάγκες ειδικοτήτων και να ενισχύσουν τις διαδικασίες προσέλκυσης και διατήρησης εξειδικευμένου προσωπικού και να διατηρήσουν διαφανή επικοινωνία με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.
Συστάσεις
Όσον αφορά τις συστάσεις, τονίζεται ότι η ανάλυση των βασικών κινδύνων των ΥΚΑ, των δράσεων μετριασμού τους και οι αναδυόμενες τάσεις αναδεικνύει διάφορους τομείς στους οποίους περαιτέρω βελτιώσεις θα ενισχύσουν την ανθεκτικότητα και την ετοιμότητα του οργανισμού.
Υποδεικνύεται ότ ενώ οι ΥΚΑ έχουν σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο στην επισημοποίηση του πλαισίου διαχείρισης κινδύνων και στην ενσωμάτωσή του στις καθημερινές λειτουργίες τους, υπάρχουν ευκαιρίες για εμβάθυνση των ικανοτήτων, ενίσχυση της παρακολούθησης και πρόβλεψη των μακροπρόθεσμων προκλήσεων.
Οι συστάσεις, είναι:
1. Ενίσχυση της αναλυτικής ικανότητας για τη λήψη αποφάσεων
Με βάση τις αναλογιστικές ανασκοπήσεις και τις εκτιμήσεις κινδύνου που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, αναφέρεται, οι ΥΚΑ θα πρέπει να επενδύσουν σε προηγμένα εργαλεία ανάλυσης δεδομένων και μοντελοποίησης. Αυτά θα βελτιώσουν την ακρίβεια των προβλέψεων χρηματοδότησης, θα επιτρέψουν τον έγκαιρο εντοπισμό δυσμενών τάσεων και θα υποστηρίξουν την ανάλυση σεναρίων για σύνθετους δημογραφικούς, οικονομικούς και επενδυτικούς κινδύνους.
2. Ενίσχυση της άμυνας στον κυβερνοχώρο και ανθεκτικότητας των συστημάτων πληροφορικής
Δεδομένης της αυξανόμενης υιοθέτησης ψηφιακών πλατφόρμων και της αυξανόμενης πολυπλοκότητας των απειλών στον κυβερνοχώρο, σημειώνεται, οι ΥΚΑ θα πρέπει να συνεχίσουν να δίνουν προτεραιότητα στην αναβάθμιση της υποδομής τους στον κυβερνοχώρο σε συνεργασία με τον αρμόδιο φορέα. Αυτό περιλαμβάνει την επέκταση των δοκιμών διείσδυσης, την ενίσχυση των πρωτοκόλλων ανίχνευσης και αντιμετώπισης συμβάντων και τη διασφάλιση της πλήρους συμμόρφωσης με τα εξελισσόμενα πρότυπα προστασίας δεδομένων της ΕΕ. Η ανθεκτικότητα των βασικών συστημάτων μέσω διαδικασιών δημιουργίας αντιγράφων ασφαλείας, πλάνου αποκατάστασης από καταστροφές και σχεδίου συνέχισης λειτουργίας θα πρέπει επίσης να αποτελεί προτεραιότητα, προστίθεται.
3. Επέκταση και διασφάλιση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού
Η ικανότητα των ΥΚΑ να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τους κινδύνους, αναφέρεται στην έκθεση, εξαρτάται από την πρόσβαση σε εξειδικευμένους επαγγελματίες - στην ανάλυση δεδομένων, τη διαχείριση κινδύνων, την πληροφορική, τη συμμόρφωση και την εξυπηρέτηση πελατών. Οι προσλήψεις θα πρέπει να συνδυάζονται με στοχευμένα προγράμματα ανάπτυξης, σχεδιασμό διαδοχής για τους κρίσιμους ρόλους και πρωτοβουλίες που ενισχύουν τη δέσμευση και τη διατήρηση του προσωπικού.
4. Ενσωμάτωση του σχεδιασμού σεναρίων στις στρατηγικές αναθεωρήσεις
Οι κίνδυνοι που εντοπίστηκαν -ιδίως εκείνοι που συνδέονται με τις δημογραφικές αλλαγές, απρόβλεπτες οικονομικές αλλαγές και τις πιθανές μεταρρυθμίσεις πολιτικής - απαιτούν προληπτικό σχεδιασμό σεναρίων, αναφέρει η έκθεση. Η ενσωμάτωσή τους στον ετήσιο κύκλο στρατηγικού σχεδιασμού θα επιτρέψει στις ΥΚΑ να ελέγχουν την ανθεκτικότητα των στρατηγικών τους έναντι μιας σειράς πιθανών μελλοντικών σεναρίων και να προσαρμόζουν έτσι τις πολιτικές τους αναλόγως.
5. Εμβάθυνση της δέσμευσης και της διαφάνειας των ενδιαφερομένων μερών
Οι ΥΚΑ θα πρέπει να συνεχίσουν να ενισχύουν την επικοινωνία με τα μέλη τους, τις ρυθμιστικές αρχές και το ευρύτερο κοινό. Η διαφανής υποβολή εκθέσεων σχετικά με την κατάσταση χρηματοδότησης, τα πρότυπα παρεχόμενων υπηρεσιών και τις πρωτοβουλίες διαχείρισης κινδύνων θα συμβάλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης και στη διαχείριση των προσδοκιών, ιδιαίτερα σε περιόδους αλλαγών, επισημαίνεται.
6. Διατήρηση συνεχούς επισκόπησης των αναδυόμενων κινδύνων
Δεδομένης της αστάθειας του εξωτερικού περιβάλλοντος, οι αναδυόμενοι κίνδυνοι - όπως τα γεγονότα που σχετίζονται με τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και τη γεωπολιτική αστάθεια και τυχόν απάτες που προκύπτουν από τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης - θα πρέπει να παρακολουθούνται συνεχώς και να επανεξετάζονται συχνότερα σε ετήσιο κύκλο, με τις επικαιροποιήσεις να κοινοποιούνται εσωτερικά και, όπου ενδείκνυται, εξωτερικά.
Νούμερα
Ο προϋπολογισμός του 2026 προβλέπει έσοδα ύψους €3.769.782.936 σε σύγκριση με €3.517.653.906 που προβλέπονται στον προϋπολογισμό του 2025. Τα έσοδα προέρχονται από εισφορές ύψους €3.217.065.000, είσπραξη από το πάγιο ταμείο της δημοκρατίας ως συμπλήρωμα για την κατώτατη σύνταξη ύψους €34.451.000, τόκους εισπρακτέους ύψους €225.916.292 και άλλες εισπράξεις ύψους €292.350.644.
Για το 2026 προβλέπονται επίσης δαπάνες ύψους €2.743.074.164 σε σύγκριση με δαπάνες ύψους €2.409.572.366 που προβλέπονται στον προϋπολογισμό του 2025. Οι δαπάνες αφορούν κυρίως αγορά υπηρεσιών από τις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων ύψους €9.426.000, συντάξεις ύψους €2.172.611.000, επιδόματα και άλλες παροχές ύψους €114.352.000, παροχή ανεργιακού επιδόματος ύψους €70.904.000, διαχειριστικά και διοικητικά έξοδα ύψους €4.568.480, άλλες δαπάνες ύψους €271.205.634 καθώς και πρόνοια για μη προβλεπόμενες δαπάνες και αποθεματικό ύψους €100.000.000.
Το πλεόνασμα του προϋπολογισμού για το 2026 εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε €1.026.708.772, σε σύγκριση με πλεόνασμα ύψους €1.108.081.540 το 2025.
Το συνολικό ποσό του προϋπολογισμού του 2026 για την καταβολή συντάξεων, επιδομάτων και λοιπών παροχών ανέρχεται σε €2.357.867.000 σε σύγκριση με €2.251.730.000 που προβλέπονται στον προϋπολογισμό του 2025. Το υπό αναφορά ποσό αποτελεί το 86% του συνόλου του προϋπολογισμού δαπανών.
