Το στεγαστικό πρόβλημα που ταλανίζει την Κύπρο, αλλά και την Ευρώπη προβληματίζει έντονα τους αρμόδιους φορείς. Η πολιτική που υλοποιεί το Υπουργείο Εσωτερικών εδράζεται σε δύο βασικούς πυλώνες, την αύξηση του οικιστικού αποθέματος και την ενίσχυση της αγοραστικής δυνατότητας των πολιτών, με συνολικό ποσό πέραν των €100 εκατ. να διατίθεται το 2025 για αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος.
Σύμφωνα με ενημέρωση που έλαβε ο «Π» από το ΥΠΕΣ, το στεγαστικό αποτελεί ένα σοβαρό και μείζον ζήτημα που απασχολεί σημαντικό αριθμό πολιτών και έχει οξυνθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο στην Κύπρο όσο και στα υπόλοιπα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Κύπρος, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, κατατάσσεται στις χώρες μέλη με το μικρότερο πρόβλημα, χωρίς ωστόσο να παραγνωρίζεται η ύπαρξη ουσιαστικού στεγαστικού ζητήματος στη χώρα. Το Υπουργείο Εσωτερικών αναφέρει ότι η κύρια αιτία της διόγκωσης του στεγαστικού προβλήματος αποτελεί η ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Παράγοντες όπως ο πληθωρισμός, η πανδημία του κορωνοϊού και οι γεωπολιτικές εξελίξεις, με τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, οδήγησαν σε αύξηση του κατασκευαστικού κόστους και, κατ' επέκταση, σε επιβράδυνση της κατασκευαστικής δραστηριότητας, με αποτέλεσμα τη μείωση του διαθέσιμου οικιστικού αποθέματος.
Σε αντίθεση με τη χαμηλή προσφορά, η ζήτηση για κατοικίες παραμένει σε υψηλά επίπεδα, δημιουργώντας έντονες πιέσεις στην αγορά και άνοδο στις τιμές ενοικίασης και αγοράς, γεγονός που δυσχεραίνει την πρόσβαση των πολιτών σε προσιτή στέγη.
Η πολιτική σε εθνικό επίπεδο
Τα στεγαστικά σχέδια και μέτρα επικεντρώνονται, αφενός, στην αντιμετώπιση του προβλήματος κυρίως στις αστικές και περιαστικές περιοχές, όπου αυτό είναι εντονότερο, και, αφετέρου, στη στήριξη της υπαίθρου και των ορεινών περιοχών.
Α. Πυλώνας: Αύξηση οικιστικού αποθέματος
- Σχέδια πολεοδομικών κινήτρων και Build to Rent: Στα δύο σχέδια προβλέπεται η παραχώρηση επιπρόσθετου συντελεστή δόμησης μέχρι 45% σε επαγγελματίες ανάπτυξης γης, με στόχο την παραγωγή περισσότερων κατοικιών, με υποχρέωση μέρος ή το σύνολο των επιπλέον μονάδων να διατεθεί σε προσιτές τιμές ενοικίασης ή αγοράς. Παράλληλα, παρέχεται η επιλογή εξαγοράς του επιπρόσθετου συντελεστή δόμησης, με κατάθεση του αντισταθμίσματος στο ειδικό ταμείο προσιτής στέγης του Κυπριακού Οργανισμού Ανάπτυξης Γης, για την υλοποίηση των προγραμμάτων του.
Με βάση το μέχρι τώρα ενδιαφέρον και τις αιτήσεις που έχουν υποβληθεί, την επόμενη διετία αναμένεται να δημιουργηθούν πέραν των 2.000 μονάδων, εκ των οποίων περισσότερες από 300 θα διατεθούν για προσιτή κατοικία. Σε ό,τι αφορά στην εξαγορά του συντελεστή δόμησης, εκτιμάται ότι ποσό πέραν των €11 εκατ. θα κατατεθεί στο ειδικό ταμείο προσιτής στέγης του ΚΟΑΓ.
- Σχέδιο Ανακαινίζω-Ενοικιάζω: Προβλέπει επιχορήγηση ύψους €15.000 έως €35.000 ανάλογα με τον τύπο της μονάδας, σε ιδιοκτήτες αδρανών και κενών κατοικιών για ανακαίνιση ή/και αναβάθμιση, με υποχρέωση διάθεσης της μονάδας σε δικαιούχους προσιτού ενοικίου για περίοδο τεσσάρων ετών. Το σχέδιο εφαρμόζεται σε δημαρχούμενες περιοχές και στοχεύει στην αξιοποίηση υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος, ως βραχυπρόθεσμο μέτρο.
Παρά την υψηλή χορηγία (αντίστοιχο πρόγραμμα στην Ελλάδα, παρέχει €10.000), το ενδιαφέρον παραμένει χαμηλότερο του αναμενόμενου. Υποβλήθηκαν 63 αιτήσεις, εκ των οποίων εγκρίθηκαν οι 34, απορρίφθηκαν 11 και εξετάζονται 18. Σε συνεργασία με το ΕΤΕΚ, το Υπουργείο Εσωτερικών επεξεργάζεται αναθεώρηση του σχεδίου, με τις αλλαγές να αναμένονται το επόμενο διάστημα.
- Κυπριακός Οργανισμός Ανάπτυξης Γης: Μετά από περίοδο αδράνειας λόγω έλλειψης πόρων, η κυβέρνηση επανενεργοποίησε τον ΚΟΑΓ, εκχωρώντας του αναβαθμισμένες αρμοδιότητες, ως κύριο φορέα υλοποίησης της στεγαστικής πολιτικής του κράτους. Παράλληλα, εξασφαλίστηκαν πηγές χρηματοδότησης, μέσω της διασύνδεσης του ειδικού ταμείου του οργανισμού με αντισταθμίσματα άλλων σχεδίων, καθώς και μέσω χρηματοδότησης από το Κράτος. Συγκεκριμένα, παραχωρήθηκαν €16 εκατ. για την υλοποίηση της πρώτης φάσης του έργου προσιτού ενοικίου στον Άγιο Νικόλαο στη Λεμεσό (έχουν αρχίσει οι κατασκευαστικές εργασίες για το έργο) και επιπρόσθετα €12 εκατ. για την παραγωγή 54 μονάδων στον Στρόβολο.
Ως αποτέλεσμα των παρεμβάσεων, η έναρξη αναπτυξιακών έργων επισπεύσθηκε. Εντός του 2025 άρχισε η κατασκευή 181 οικιστικών μονάδων, ενώ εντός του 2026 αναμένεται η σταδιακή κατασκευή άλλων 258 μονάδων, ενισχύοντας ουσιαστικά την αγορά προσιτής κατοικίας.
Β. Πυλώνας: Ενίσχυση αγοραστικής δυνατότητας πολιτών
- Στεγαστικά Σχέδια Αναζωογόνησης Ορεινών, Ακριτικών και Μειονεκτικών Περιοχών και Περιοχών της Υπαίθρου: Τα δύο σχέδια εφαρμόζονται από το 2019 και αναθεωρούνται ώστε να διορθώνονται κενά και να βελτιώνονται. Η τελευταία αναθεώρηση έγινε το 2024 για την προκήρυξη που ολοκληρώθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2025, ενώ νέες αλλαγές και προκήρυξη αναμένονται τις επόμενες εβδομάδες. Προβλέπεται οικονομική ενίσχυση από €20.000 μέχρι €95.000, ανάλογα με την περιοχή εφαρμογής, τα εισοδήματα και την οικογενειακή σύνθεση του αιτητή.
Τη διετία 2024-2025 (τελευταία προκήρυξη) εγκρίθηκαν 458 αιτήσεις, με συνολική οικονομική ενίσχυση €18 εκατ., ενώ εκκρεμεί η ολοκλήρωση εξέτασης επιπλέον αιτήσεων.
- Στεγαστικό σχέδιο παροχής οικονομικής ενίσχυσης σε νέους κάτω των 41 ετών: Το σχέδιο στόχευσε στη στήριξη 400 νέων και νεαρών οικογενειών για απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας σε δημαρχούμενες περιοχές, με οικονομική ενίσχυση €20.000 έως €50.000, βάσει εισοδηματικών κριτηρίων και οικογενειακής σύνθεσης.
Το σχέδιο ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο 2025. Υποβλήθηκαν συνολικά 1.033 αιτήσεις, εκ των οποίων εγκρίθηκαν ήδη οι 295, ενώ αριθμός αιτήσεων παραμένει υπό εξέταση. Καταβάλλεται προσπάθεια εξοικονόμησης πόρων, ώστε να στηριχθεί μεγαλύτερος αριθμός αιτητών.
- Στεγαστικά Σχέδια Υπηρεσίας Μέριμνας και Αποκατάστασης Εκτοπισθέντων: Τα σχέδια στοχεύουν στη στήριξη εκτοπισθέντων και παθόντων για απόκτηση κατοικίας, μέχρι την επίλυση του Κυπριακού και την ανάκτηση των περιουσιών. Παρέχεται οικονομική βοήθεια €20.000 έως €40.000, βάσει εισοδηματικής και οικογενειακής κατάστασης. Από 1/1/2025 τα σχέδια απλοποιήθηκαν, με αυξημένα εισοδηματικά κριτήρια και διευρυμένες κατηγορίες δικαιούχων.
Το 2025 εγκρίθηκαν 2.197 αιτήσεις και παραχωρήθηκε ποσό €56,4 εκατ.
Νέα στεγαστικά σχέδια
Τον Δεκέμβριο του 2025 ανακοινώθηκαν δύο νέα στεγαστικά σχέδια:
1. Σχέδιο Ανέγερσης Μονάδων Συλλογικής Διαμονής: Εντάσσεται στη στρατηγική της κυβέρνησης για στήριξη των κλάδων του εμπορίου, της βιομηχανίας και του τουρισμού και στοχεύει στη στέγαση του προσωπικού που απασχολείται στους τομείς αυτούς, ώστε να διασφαλίζεται η εύρυθμη λειτουργία των επιχειρήσεων των παραγωγικών κλάδων. Το σχέδιο επιτρέπει την ανέγερση εξειδικευμένου τύπου οικιστικών μονάδων, με κυριότερες παραμέτρους το μειωμένο εμβαδόν για όλους τους τύπους μονάδων, τους μειωμένους χώρους στάθμευσης και τους μειωμένους κοινόχρηστους χώρους. Μπορεί να εφαρμοστεί σε υφιστάμενες ή νέες οικιστικές μονάδες, μεικτές, εμπορικές και τουριστικές αναπτύξεις ή σε άλλες αναπτύξεις υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
2. Σχέδιο Ανέγερσης Προσιτών Κατοικιών σε Κρατική Γη: Αφορά την ανέγερση περίπου 500 οικιστικών μονάδων σε κρατικά τεμάχια σε Λευκωσία, Λεμεσό, Λάρνακα και Πάφο. Η κατασκευή θα γίνει από τον ιδιωτικό τομέα με τη μέθοδο «design & build», ενώ τη διαχείριση και τη διάθεση των διαμερισμάτων σε δικαιούχους θα αναλάβει ο ΚΟΑΓ, βάσει των κριτηρίων των προγραμμάτων του.
