Άλλη μια δύσκολη χρονιά προβλέπεται στον ενεργειακό μεσαίωνα που εξακολουθεί να βιώνει η Κύπρος. Ενώ οι καμπύλες της μέγιστης ζήτησης ηλεκτρικού ρεύματος δείχνουν αυξήσεις και φέτος, σύμφωνα με τις μακροπρόθεσμες προβλέψεις του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς-ΔΣΜΚ, φτάνοντας στις ακραίες καιρικές συνθήκες της καλοκαιρινής περιόδου τα 1.450 MW, τα πράγματα στον ενεργειακό τομέα παραμένουν στάσιμα καθώς η δυνατότητα παραγωγής ούτε αυξήθηκε σε σχέση με πέρσι ούτε πρόκειται να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια, εκτός κι αν μπει σε λειτουργία η ιδιωτική μονάδα παραγωγής στο Βασιλικό με καύσιμο το ντίζελ.
Μία σοβαρή βλάβη στις συμβατικές μονάδες παραγωγής είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσει σε ένα εκτεταμένο black out, κάτι που συνεπάγεται ταλαιπωρία για τα νοικοκυριά και ζημιές για τις επιχειρήσεις. Οι συγκυρίες δεν είναι ευνοϊκές ούτε για τα επόμενα χρόνια μέχρι το 2030, καθώς η ζήτηση αυξάνεται, με τις προβλέψεις να κάνουν λόγο για 1.600 MW σε ακραίες καλοκαιρινές συνθήκες, που δεν είναι εκτός πραγματικότητας στην Κύπρο η οποία βρίσκεται σε μία περιοχή που αποτελεί hot spot της κλιματικής αλλαγής.
Αναλυτικά, οι λόγοι για τα απαισιόδοξα σενάρια είναι οι εξής:
1. Οι υποδομές φυσικού αερίου παραμένουν εγκλωβισμένες σε ένα συμβόλαιο που έληξε άδοξα και στις μελέτες εμπειρογνωμόνων της Technip που ακόμη αξιολογούνται από την ΕΤΥΦΑ, μπας και βρεθεί ο τρόπος για τη συνέχιση του έργου. Το πιο σύντομο που μπορεί να λειτουργήσει το τερματικό αποϋγροποίησης, με τις προσφορές και όλες τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν, είναι το έτος 2030.
2. Χάνεται το χρονοδιάγραμμα του Ιουνίου (σύμφωνα και με την απόφαση/άδεια της ΡΑΕΚ) για την ολοκλήρωση του έργου για την κεντρική αποθήκευση ενέργειας υπό τον ΔΣΜΚ, με το πιο φιλόδοξο σενάριο να κάνει λόγο για τέλος του 2026. Σε αυτό το χρονοδιάγραμμα δεν συνυπολογίζεται η όποια προσφυγή στην Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του «Π», οι προσφορές από τέσσερις εταιρείες ακόμη αξιολογούνται, ενώ ο προϋπολογισμός του ΔΣΜΚ για το 2026 ακόμη δεν έχει εγκριθεί από τη Βουλή ώστε να απελευθερωθούν τα €41 εκατ. για την υλοποίηση του έργου. Στο μεταξύ, το ποσό αυτό είναι ελλειμματικό σε σχέση με τις τρεις από τις τέσσερις προσφορές που δόθηκαν για το έργο.
Οι δε προσφορές παρουσιάζουν τεράστιες αποκλίσεις, με μία από αυτές και για τις τρεις μονάδες αποθήκευσης που θα εγκατασταθούν σε υποσταθμούς της ΑΗΚ να ανέρχεται μόλις στο €1,7 εκατ., ενώ οι άλλες τρεις, εκ των οποίων η μία από τη Cyta, η δεύτερη από κυπριακή εταιρεία κινεζικών συμφερόντων και η τρίτη από κινεζικό σχήμα, να κυμαίνονται από €48,5 εκατ. μέχρι €52,5 εκατ. Πάντως στον ΔΣΜΚ ακόμη ελπίζουν ότι θα μπορέσουν να έχουν έτοιμο το έργο τον Ιούλιο.
Να υπενθυμίσουμε ότι το κράτος επέλεξε να μην βγει σε προσφορές για το σύστημα κεντρικής αποθήκευσης, παρότι ο ιδιωτικός τομέας ενδεχομένως να προχωρούσε πολύ νωρίτερα, μία υποψία που πλέον έγινε βεβαιότητα. Με εντολές της κυβέρνησης εξασφαλίστηκε παρέκκλιση από την ΕΕ για την κρατική αποθήκευση, καθώς η αποθήκευση ενέργειας αποτελεί ανταγωνιστική δραστηριότητα στην Ευρώπη, με την ευρωπαϊκή οδηγία να απαγορεύει ρητά στους ΔΣΜ να έχουν στην ιδιοκτησία τους, να αναπτύσσουν, να διαχειρίζονται και να λειτουργούν εγκαταστάσεις αποθήκευσης.
Ο περιορισμός κρίνεται αναγκαίος για να αποτρέψει τη στρέβλωση του ανταγωνισμού, να διαφυλάξει τη δίκαιη πρόσβαση και να διασφαλίσει τον διαχωρισμό μεταξύ ρύθμισης και επιχείρησης. Μόνο υπό ορισμένες ενέργειες και προϋποθέσεις θα μπορούσε η χώρα να αποταθεί για παρέκκλιση: Να ακολουθηθεί μία ανοικτή, διαφανής και χωρίς διακρίσεις διαδικασία υποβολής προσφορών και μόνο εάν δεν υπήρχε ενδιαφέρον για παροχή αξιόπιστων και ασφαλών υπηρεσιών κεντρικής αποθήκευσης σε εύλογο κόστος και εγκαίρως, θα μπορούσε να δοθεί παρέκκλιση. Αυτό δεν συνέβη στην περίπτωση της Κύπρου.
Επίσης, όσον αφορά το πλαίσιο λειτουργίας των κεντρικών μονάδων αποθήκευσης, στο οποίο οι ιδιώτες προμηθευτές ΑΠΕ θα αποθηκεύουν την περίσσεια ενέργειας που θα παράγουν, αντί να την «πετάνε» όπως σήμερα, βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση.
3. Ακόμη και τα πιο προχωρημένα έργα ιδιωτικής αποθήκευσης ενέργειας αναμένουν από τον ΔΣΜΚ τους τελικούς όρους, με τις επιχειρήσεις να κάνουν λόγο για απίστευτη γραφειοκρατία που τους οδηγεί στο συμπέρασμα πως όλα αυτά είναι προφάσεις εν αμαρτίαις και ότι στην πραγματικότητα αυτό που επιχειρείται είναι ο προστατευτισμός της ΑΗΚ που έχει επίσης εξασφαλίσει άδειες αποθήκευσης. Μέχρι το τέλος του 2025 είχαν εκδοθεί προκαταρκτικοί όροι σύνδεσης για αποθήκευση ενέργειας συνολικής ισχύος 231 MW και 570 MWh σε οκτώ αιτητές, ενώ ο ΔΣΜΚ βρισκόταν στο στάδιο μελέτης για έκδοση προκαταρκτικών όρων σύνδεσης συνολικής ισχύος 456 MW και 1.655 MWh που αφορούσε 21 αιτητές.
4. Δεν έχει αλλάξει οτιδήποτε σε σχέση με την παραγωγή ενέργειας που να αυξήσει την προσφορά ηλεκτρικού ρεύματος. Η 6η μονάδα της ΑΗΚ στο Βασιλικό παραμένει εκτός λειτουργίας καθώς λειτουργεί μόνο με φυσικό αέριο. Αυτό ισχύει και για τη μονάδα της Cyfield που είναι επίσης ανενεργή.
5. Οι τιμές του ηλεκτρισμού ρεύματος συνεχίζουν να βρίσκονται στα ύψη, ενώ εκφράζονται φόβοι από συμμετέχοντες στην ανταγωνιστική αγορά, που έκανε το ντεμπούτο της πριν από πέντε μήνες, ότι ο καταναλωτής μάλλον δεν θα δει μειώσεις αλλά έπονται αυξήσεις.
6. Οι νέες μονάδες της ΑΗΚ στον ηλεκτροπαραγωγό σταθμό της Δεκέλειας, που θα έπρεπε να λειτουργήσουν μέσα του 2028 –ενόψει και του ότι οι πεπαλαιωμένες και ρυπογόνες μονάδες του σταθμού θα πρέπει να κλείσουν το 2029 με βάση την παράταση που έδωσε η ΕΕ– δεν πρόκειται να λειτουργήσουν πριν το 2030. Όπως είπε την εβδομάδα που πέρασε ο πρόεδρος της ΑΗΚ ενημερώνοντας σχετικά την Επιτροπή Οικονομικών της Βουλής, μετά από επιστολή που έλαβε ο οργανισμός πριν από δύο εβδομάδες από τους κατασκευαστές Siemens, αυξάνεται ο χρόνος παράδοσης κατά ακόμη 18 μήνες.
7. Όσον αφορά τον αγωγό μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας GSI, που θα έδινε λύσεις στην περίσσεια ενέργειας από ΑΠΕ και θα έλυνε τα προβλήματα ενεργειακής ασφάλειας λόγω απομονωμένου δικτύου, έχει «παγώσει», παρά τις δηλώσεις που προσπαθούν να διασκεδάσουν τα περί του αντιθέτου, και ουδείς γνωρίζει πού βρίσκεται σήμερα το έργο.
Στρωμένος με αγκάθια ο δρόμος της απανθρακοποίησης
Το 2025 αποτέλεσε μία χρονιά-σταθμό για την παραγωγή ρεύματος από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) στην Κύπρο. Η χώρα κατέγραψε ρεκόρ διείσδυσης ηλιακής ενέργειας, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση στην ΕΕ.
Η διείσδυση των ΑΠΕ στο μείγμα ηλεκτρισμού εκτιμάται ότι πλησίασε το 25-26% (δεν υπάρχουν ακόμη επίσημα στοιχεία για το 2025 από τον ΔΣΜΚ), με την ηλιακή ενέργεια να αποτελεί το 24,6% της συνολικής παραγωγής. Δε, η ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας από ΑΠΕ ανήλθε γύρω στο 21-22%.
Το 2025 προστέθηκαν περίπου 122 MW νέας ηλιακής ισχύος, ανεβάζοντας τη συνολική ισχύ των φωτοβολταϊκών στα 957 MW, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων πάρκων και των οικιακών συστημάτων. Για να αντιληφθούμε το ενδιαφέρον που υπάρχει για αδειοδότηση, αυτή τη στιγμή εκκρεμούν για αξιολόγηση ενώπιον της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος αιτήσεις για φωτοβολταϊκά πάρκα που ξεπερνούν τα 450 MW.
Αποκοπές 50%+
Λόγω, ωστόσο, της αδυναμίας του δικτύου να απορροφήσει όλη την παραγωγή, συνδυαστικά με την απουσία μπαταριών, το 2025 καταγράφηκε αρνητικό ρεκόρ περικοπών. Περίπου το 47-48% της πράσινης ενέργειας, που αντιστοιχεί σε 306 GWh και σε ηλεκτροδότηση 50 χιλιάδων νοικοκυριών, χάθηκε αναγκαστικά για λόγους ευστάθειας του συστήματος. Για το 2026 η περίσσεια ρεύματος από ΑΠΕ θα αυξηθεί και υπολογίζεται πέραν του 50%.
Με βάση δε το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα 2021-2030, ο στόχος για μερίδιο ΑΠΕ έχει αυξηθεί στο 32% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας, ενώ περίπου στα ίδια επίπεδα είναι η διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή.
Εάν λάβουμε υπόψη τα σημερινά ποσοστά ΑΠΕ και το ενδιαφέρον που υπάρχει για νέες επενδύσεις φωτοβολταϊκών, οι ευρωπαϊκοί στόχοι της Κύπρου μπορούν να επιτευχθούν υπό προϋποθέσεις και με περιβαλλοντικό κόστος καθώς πλέον έχει γεμίσει η ύπαιθρος φωτοβολταϊκά πάρκα.
Αποθήκευση και δίκτυο
Ωστόσο το τεράστιο πρόβλημα είναι αφενός τα έργα αποθήκευσης, δημόσια και ιδιωτικά, που δεν προχωρούν, όπως είδαμε πιο πάνω, και αφετέρου οι δυσκολίες σύνδεσης νέων πάρκων στο ηλεκτρικό δίκτυο, διότι είτε δεν υπάρχει διαθέσιμη χωρητικότητα είτε υποδομή στους κοντινούς υποσταθμούς και σε γραμμές μεταφοράς.
Σύμφωνα με την ΑΗΚ, υπάρχουν φωτοβολταϊκά πάρκα τα οποία ολοκληρώθηκαν και δεν μπορούν να συνδεθούν, κυρίως σε αγροτικές περιοχές των επαρχιών Λευκωσίας και Λάρνακας αλλά και σε τμήματα της Αμμοχώστου και της Λεμεσού όπου το δίκτυο διανομής έχει φτάσει στα τεχνικά του όρια.
Έργα υποδομής δικτύου
Όπως υποστηρίζει η ΑΗΚ, μεταξύ των έργων υποδομής που προωθούνται αυτή την περίοδο ιδιαίτερη σημασία έχουν εκείνα που αφορούν την ενίσχυση και αναβάθμιση του δικτύου μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Στόχος τους είναι να επιτρέψουν στο δίκτυο να απορροφά μεγαλύτερες ποσότητες ενέργειας από ΑΠΕ, βελτιώνοντας παράλληλα τη σταθερότητα και την αξιοπιστία του συστήματος. Τα έργα περιλαμβάνουν την αναβάθμιση υφιστάμενων γραμμών μεταφοράς, την κατασκευή νέων υποσταθμών, τη δημιουργία νέων συνδέσεων μεταξύ κρίσιμων σημείων του συστήματος, είτε μέσω υπόγειων καλωδίων είτε μέσω εναέριων γραμμών.
Σημαντικά προβλήματα ειδικά για την ηλεκτροδότηση της επαρχίας Λευκωσίας θα λύσει και ο νέος Υποσταθμός Μεταφοράς που θα εγκατασταθεί στον χώρο του Ηλεκτροπαραγωγού Σταθμού Βασιλικού, δυτικά του υφιστάμενου Υποσταθμού «Κεντρικός Βασιλικός». Έχει ήδη εξασφαλιστεί η απαιτούμενη αδειοδότηση, ενώ έχει κατακυρωθεί ο σχετικός διαγωνισμός για την ανέγερση του κτηρίου. Η ολοκλήρωση και λειτουργία του έργου αναμένονται στις αρχές του 2027, σύμφωνα με την ΑΗΚ. Δεδομένου ότι ο σταθμός της Δεκέλειας δεν πρόκειται να εκσυγχρονιστεί με νέες μονάδες μέχρι το 2030, η κατασκευή του εν λόγω έργου δίνει διεξόδους σε περίπτωση βλάβης στον σταθμό Δεκέλειας, που αποτελεί συχνό φαινόμενο ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Ντίζελ η Cyfield
Άλλο ένα σημαντικό έργο, που θα δώσει ανάσα πριν το 2030 στο κυπριακό ενεργειακό σκηνικό, είναι και η τροποποίηση του ιδιωτικού σταθμού της Cyfield ώστε να καίει και ντίζελ, αφού η πρόταση που έκανε η εν λόγω εταιρεία μαζί με την Energian για να φτάσει ισραηλινό αέριο με αγωγό στην Κύπρο απορρίφθηκε από την κυβέρνηση, όπως φάνηκε από τις δηλώσεις του υπουργού Ενέργειας στη Βουλή. Σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, η μετατροπή προχωρεί και ίσως το καλοκαίρι ο σταθμός, ισχύος 260 MW, τεθεί σε λειτουργία.
