Η συζήτηση για το πλαίσιο των εκποιήσεων και τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) επιστρέφει στο προσκήνιο τη Δευτέρα 9 Μαρτίου, οπότε η κοινοβουλευτική Επιτροπή Οικονομικών ανοίγει τον φάκελο 26 (!) προτάσεων νόμου κομμάτων που στοχεύουν σε αλλαγές στη διαδικασία αναδιάρθρωσης δανείων και κυρίως στο θεσμικό πλαίσιο των εκποιήσεων.
Το ζήτημα επανέρχεται στην πολιτική ατζέντα παραμονές εκλογών, ενώ το ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον επηρεάζεται από μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων που δημιουργούν αβεβαιότητα για το κόστος χρηματοδότησης επιχειρήσεων και νοικοκυριών και την πορεία της οικονομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, το ζήτημα των ΜΕΔ αποκτά εκ νέου έντονη πολιτική φόρτιση.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν πηγές από τον χρηματοοικονομικό τομέα αλλά και από φορείς που παρακολουθούν το θέμα, από τη δημόσια συζήτηση εξακολουθεί να απουσιάζει η τεκμηρίωση για το ποια ακριβώς προβλήματα επιχειρούν να λύσουν οι προτεινόμενες αλλαγές και ποιες θα είναι οι πιθανές συνέπειες για το σύστημα διαχείρισης των προβληματικών δανείων. Χωρίς ένα αποτελεσματικό πλαίσιο ανάκτησης προβληματικών δανείων δεν μπορεί να υπάρξει απρόσκοπτη χρηματοδότηση της οικονομίας με χαμηλό κόστος.
Η συζήτηση για τις εκποιήσεις βρίσκεται στον πυρήνα της προσπάθειας που ξεκίνησε μετά την τραπεζική κρίση της Κύπρου, η οποία κορυφώθηκε το 2013. Από τότε, η μείωση των ΜΕΔ αποτέλεσε βασικό στόχο για τη σταθεροποίηση του τραπεζικού συστήματος. Ο στόχος έχει επιτευχθεί -και πλέον ο άλλοτε μεγάλος ασθένης- παράγει κέρδη και τα διανέμει σε όσους επένδυσαν στο κυπριακό τραπεζικό σύστημα όταν αυτό είχε μόνο ζημιές.
Τα τελευταία χρόνια η διαχείριση μεγάλου μέρους των προβληματικών δανείων έχει περάσει από τις τράπεζες στις εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων (ΕΕΠ), οι οποίες απέκτησαν χαρτοφυλάκια ΜΕΔ μέσω πωλήσεων δανείων. Να θυμίσουμε ότι αυτές οι πωλήσεις έγιναν σε πιο δύσκολες περιόδους, ακόμη και εν μέσω της πανδημίας. Σήμερα οι ΕΕΠ καλούνται να διαχειριστούν ένα μεγάλο βάρος. Στόχος τους, θεμιτός, είναι να βγάλουν και κέρδος, αλλά δεν πρέπει να καταλήγουμε και σε αυθαίρετα συμπεράσματα υποτιμώντας το ρίσκο που ανέλαβαν και το υψηλό κόστος διαχείρισης των δανείων.
Τι συμβαίνει στην πράξη
Σήμερα, σύμφωνα με στοιχεία που παραχώρησε στον «Π» η πλατφόρμα «ACB E-Auctions», το 85% των πλειστηριασμών αφορά δάνεια που βρίσκονται στην ιδιοκτησία εταιρειών εξαγοράς πιστώσεων, συμπεριλαμβανομένης και της κρατικής ΚΕΔΙΠΕΣ.
Το δεδομένο αυτό επηρεάζει και τη φύση της πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς οι εταιρείες αυτές λειτουργούν με διαφορετικό επιχειρηματικό μοντέλο από τις τράπεζες, δίνοντας συχνά μεγαλύτερη έμφαση στην ανάκτηση αξίας από τα δάνεια. Ωστόσο δεν έχει γίνει κατανοητό ότι στην πράξη αυτό το διαφορετικό μοντέλο προσφέρει περισσότερο χώρο για συμφωνία με τους δανειολήπτες, αρκεί βέβαια και οι τελευταίοι να επιδιώξουν μια συμφωνία.
Στελέχη της αγοράς τονίζουν στον «Π» ότι η εμπειρία δείχνει πως εξακολουθεί να υπάρχει ένα μεγάλο έλλειμμα ενημέρωσης με αποτέλεσμα οι δανειολήπτες να καθυστερούν να αναλάβουν δράση. Και η καθυστέρηση αυξάνει, λόγω των τόκων, το υπόλοιπο της οφειλής.
Το 2024 προωθήθηκαν 4.211 διαδικασίες εκποίησης (αριθμός που περιλαμβάνει και επαναλήψεις πλειστηριασμών για το ίδιο ακίνητο) και το 2025, 3.608.
Από τις 3.608 υποθέσεις, οι 294 αφορούσαν οικίες και 333 διαμερίσματα (τα πλείστα στο Παραλίμνι και ο αριθμός περιλαμβάνει ακίνητα που ανήκουν σε ξένους), οι 517 οικόπεδα με κτήριο και 278 χωράφια με κτήριο.
Τι γίνεται στην πράξη. Το 35,9% των πλειστηριασμών ανεστάλη. Συνήθως το 95% των πλειστηριασμών σταματά την ημέρα του πλειστηριασμού ή 1-2 ημέρες πριν, καθώς εμφανίζονται οι δανειολήπτες. Ακόμη και η προφορική υπόσχεση του δανειολήπτη ότι θέλει να βρει λύση αρκεί για να σταματήσει ο πλειστηριασμός. Το 2025, 104 πλειστηριασμοί σταμάτησαν ενώ ήταν σε εξέλιξη. Επίσης πλειστηριασμοί σταμάτησαν με δικαστικό διάταγμα. Αυτό δείχνει ότι αν υπάρχει εύλογη αιτία μπορεί ένα δικαστήριο να σταματήσει πλειστηριασμό. Αυτό που προτείνεται με πολλές προτάσεις νόμου είναι να αποτελεί αιτία αναστολής η προσφυγή για επαλήθευση του υπολοίπου της οφειλής.
Σε περιπτώσεις που υπάρχουν πωλήσεις, σε μεγάλο βαθμό αγοραστές είναι συγγενείς ή ο ίδιος ο οφειλέτης. Ο νόμος δίνει ένα πλεονέκτημα στον οφειλέτη αν το ακίνητό του αγοραστεί από συγγενή: ακίνητο που αποκτάται μέσω εκποίησης δεν φέρει άλλα βάρη. Συνεπώς αν το αγοράσουν π.χ. τα παιδιά το παίρνουν «καθαρό».
Το 2025 τελικά πωλήθηκαν με πλειστηριασμό 739 ακίνητα, εκ των οποίων 67 οικίες και 112 διαμερίσματα χωρίς να είναι γνωστό πόσα είναι πρώτες κατοικίες.
Τι προκύπτει από τα δεδομένα;
Ο αριθμός των περιπτώσεων που τελικά καταλήγουν σε πλειστηριασμό είναι σημαντικά μικρότερος από όσες δημοσιεύονται, καθώς συχνά προηγούνται διαπραγματεύσεις για αναδιάρθρωση. Η απειλή της εκποίησης οδηγεί σε ρυθμίσεις.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει επίσης ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Πολλοί δανειολήπτες κινητοποιούνται μόνο όταν δημοσιοποιείται ο πλειστηριασμός του ακινήτου τους. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, σε αρκετές περιπτώσεις δεν αξιοποιούνται οι δυνατότητες διαπραγμάτευσης ή αναδιάρθρωσης.
Δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι υπάρχει έλλειμμα ενημέρωσης για τις διαδικασίες και τα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους οι δανειολήπτες. Παρά την ύπαρξη μηχανισμών για αναδιάρθρωση δανείων, μεγάλο μέρος των δανειοληπτών δεν φαίνεται να γνωρίζει επαρκώς ποια είναι τα στάδια της διαδικασίας εκποίησης, πότε μπορεί να παρέμβει για να ζητήσει ρύθμιση, ποιες επιλογές έχει πριν φτάσει η υπόθεση στο τελικό στάδιο.
Συζήτηση χωρίς πλήρη εικόνα
Η νέα συζήτηση στη Βουλή αναμένεται να επαναφέρει γνώριμα διλήμματα, χωρίς να προσφέρει και λύσεις.
Πώς μπορεί να προστατευθεί η κοινωνία από ακραίες περιπτώσεις απώλειας κατοικίας, χωρίς όμως να υπονομευθεί το πλαίσιο που επιτρέπει τη διαχείριση των ΜΕΔ;
Η απάντηση δεν είναι απλή. Από τη μία πλευρά υπάρχει η κοινωνική διάσταση, από την άλλη, η εμπειρία της προηγούμενης δεκαετίας έδειξε ότι η αδυναμία διαχείρισης των προβληματικών δανείων μπορεί να επηρεάσει ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Σε αυτό το πλαίσιο, αρκετοί παρατηρητές τονίζουν ότι η συζήτηση θα ήταν πιο παραγωγική αν συνοδευόταν από αναλυτικά δεδομένα για το προφίλ των δανειοληπτών, τα στάδια των διαδικασιών και τα αποτελέσματα των αναδιαρθρώσεων.
Το βασικό διακύβευμα δεν είναι μόνο αν θα αλλάξει το πλαίσιο των εκποιήσεων. Είναι κυρίως αν η δημόσια συζήτηση θα καταφέρει να μετακινηθεί σε μια τεκμηριωμένη προσέγγιση για τη διαχείριση των προβληματικών δανείων.
Χωρίς σαφή εικόνα για το τι λειτουργεί και τι όχι στο υφιστάμενο σύστημα, οι νομοθετικές παρεμβάσεις κινδυνεύουν να δημιουργήσουν περισσότερα προβλήματα από αυτά που επιδιώκουν να λύσουν. Επίσης δεν πρέπει να υποτιμούμε τον ηθικό κίνδυνο. Δεν μπορούν να υπάρχουν δανειολήπτες δύο ταχυτήτων. Από τη μία πλευρά όσοι είναι συνεπείς και από την άλλη να διασώζονται και να βρίσκονται σε πλεονεκτικότερη θέση όσοι βρίσκονται σε δυσκολία. Αυτό το χάσμα δημιουργεί το έδαφος για την εμφάνιση στρατηγικών κακοπληρωτών.
Από εκεί και πέρα, η Πολιτεία, που ήδη έχει δημιουργήσει σχέδια για ευάλωτους («Εστία», «Ενοίκιο έναντι Δόσης», «Οικία») θα μπορούσε να επανέλθει καλύπτοντας ειδικές και οριακές περιπτώσεις που δεν κατάφεραν να ενταχθούν σε προηγούμενα σχέδια.
