Οι πιο ανταγωνιστικές αγορές διευκολύνουν τη μετακύλιση των επιτοκίων πολιτικής στα τραπεζικά επιτόκια, υποστηρίζει η Κεντρική Τράπεζα, σημειώνοντας ότι ο ανταγωνισμός ενισχύει τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής.
Σε δοκίμιο εργασίας με τίτλο «Ανταγωνισμός στον Τραπεζικό Τομέα στη Ζώνη του Ευρώ: Ανάλυση ανά Χώρα και Ειδική Αναφορά στην Κύπρο» του Άρη Αυγουστή και Στέφανης Μιχαήλ, αναφέρεται ότι η εμπειρική ανάλυση καταδεικνύει ότι oι πιο συγκεντρωμένες τραπεζικές αγορές παρουσιάζουν ασθενέστερη και βραδύτερη μετακύλιση των επιτοκίων πολιτικής (interest rate pass-through) στα τραπεζικά επιτόκια στις χώρες της ζώνης του ευρώ.
«Το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα έντονο στα επιτόκια καταθέσεων, και κυρίως στις καταθέσεις μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων (ΜΧΕ). Στα στεγαστικά και επιχειρηματικά δάνεια, η επίδραση εμφανίζεται μικρότερη, ενώ στα καταναλωτικά δάνεια η μεταβλητότητα εξηγείται κυρίως από σταθερούς διαρθρωτικούς παράγοντες που διαφέρουν ανά χώρα. Τα αποτελέσματα συνάδουν με τη διεθνή βιβλιογραφία, η οποία συγκλίνει στο ότι οι πιο ανταγωνιστικές αγορές διευκολύνουν τη μετακύλιση των επιτοκίων πολιτικής στα τραπεζικά επιτόκια, υποδηλώνοντας ότι ο ανταγωνισμός ενισχύει τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής», τονίζεται.
Ανταγωνισμός, χρηματοοικονομική σταθερότητα και ανάπτυξη
Παράλληλα, αναφέρεται ότι η σχέση μεταξύ ανταγωνισμού και χρηματοοικονομικής σταθερότητας είναι σύνθετη και εξαρτάται από την ποιότητα ρύθμισης, εποπτείας και εταιρικής διακυβέρνησης. «Ο υγιής ανταγωνισμός, όταν υποστηρίζεται από ισχυρά θεσμικά και εποπτικά πλαίσια, μπορεί να οδηγήσει σε ποιοτικότερη κατανομή δανείων, στη βελτίωση της πρόσβασης σε πίστωση και στην κατανομή πόρων προς πιο παραγωγικές χρήσεις, στηρίζοντας τη χρηματοοικονομική και μακροοικονομική σταθερότητα», επισημαίνεται.
Ισχύς αγοράς στον τραπεζικό τομέα της Κύπρου
Σύμφωνα με τους συντάκτες, τα τελευταία έτη καταγράφεται υψηλή συγκέντρωση στον τραπεζικό τομέα στην Κύπρο, χωρίς ωστόσο να μεταφράζεται σε αντίστοιχη ενίσχυση της ισχύος αγοράς. H εκτίμηση της ισχύος αγοράς μέσω δύο βασικών δεικτών, του περιθωρίου τιμής-οριακού κόστους (Lerner index) και της ελαστικότητας μεριδίου αγοράς ως προς το οριακό κόστος (Boone indicator), υποδεικνύει μέτριο βαθμό ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της περιόδου 2018q1 – 2025q1. Μεταξύ του δεύτερου εξαμήνου του 2022 και του πρώτου εξαμήνου του 2024, εντοπίζεται μια προσωρινή διεύρυνση των περιθωρίων κέρδους, με τις εκτιμήσεις να υποδηλώνουν ότι η απόκλιση μεταξύ τιμής δανείου και οριακού κόστους (Δείκτης Lerner) κυμάνθηκε, κατά μέσο όρο, στο 37%–45% της τιμής του δανείου. Από το δεύτερο εξάμηνο του 2022, η αλλαγή κατεύθυνσης της νομισματικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και η βραδύτερη προσαρμογή των καταθετικών επιτοκίων οδήγησαν σε διεύρυνση των περιθωρίων κέρδους, εν μέρει λόγω της σημαντικής πλεονάζουσας ρευστότητας στο τραπεζικό σύστημα και διαρθρωτικών χαρακτηριστικών της αγοράς, όπως το σημαντικό μερίδιο δανείων με κυμαινόμενο επιτόκιο, η αργή μετακίνηση καταθετών από λογαριασμούς όψεως σε προθεσμιακές καταθέσεις και το deposit rate floor στην προηγούμενη περίοδο αρνητικών επιτοκίων.
Βασικά μηνύματα πολιτικής
Όπως αναφέρεται, η προώθηση ενός πιο ανταγωνιστικού τραπεζικού περιβάλλοντος στη ζώνη του ευρώ, και ειδικότερα στην Κύπρο, μπορεί να βελτιώσει τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής, να περιορίσει τα spreads μεταξύ επιτοκίων δανείων και καταθέσεων, και να ενισχύσει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, ιδιαίτερα σε αγορές με υψηλή συγκέντρωση.
Η ενδεχόμενη αύξηση της παρουσίας ευρωπαϊκών τραπεζών, συμπεριλαμβανομένων και ψηφιακών, αναμένεται ότι θα εντείνει τον ανταγωνισμό για τις εγχώριες τράπεζες, υποστηρίζεται, ενώ η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και η συνεχής προσαρμογή των εγχώριων τραπεζών είναι σημαντικές για τη διατήρηση της ανθεκτικότητας του συστήματος και, συνολικά, της χρηματοοικονομικής σταθερότητας.
«Ο πολύ έντονος ανταγωνισμός μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική ανάληψη κινδύνων, ειδικά από νέους συμμετέχοντες στην αγορά (fintechs, neobanks, πλατφόρμες πληρωμών) και ιδίως όταν δεν υπόκεινται σε ισοδύναμους ρυθμιστικούς και εποπτικούς κανόνες με τις παραδοσιακές τράπεζες. Ενδείκνυται η συστηματική παρακολούθηση των εξελίξεων στα περιθώρια κέρδους και στην ισχύ αγοράς των τραπεζών στην Κύπρο, ιδιαίτερα μετά τις πρόσφατες εξαγορές μεγάλων τραπεζικών ιδρυμάτων, με στόχο τη συνεχή αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο η συγκέντρωση επηρεάζει τον βαθμό ανταγωνισμού και τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής», τονίζεται.
