Η επανάληψη της συζήτησης για τις εκποιήσεις στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Οικονομικών δεν προσέφερε, όπως αναμενόταν, κάτι νέο και διεξήχθη, για άλλη μια φορά, χωρίς ξεκάθαρη εικόνα για το ποιο πρόβλημα προσπαθούμε ακριβώς να λύσουμε και με ποιο κόστος για το πλαίσιο διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ). Αξίζει να σημειωθεί ότι Κεντρική Τράπεζα, ΥΠΟΙΚ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και οίκοι αξιολόγησης ζητούν να παραμείνει ως έχει το πλαίσιο το οποίο παρέχει -όπως θα εξηγήσουμε και στη συνέχεια- εργαλεία διαχείρισης στους δανειολήπτες.
Η συζήτηση την περασμένη Δευτέρα στη Βουλή έγινε χωρίς την παρουσίαση αριθμών και πραγματικών δεδομένων, ακόμη και από το Υπουργείο Οικονομικών το οποίο προανήγγειλε την κατάθεση νέου νομοσχεδίου για την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του Χρηματοοικονομικού επιτρόπου και των διαδικασιών στο Τμήμα Αφερεγγυότητας. Το σενάριο μιας νέας αναστολής των εκποιήσεων, μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο για το τι θα φέρει προς ψήφιση η κυβέρνηση και υπό το βάρος των γεωπολιτικών εντάσεων, είναι επίσημα στο τραπέζι με δημόσια πρόταση του ΔΗΣΥ.
Παράλληλα ο ΔΗΣΥ ζητεί να μελετηθεί ένα επικαιροποιημένο σχέδιο κοινωνικής πολιτικής τύπου «Εστία», «Ενοίκιο έναντι Δόσης» και «Οικία» για τους πραγματικά αδύναμους δανειολήπτες. Το ΑΚΕΛ από την άλλη πλευρά μιλά για πρόβλημα που έχει εξελιχθεί σε σοβαρό κοινωνικό ζήτημα, υπενθυμίζοντας ότι από το 2014 μέχρι σήμερα έχει καταθέσει πάνω από 35 προτάσεις νόμου και τροπολογίες για την προστασία δανειοληπτών και εγγυητών.
Αυτός ο «νομοθετικός πληθωρισμός», με 26 προτάσεις νόμου υπό εξέταση, εκδηλώνεται όταν παραμένουν στην πράξη στο περιθώριο τα πιο στοχευμένα εργαλεία, όπως τα προσωπικά σχέδια αποπληρωμής και η επαλήθευση της οφειλής μέσω του Χρηματοοικονομικού επιτρόπου. Εργαλεία γνωστά, σε ισχύ, τα οποία οι δανειολήπτες δεν τα χρησιμοποιούν.
Η εικόνα παραπέμπει σε ένα αποσπασματικό «παζλ» ρυθμίσεων παρά μιας συνεκτικής στρατηγικής, ενώ οι θεσμικοί παίκτες -Κεντρική Τράπεζα και Σύνδεσμος Τραπεζών- προειδοποιούν για τον κίνδυνο να αποδυναμωθεί το πλαίσιο εκποιήσεων, με συνέπειες τόσο για την κουλτούρα πληρωμών όσο και για τον πιστωτικό κίνδυνο των τραπεζών.
Το ΥΠΟΙΚ
Σε αυτό το περιβάλλον το Υπουργείο Οικονομικών ενημέρωσε την κοινοβουλευτική Επιτροπή Οικονομικών ότι επεξεργάζεται νομοσχέδιο για ενίσχυση του θεσμού του Χρηματοοικονομικού επιτρόπου και του πλαισίου αφερεγγυότητας, με κεντρικό στοιχείο τη δεσμευτικότητα των αποφάσεων του επιτρόπου για υποθέσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά του. Στόχος είναι να προσφέρεται ταχύτερη και ουσιαστικότερη προστασία στους δανειολήπτες μέσω διοικητικής επίλυσης διαφορών, αλλά και ουσιαστική αποσυμφόρηση των δικαστηρίων που σήμερα αντιμετωπίζουν μεγάλες καθυστερήσεις.
Παράλληλα, το ΥΠΟΙΚ εισηγείται τη διασύνδεση της εξουσίας του επιτρόπου για επιβεβαίωση χρέους με τη διαδικασία των προσωπικών σχεδίων αποπληρωμής στο πλαίσιο αφερεγγυότητας, ώστε η επαλήθευση της οφειλής να εντάσσεται σε μια συνολική λύση ρύθμισης και όχι να παραμένει αποσπασματική. Ωστόσο η εκπρόσωπος του ΥΠΟΙΚ ξεκαθάρισε ότι το νομοσχέδιο δεν θα προλάβει να κατατεθεί πριν κλείσει η παρούσα Βουλή.
Εργαλεία στο περιθώριο
Παρά τη μεγάλη συζήτηση, από τον δημόσιο διάλογο εξακολουθεί να λείπει η εστίαση στα ερωτήματα: ποια προβλήματα στοχεύουν να λύσουν οι προτάσεις και ποιοι μηχανισμοί ήδη υπάρχουν αλλά δεν αξιοποιούνται; Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η δυνατότητα προσφυγής στον Χρηματοοικονομικό επίτροπο για επαλήθευση του ύψους της οφειλής σε περιπτώσεις πρώτης κατοικίας έως 350 χιλιάδες ευρώ, εργαλείο που θεσπίστηκε με τις τροποποιήσεις του 2023 αλλά -κατά την ίδια την κυβέρνηση και τους τραπεζικούς φορείς- δεν χρησιμοποιείται στον βαθμό που θα μπορούσε. Στην πραγματικά παρά τη μεγάλη συζήτηση που έγινε το 2022, ελάχιστοι δανειολήπτες ζήτησαν επαλήθευση χρέους. Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί παραμένει στη συζήτηση ένα ζήτημα, της επαλήθευσης χρέους, το οποίο δεν απασχολεί τους δανειολήπτες.
Αντίστοιχα, το πλαίσιο αφερεγγυότητας και ειδικότερα τα προσωπικά σχέδια αποπληρωμής, τα οποία το Τμήμα Αφερεγγυότητας χαρακτηρίζει ως το μοναδικό εργαλείο που απαντά θεσμικά στις εκποιήσεις διατηρώντας ισορροπία ανάμεσα σε χρεώστες, πιστωτές και εγγυητές, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα. Παρά την αναγνώριση ότι υπάρχουν στρεβλώσεις και ανάγκη αναθεώρησης, η πολιτική συζήτηση σπάνια εμβαθύνει στο πώς θα ενισχυθεί η εφαρμογή τους, πώς θα ενημερωθούν οι δανειολήπτες και πώς θα στελεχωθεί επαρκώς το αρμόδιο τμήμα.
Τα προσωπικά σχέδια αποπληρωμής αφορούν φυσικά πρόσωπα που βρίσκονται σε κατάσταση αφερεγγυότητας, αλλά πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια για να ενταχθούν σε μια οργανωμένη διαδικασία συνολικής ρύθμισης των χρεών τους. Ο διορισμένος σύμβουλος αφερεγγυότητας εξετάζει εισοδήματα και περιουσιακά στοιχεία και καταρτίζει μαζί με τον οφειλέτη ένα σχέδιο που υποβάλλεται στους πιστωτές, ενώ με την έκδοση προστατευτικού πιστοποιητικού από το δικαστήριο «παγώνουν» για συγκεκριμένο διάστημα τα μέτρα εκτέλεσης, συμπεριλαμβανομένων των εκποιήσεων.
Αν εγκριθεί, το σχέδιο μπορεί να περιλαμβάνει επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής, μείωση μηνιαίας δόσης, ενδεχόμενο κούρεμα κεφαλαίου ή τόκων και ειδικές ρυθμίσεις για τη διατήρηση της κύριας κατοικίας. Πρόκειται δηλαδή για ένα εργαλείο που επιτρέπει να συνδεθεί η διαχείριση του δανείου με την πραγματική δυνατότητα του νοικοκυριού, χωρίς να καταρρέει το πλαίσιο διαχείρισης των ΜΕΔ. Και αυτό το εργαλείο δεν χρησιμοποιείται από τους δανειολήπτες.
Σήμερα, αρκετοί παρατηρητές επισημαίνουν ότι η Πολιτεία θα μπορούσε να επανέλθει με ένα επικαιροποιημένο σχέδιο προστασίας, που να καλύπτει ειδικές και οριακές περιπτώσεις ευάλωτων δανειοληπτών που δεν κατόρθωσαν να ενταχθούν στα προηγούμενα σχήματα, σε συνδυασμό με ενίσχυση του Τμήματος Αφερεγγυότητας και του Γραφείου του Επιτρόπου. Μια τέτοια δέσμη μέτρων -που θα πατά πάνω σε τεκμηριωμένα δεδομένα για τα προφίλ των δανειοληπτών και τα στάδια των διαδικασιών- θα μπορούσε να προστατεύσει πιο αποτελεσματικά την πρώτη κατοικία των ευάλωτων, χωρίς να υπονομεύει το πλαίσιο διαχείρισης των ΜΕΔ ή να δημιουργεί ηθικό κίνδυνο με δύο ταχύτητες δανειοληπτών.
