Με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να εισέρχεται ήδη στην τρίτη εβδομάδα και παράλληλα να επικρέμεται ο κίνδυνος εξάπλωσης του αφθώδους πυρετού στην κτηνοτροφία, η κυπριακή οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σύνθετη κρίση που δημιουργεί πιέσεις σε πολλαπλά μέτωπα. Η αύξηση του ενεργειακού κόστους, η αβεβαιότητα στον τουρισμό και οι ανησυχίες για πιθανές επιπτώσεις της επιδημίας του αφθώδους πυρετού στο σύνολο της οικονομίας, συνθέτουν ένα σκηνικό που απαιτεί προσεκτική διαχείριση και στοχευμένα μέτρα για να περιοριστούν οι κραδασμοί.
Ο πόλεμος
Η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει ήδη τις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τις τιμές του πετρελαίου να έχουν αυξηθεί σημαντικά από την έναρξη των εχθροπραξιών. Το πετρέλαιο τύπου brent βρίσκεται πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, επίπεδα τιμών που οδηγεί σε αυξημένο κόστος μεταφορών, παραγωγής και τελικά σε πιέσεις στις τιμές καταναλωτή και στην αγοραστική δύναμη των καταναλωτών.
Το εύρος της επίδρασης θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια του πολέμου. Η λήξη του, πάντως, δεν είναι κοντά. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ είπε την Κυριακή στην εκπομπή "This Week" του τηλεοπτικού δικτύου ABC, πως αναμένει ότι ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν θα τελειώσει εντός «των επόμενων λίγων εβδομάδων», αναμένοντας πως μετά θα καταγραφεί ανάκαμψη στις πετρελαϊκές προμήθειες και μείωση στα ενεργειακά κόστη.
Για την κυπριακή οικονομία, η οποία εξαρτάται απόλυτα από τις εισαγωγές πετρελαίου για τις μεταφορές και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών στην ενέργεια δημιουργεί εύλογη ανησυχία σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έστειλε μήνυμα ότι η κυβέρνηση παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και είναι έτοιμη να παρέμβει όπου χρειαστεί. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι δεν θα γίνει ανεκτή η εκμετάλλευση της συγκυρίας από την αγορά. Όπως ανέφερε, δεν θα υπάρξει ανοχή σε φαινόμενα αισχροκέρδειας ή προσπάθειες μετακύλισης υπερβολικών αυξήσεων στους καταναλωτές, σημειώνοντας ότι το ζήτημα θα συζητηθεί και στο Υπουργικό Συμβούλιο.
Στο πλαίσιο αυτό υπενθύμισε ότι βρίσκονται ήδη σε εφαρμογή ορισμένα μέτρα στήριξης, όπως ο μηδενικός συντελεστής ΦΠΑ σε συγκεκριμένα προϊόντα και η επιδότηση του ηλεκτρικού ρεύματος, τα οποία έχουν στόχο να συγκρατήσουν τις πιέσεις στο κόστος ζωής.
Την ίδια ώρα, η όλη κατάσταση επηρεάζει και τον τουρισμό, καθώς καταγράφονται ακυρώσεις και μείωση στο ρυθμό των κρατήσεων.
Δημοσιονομικό μαξιλάρι
Ως μαξιλάρι ασφαλείας λειτουργεί η δημοσιονομική απόδοση της χώρας, που λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας. Αυτό επιβεβαιώθηκε και από τη διατήρηση της πιστοληπτικής αξιολόγησης της χώρας στην επενδυτική βαθμίδα «Α» με σταθερή προοπτική από τον καναδικό οίκο αξιολόγησης DBRS Morningstar.
Ο οίκος θεωρεί ότι η Κύπρος διαθέτει μεγάλα δημοσιονομικά αποθέματα τα οποία θα επιτρέψουν την αντιμετωπίση των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Το ετήσιο δημοσιονομικό πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης διαμορφώνεται κατά μέσο όρο στο 2,8% του ΑΕΠ μεταξύ 2022 και 2025 και το δημόσιο χρέος έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, φτάνοντας κάτω από το 60% του ΑΕΠ εντός του 2025.
Ο DBRS Morningstar αναφέρει ότι ο μεγαλύτερος παράγοντας αστάθειας/κινδύνου για την οικονομία της Δημοκρατίας, θεωρείται η πρόσφατη αύξηση των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή η οποία έχει αυξήσει την αβεβαιότητα σχετικά με τις βραχυπρόθεσμες οικονομικές προοπτικές της Κύπρου, δεδομένης της γεωγραφικής εγγύτητας του νησιού με την περιοχή, με ιδιαίτερη έμφαση στον τουριστικό κλάδο, ο οποίος αποτελεί σημαντικό μοχλό ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια. Επιπλέον, οι πιθανές υψηλές, για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, παγκόσμιες τιμές ενέργειας, ενδέχεται να αποδυναμώσουν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και, ως εκ τούτου, την ιδιωτική κατανάλωση. Η κλίμακα των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων της σύγκρουσης στην κυπριακή οικονομία, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης, παρατηρεί.
Ο υπουργός Οικονομικών, Μάκης Κεραυνός, σχολιάζοντας την αξιολόγηση του καναδικού οίκου τόνισε ότι "οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης εξακολουθούν να εκφράζουν εμπιστοσύνη στην πορεία της κυπριακής οικονομίας ακόμη και μέσα σε μια περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας". Σύμφωνα με τον ίδιο, τα σημαντικά δημοσιονομικά αποθέματα της χώρας δημιουργούν τον απαραίτητο χώρο για την αντιμετώπιση πιθανών αρνητικών επιπτώσεων από την κρίση στην ευρύτερη περιοχή.
"Ως υπουργός Οικονομικών", αναφέρει ο κος Κεραυνός, "θέλω να διαβεβαιώσω ότι η κυβέρνηση θα συνεχίσει να στηρίζει την οικονομία κατά τρόπο υπεύθυνο και ευέλικτο, τόσον όσον αφορά την ανάπτυξη και την απασχόληση, όσο και τα δημόσια οικονομικά, προωθώντας τα κατάλληλα οικονομικά σχέδια, τα οποία θα επιτρέψουν τη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση όλων των προσφερόμενων ευκαιριών, για συνεχή ανάπτυξη της οικονομίας, με παράλληλη μείωση του δημόσιου χρέους, στοχεύοντας στο να ξεπεραστούν επιτυχώς οι προκλήσεις που δημιουργούν οι σοβαρότατες αποσταθεροποιητικές εξελίξεις στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή της Κύπρου".
Ο αφθώδης πυρετός
Με το ενεργειακό κόστος να αποτελεί το βασικό οικονομικό ζήτημα που συνδέεται με τον πόλεμο, ένα δεύτερο μέτωπο έχει ανοίξει με τον αφθώδη πυρετό.
Η κατάσταση στον κτηνοτροφικό τομέα προκαλεί έντονη ανησυχία, καθώς η διαχείριση της ασθένειας συναντά εμπόδια λόγω των αντιδράσεων κτηνοτρόφων στην εφαρμογή των πρωτοκόλλων που προβλέπουν τη θανάτωση των επηρεαζόμενων ζώων. Το θετικό είναι ότι οι τελευταίες εργαστηριακές εξετάσεις δεν κατέδειξαν νέα κρούσματα και ο αριθμός των επηρεαζόμενων μονάδων παραμένει στις 38.
Οι κτηνιατρικές αρχές θεωρούν θετικό το γεγονός ότι δεν υπάρχει αύξηση των κρουσμάτων, ωστόσο προειδοποιούν ότι αυτό μπορεί να ανατραπεί εάν συνεχιστούν τα εμπόδια στην εφαρμογή των μέτρων περιορισμού της ασθένειας.
Ο κίνδυνος εξάπλωσης του ιού δεν αφορά μόνο τον πρωτογενή τομέα. Σε περίπτωση που η νόσος εξαπλωθεί, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ευρύτερη οικονομία, από την παραγωγή τροφίμων μέχρι το εμπόριο και την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό. Σε ακραίο σενάριο, θα μπορούσε να επηρεαστεί ακόμη και ο τουρισμός.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να καθησυχάσει τους κτηνοτρόφους και ταυτόχρονα να επιταχύνει τη διαχείριση της κρίσης. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέφερε το Σάββατο ότι υπάρχει ολοκληρωμένο σχέδιο αντιμετώπισης, το οποίο περιλαμβάνει πλήρη κάλυψη της απώλειας εισοδήματος που προκύπτει από τις υποχρεωτικές θανατώσεις ζώων.
