Αν πιστεύατε όσα ακούγαμε τους τελευταίους μήνες, το πολιτικό σύστημα της Κύπρου βρισκόταν ένα βήμα πριν από την ολική κατάρρευση. Τα παραδοσιακά κόμματα έμοιαζαν να καταρρέουν, οι ψηφοφόροι να αναζητούν νέους πολιτικούς μεσσίες και οι δημοσκοπήσεις να προαναγγέλλουν μια ιστορική εξέγερση κατά του παλιού κομματικού κατεστημένου. Και μετά άνοιξαν οι κάλπες.
Η στροφή
Κάπως έτσι, ο Κύπριος ψηφοφόρος έκανε αυτό που κάνει συχνά όταν φτάνει η ώρα της κρίσης. Κοίταξε γύρω του, φλέρταρε με το άγνωστο, άκουσε τις σειρήνες της ανατροπής, συζήτησε με φίλους και συγγενείς ψήνοντας σούβλες και σουβλάκια, παρακολούθησε τηλεοπτικές εκπομπές, έγραψε μερικά πύρινα σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα και τελικά... επέστρεψε στο μαντρί.
Όχι όλοι. Αλλά αρκετοί ώστε να αλλάξουν το τελικό αποτέλεσμα. Η μεγάλη ιστορία των βουλευτικών εκλογών του 2026 δεν είναι τόσο η είσοδος νέων κομμάτων στη Βουλή. Είναι η επιβίωση των παλιών.
Η επανάσταση που δεν ήρθε ποτέ
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο των εκλογών είναι ότι ο περιβόητος δικομματισμός όχι μόνο δεν κατέρρευσε, αλλά ενισχύθηκε. ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ συγκέντρωσαν μαζί μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι το 2021. Το ΔΗΚΟ διατήρησε τη θέση του ως ο μόνιμος επιζών της κυπριακής πολιτικής, θυμίζοντας εκείνον τον χαρακτήρα στην ταινία Saving Private Ryan, όπου παρά τον απόλυτο τρόμο και την παγωμάρα του στο πεδίο της μάχης, επιβιώνει εκεί που έμπειροι στρατιώτες πεθαίνουν. Αριθμητικά ομιλούντες ενώ όλες οι δημοσκοπήσεις και το κλίμα της κοινής γνώμης προοιωνίζονταν την κατάρρευση ή τη δραματική συρρίκνωση των παραδοσιακών δυνάμεων προς όφελος των αντισυστημικών, ο ΔΗΣΥ (27,1%) και το ΑΚΕΛ (23,9%) άντεξαν και διατήρησαν τα ηνία του πολιτικού σκηνικού.
Για μήνες ο δημόσιος διάλογος στρεφόταν γύρω από το πόσο θυμωμένοι είναι οι πολίτες, αποδείχθηκε όμως ότι ο θυμός δεν αρκεί για να αλλάξεις πολιτικό στρατόπεδο. Γιατί όταν έρχεται η ώρα της κάλπης, ο ψηφοφόρος δεν αποφασίζει μόνο με το συναίσθημα. Αποφασίζει και με τον φόβο. Και ο φόβος του άγνωστου αποδείχθηκε ισχυρότερος από την επιθυμία της ανατροπής.
Ο αναποφάσιστος ως είδος υπό εξαφάνιση
Για εβδομάδες οι αναποφάσιστοι ήταν οι σταρ της προεκλογικής περιόδου. Όλοι τους κυνηγούσαν. Δημοσκόποι, κόμματα, αναλυτές και δημοσιογράφοι. Τελικά αποδείχθηκε ότι ένα μεγάλο μέρος τους δεν ήταν πραγματικά αναποφάσιστο. Ήταν προσωρινά απομακρυσμένο, σαν τον άσωτο υιό της παραβολής, ή τον φοιτητή που φεύγει από το πατρικό σπίτι, διακηρύσσει την ανεξαρτησία του, δοκιμάζει τη ζωή μόνος του και μετά από λίγους μήνες επιστρέφει για το κυριακάτικο τραπέζι.
Πολλοί ψηφοφόροι του ΔΗΣΥ, του ΑΚΕΛ και του ΔΗΚΟ φλέρταραν με άλλες επιλογές, αλλά στο τέλος ψήφισαν εκεί που ψήφιζαν πάντοτε. Τελικά η συνήθεια παραμένει μία από τις πιο υποτιμημένες πολιτικές δυνάμεις στην Κύπρο.
Η τηλεόραση νίκησε το TikTok
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα είναι ότι, παρά την όλη συζήτηση για τα κοινωνικά δίκτυα, η τηλεόραση και τα παραδοσιακά ΜΜΕ εξακολουθούν να μετρούν. Η Κύπρος δεν είναι ακόμη μία χώρα όπου οι εκλογές κερδίζονται αποκλειστικά μέσα από βίντεο διάρκειας 30 δευτερολέπτων, αποδεικνύοντας ότι τελικά το φαινόμενο Φειδίας ήταν μάλλον παροδικό.
Όταν οι πολίτες άρχισαν να σκέφτονται σοβαρά τι θα ψηφίσουν, επέστρεψαν στα τηλεοπτικά πάνελ, στις συνεντεύξεις αλλά και στις πολιτικές αντιπαραθέσεις μέσα από τις διαδραστικές ιστοσελίδες των εφημερίδων και τα ραδιόφωνα. Όταν στα πάνελ ερωτούσαν τον Φειδία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και έδινε απαντήσεις, άλλα λόγια να αγαπιόμαστε, μπερδεύοντας τους ΕΟΑ και τα δημαρχεία με το τερματικό του Βασιλικού και τα λιμάνια, όταν ρωτούσαν τον Οδυσσέα για τα έργα που έχει ανάγκη η χώρα και αυτός χανόταν σε ένα μάτσο κόλλες που είχε μπροστά του, ο κόσμος άρχισε να προβληματίζεται. Εκεί τα παραδοσιακά κόμματα είχαν σαφές πλεονέκτημα, αφού διαθέτουν στελέχη με εμπειρία και ικανότητα, ώστε να παρουσιάζονται ως κόμματα εξουσίας και όχι ως πολιτικά start-up.
Το πρόβλημα των κομμάτων μιας ιδέας
Οι εκλογές έδειξαν επίσης τα όρια των κομμάτων που χτίστηκαν γύρω από ένα πρόσωπο ή ένα σύνθημα. Η πολιτική είναι σαν το εστιατόριο. Μπορείς να προσελκύσεις πελάτες με ένα εντυπωσιακό πιάτο. Αν όμως δεν έχεις ολόκληρο μενού, δύσκολα τους κρατάς. Όπως όλοι γνωρίζουμε οι Κύπριοι παραδοσιακά είναι εραστές του φουλ μεζέ και όχι του ενός πιάτου.
Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης απέδειξε ότι διαθέτει προσωπική απήχηση. Ο Φειδίας Παναγιώτου απέδειξε ότι διαθέτει τεράστια ψηφιακή επιρροή. Όμως η κάλπη έθεσε ένα πιο δύσκολο ερώτημα: τι ακριβώς πρεσβεύει το κόμμα πέρα από το πρόσωπο;
Το ίδιο ισχύει και για κάθε πολιτικό σχηματισμό που στηρίζεται αποκλειστικά στη διαμαρτυρία, όπως οι Κυνηγοί, το Κόμμα για τα Ζώα και κάποιοι Περιβαλλοντιστές. Η διαμαρτυρία είναι καλό καύσιμο για να ξεκινήσεις το ταξίδι. Δεν αρκεί όμως για να φτάσεις στον προορισμό. Ένα ποσοστό 17% των συμπολιτών μας έμειναν εκτός Βουλής γιατί, από εγωισμό ή άγνοια, δεν κατάφεραν να συνεργαστούν για να δημιουργήσουν πιο βιώσιμα και πιο πλήρη πολιτικά σχήματα.
Το ΕΛΑΜ και το ταβάνι
Το πιο ενδιαφέρον ίσως συμπέρασμα αφορά το ΕΛΑΜ. Το κόμμα συνεχίζει να καταγράφει ιστορικά υψηλές επιδόσεις σε σύγκριση με το παρελθόν του. Ωστόσο, οι εκλογές του 2026 ίσως να έδειξαν για πρώτη φορά ότι υπάρχει ένα ταβάνι.
Όταν ένα κόμμα χτίζει την άνοδό του γύρω από ένα κυρίαρχο ζήτημα, όπως το μεταναστευτικό, αντιμετωπίζει αναπόφευκτα το ερώτημα: τι γίνεται όταν το ζήτημα αυτό παύει να κυριαρχεί; Όταν στρέφεσαι εναντίον των δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων, ενώ δεν σου πέφτει λόγος, τότε οι νούσιμοι Κύπριοι που δεν συμπαθούν τους ζηλωτές και τους ανόητους δεν θα έπρεπε να θεωρηθούν δεδομένοι. Η πολιτική ιστορία είναι γεμάτη από κόμματα που ήξεραν πολύ καλά γιατί δημιουργήθηκαν αλλά δυσκολεύτηκαν να εξηγήσουν γιατί πρέπει να συνεχίσουν να υπάρχουν. Ίσως σε αυτό να μπορούσαν να μας πουν πολλά η ΕΔΕΚ, η ΔΗΠΑ και οι Οικολόγοι. Το μαυροφορεμένο ΕΛΑΜ εν ολίγοις με επιθέσεις εναντίον των μεταναστών, των ομοφυλόφιλων και της λύσης του Κυπριακού δεν μπορεί να ελπίζει σε κάτι καλύτερο στο εγγύς μέλλον.
Η κάλπη αγαπά τη σιγουριά
Το τελικό δίδαγμα των εκλογών είναι ίσως απλό. Οι Κύπριοι δεν είναι επαναστάτες, είναι μεταρρυθμιστές. Οι πολίτες μπορεί να δηλώνουν απογοητευμένοι. Μπορεί να θυμώνουν. Μπορεί να γκρινιάζουν για το πολιτικό σύστημα, για τα κόμματα και για τους πολιτικούς. Μπορεί ακόμα να κάνουν χάζι με κάποιους νεοφανείς πολιτικούς και ακόμα να τους δίνουν και μια ευκαιρία όπως έγινε με τον Φειδία το 2024. Απογοητεύονται όμως και εύκολα, οπότε όταν φτάνει η στιγμή να βάλουν το ψηφοδέλτιο στην κάλπη, ένα μεγάλο μέρος τους εξακολουθεί να επιλέγει αυτό που γνωρίζει. Ας το θέσουμε ακόμα πιο κυνικά. Μεταξύ δύο κακών προτιμώ το κακό που γνωρίζω.
Γι' αυτό και η μεγάλη είδηση των βουλευτικών εκλογών του 2026 δεν είναι ότι εμφανίστηκαν νέα κόμματα. Νέα κόμματα εμφανίζονται σε κάθε εκλογική αναμέτρηση.
Η μεγάλη είδηση είναι ότι, παρά την οργή, την αμφισβήτηση και τη διάχυτη αντικομματική διάθεση, τα παλιά κόμματα κατάφεραν για ακόμη μία φορά να πείσουν χιλιάδες ψηφοφόρους να γυρίσουν πίσω ή για να το πούμε λιγότερο επιστημονικά και περισσότερο κυπριακά: Οι ψηφοφόροι πήγαν μια βόλτα στα διπλανά λιβάδια, κοίταξαν τον ορίζοντα, δοκίμασαν το χορτάρι και τελικά αποφάσισαν ότι το μαντρί δεν ήταν και τόσο κακή ιδέα.
