Υπάρχει όντως πιθανότητα ενός καυτού καλοκαιριού γύρω από το Κυπριακό, με βάση τα όσα ο Τουρκοκύπριος ηγέτης, Τουφάν Έρχιουρμαν, δήλωνε στα Μέσα την προηγούμενη βδομάδα; Σημειώνεται δε πως ο Τ/Κ ηγέτης εμφανιζόνταν σχεδόν κάθετος πως δεν είχε ενδείξεις για συνθήκες προόδου, απαντώντας έτσι και στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ο οποίος, από την πλευρά του, εντελώς αόριστα έκανε αναφορά σε μερικές περιπτώσεις για κινητικότητα στο πρόβλημα με βάση τα όσα άκουσε κατ ιδίαν από τον Γενικό Γραμματέα, Αντόνιο Γκουτέρες.
Σε κάποιον βαθμό το ερώτημα αυτό είναι δυνατόν να απαντηθεί κατά τη διάρκεια της νέας προσπάθειας της Μαρία Άνχελα Ολγκίν, η οποία βρίσκεται ήδη στην Κύπρο και θα αρχίσει τις χωριστές συναντήσεις της αύριο με τους δύο ηγέτες στη Λευκωσία για να διαπιστωθεί πως προχωρεί το «Κυπριακό προς τα εμπρός», όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Στεφάν Ντουζαρίκ. Χωρίς ακόμα να έχει οριστεί μια κοινή συνάντηση της κ. Ολγκίν με τους δύο ηγέτες, τουλάχιστον ώς τη στιγμή που γράφεται αυτό το κείμενο. Εκείνο που σίγουρα θα πράξει η απεσταλμένη του ΓΓ είναι η συνέχιση των επαφών της σε Αθήνα και Άγκυρα.
Βούληση και σχεδιασμός
Το δεδομένα της νέας προσπάθειας επί τους παρόντος φωνάζουν πως είναι δύσκολο να καταγραφεί αμέσως πρόοδος αλλά η νέα πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς συνδέεται άμεσα με την επιθυμία του Γενικού Γραμματέα, Αντόνιο Γκουτέρες, να εξαντλήσει όλα τα περιθώρια πριν από τη λήξη της θητείας του τον Δεκέμβριο του 2026. Εννέα χρόνια μετά το αδιέξοδο στο Κραν Μοντανά, ο Γκουτέρες φαίνεται αποφασισμένος να επιχειρήσει μία ακόμη προσπάθεια για να δημιουργηθούν οι συνθήκες επανέναρξης των συνομιλιών.
Με βάση τα όσα έχουν διαρρεύσει και αποκάλυψε ο «Π» τις προηγούμενες ημέρες, στο τραπέζι βρίσκεται η ιδέα ενός νέου οδικού χάρτη που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε τρία διαδοχικά στάδια. Το πρώτο αφορά τη σύνταξη ενός πολιτικού κειμένου ή μιας επιδραστικής για τη διαδικασία κοινής δήλωσης που θα καθορίζει το πλαίσιο επανέναρξης της διαδικασίας. Ένα τέτοιο κείμενο θα πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα στις διαφορετικές απαιτήσεις των δύο πλευρών και να δημιουργεί ένα κοινό σημείο εκκίνησης χωρίς να εισέρχεται σε λεπτομερείς διαπραγματεύσεις επί όλων των κεφαλαίων του Κυπριακού. Στη διαμόρφωση αυτού του πρώτου άξονα θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη μια συμφωνία σε σημαντικά στοιχεία των ΜΟΕ, όπως αυτά έχουν επισημανθεί από τον Γενικό Γραμματέα, κάτι το οποίο θα δώσει και τη δυνατότητα για μια νέα άτυπη πενταμερή εντός του Ιουλίου.
Στάσεις και αντιφάσεις
Η τουρκοκυπριακή πλευρά επιδιώκει διαβεβαιώσεις ότι μια νέα διαδικασία δεν θα οδηγηθεί ξανά σε αδιέξοδο χωρίς συνέπειες, θέμα που έθεσε ο Τουφάν Έρχιουρμαν από την πρώτη στιγμή που ανήλθε στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων, ενώ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πολιτική ισότητα και στις συγκλίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί κατά το παρελθόν. Από την άλλη, η ελληνοκυπριακή πλευρά θεωρεί απαραίτητη τη διαφύλαξη όλων των προηγούμενων συγκλίσεων, επισημαίνοντας παράλληλα ότι ζητήματα όπως η ασφάλεια, οι εγγυήσεις, το εδαφικό και το περιουσιακό δεν μπορούν να παραμείνουν εκτός της συζήτησης. Με αυτό ωστόσο αποτυπώνεται μια διαφορετική εκτίμηση της ελληνοκυπριακής πλευράς για τις συγκλίσεις και διαφωνίες επί του πλαισίου συγκλίσεων του Γενικού Γραμματέα, όσο ο Πρόεδρος αποφεύγει να το εκφράσει, δημοσίως τουλάχιστον.
Βήμα αισιοδοξίας;
Το δεύτερο στάδιο θα προκύψει εφόσον και όταν υπάρξει ένα ισχυρό κείμενο προθέσεων των πλευρών. Με βάση τους σχεδιασμούς αυτό θα μπορούσε να αφορά τη διαμόρφωση μιας στρατηγικής συμφωνίας. Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, μια τέτοια συμφωνία δεν θα αποτελεί το τελικό σχέδιο λύσης αλλά ένα δεσμευτικό πολιτικό πλαίσιο που θα περιλαμβάνει τις βασικές παραμέτρους μιας συνολικής διευθέτησης. Η φιλοσοφία αυτής της προσέγγισης είναι να εξασφαλιστεί ότι οι πλευρές θα έχουν συμφωνήσει στα ουσιώδη στοιχεία πριν προχωρήσουν στην τελική φάση των διαπραγματεύσεων. Υπάρχει και ένα τρίτο στάδιο το οποίο προφανώς και δεν αφορά το άμεσο μέλλον επειδή έχει να κάνει με τη σχεδόν εκτός τόπου και χρόνου προοπτική μιας συνολικής συμφωνίας στο πρόβλημα. Με βάση τις παρούσες συνθήκες, αυτός ο σχεδιασμός βρίσκεται τη δεδομένη στιγμή στη σφαίρα της φαντασίας.
Διαφορετικές αντιλήψεις
Ένα από τα βασικά προβλήματα που εξακολουθούν να δυσκολεύουν την πρόοδο είναι η διαφορετική αντίληψη των δύο πλευρών για τη φύση της διαδικασίας. Η ελληνοκυπριακή πλευρά υποστηρίζει ότι υπάρχει ήδη κινητικότητα και ουσιαστική προεργασία, ενώ η τουρκοκυπριακή πλευρά θεωρεί ότι δεν έχουν ακόμη δημιουργηθεί οι προϋποθέσεις για πραγματική διαπραγμάτευση επί της ουσίας. Η θέση Έρχιουρμαν βεβαίως δεν αναιρεί τη διαπίστωσή του ότι μπορεί να είναι «καυτή» η επόμενη περίοδο στο Κυπριακό. Το σίγουρο πάντως είναι πως όσο δεν υπάρχει κοινή αντίληψη ακόμη και για το σημείο εκκίνησης τόσο αυτή η συνθήκη αναδεικνύει και τις ιδιαίτερες δυσκολίες τις οποίες καλείται να διαχειριστεί η Μαρία Άνχελα Ολγκιν.
