Με επίκεντρο μεταξύ άλλων και το Κυπριακό και την ανάγκη άμεσης επανεκκίνησης μιας ουσιαστικής διαδικασίας λύσης, πραγματοποιείται στην Λευκωσία, η διάσκεψη του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα με την συνεργασία του Ινστιτούτου Μελετών Προμηθέας, με τίτλο «Ειρήνη και Κοινωνική Δικαιοσύνη σε μια εποχή πολλαπλών κρίσεων», στην οποία το εθνικό ζήτημα της Κύπρου συνδέθηκε με το ευρύτερο περιβάλλον διεθνούς αστάθειας, την εύκλεκτη κατάσταση στην Μέση Ανατολή, πολέμων, γεωπολιτικών ανακατατάξεων και κρίσης των διεθνών θεσμών.
Το Κυπριακό στο επίκεντρο της συζήτησης
Οι παρεμβάσεις των ομιλητών για το Κυπριακό ανέδειξαν την αίσθηση του επείγοντος: ότι η παρούσα συγκυρία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ακόμη μία χαμένη ευκαιρία, καθώς οι διεθνείς δομές δοκιμάζονται, η θητεία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ πλησιάζει προς το τέλος της και οι εξελίξεις στην περιοχή καθιστούν τη σταθερότητα στην Κύπρο ζήτημα που υπερβαίνει τα στενά όρια του νησιού.
Στο πάνελ για το Κυπριακό συμμετείχαν ο Δήμαρχος Λευκωσίας Χαράλαμπος Προύντζος, ο Mehmet Harmancı, ηγέτης της τουρκοκυπριακής κοινότητας στη Λευκωσία, ο Χάρης Τζήμητρας, Διευθυντής του Cyprus Center του Peace Research Institute Oslo και μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΙΝΑΤ, η Sila Usar Incirli, Πρόεδρος του CTP, ο Ανδρέας Μαυρογιάννης, Πρέσβης και Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Κύπρου στον ΟΗΕ τις περιόδους 2003–2008 και 2019–2021, ο Νικόλας Κυριακίδης, Ιδρυτής και Αντιπρόεδρος του Oxygen for Democracy, και ο Νίκος Μούδουρος, Βοηθός Καθηγητής στο Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου. Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος του ΡΙΚ Σταυριανή Κωνσταντίνου.
Προύντζος: Το αδιέξοδο εξυπηρετεί κάποιους
Ο Χαράλαμπος Προύντζος υπογράμμισε ότι το Κυπριακό επηρεάζει όλους τους Κύπριους και ότι η μη λύση έχει δημιουργήσει μια καθημερινότητα στην οποία οι δύο κοινότητες δεν έχουν ζήσει πραγματικά μαζί. Τόνισε, επίσης ότι υπάρχουν δυνάμεις που εξυπηρετούνται από τη διατήρηση του σημερινού αδιεξόδου.
Τζήμητρας: Δεν υπάρχουν πλέον «παγωμένες συγκρούσεις»
Ο Χάρης Τζήμητρας προειδοποίησε ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο και ότι οι διεθνείς εξελίξεις επηρεάζουν άμεσα και το Κυπριακό. Όπως σημείωσε, δεν υπάρχουν πλέον «παγωμένες συγκρούσεις», ενώ οι διεθνείς δομές ψυχορραγούν, με ενδεικτική, όπως ανέφερε, τη μείωση των δυνάμεων της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, στο προσωπικό του ΟΗΕ κλπ και τις πιέσεις που δέχονται ευρύτερα οι μηχανισμοί του ΟΗΕ. Υπογράμμισε ότι η σημερινή συζήτηση έπρεπε να είχε γίνει νωρίτερα και ότι το Κυπριακό πρέπει να λυθεί τώρα, προτού ο επόμενος Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ βρεθεί αντιμέτωπος με άλλα ζητήματα και προτεραιότητες.
Harmancı: Ώρα για δράση πριν χαθεί η συγκυρία
Ο Mehmet Harmancı κάλεσε τους Κύπριους να δουν το ζήτημα και από τη διεθνή σκοπιά, επισημαίνοντας ότι οι Τουρκοκύπριοι και οι Ελληνοκύπριοι δημιούργησαν το δικό τους «οικοσύστημα» λόγω της παρατεταμένης εκκρεμότητας. Αναφέρθηκε στην αδυναμία του διεθνούς δικαίου, ιδιαίτερα στην εποχή Τραμπ, και τόνισε ότι τα προοδευτικά κόμματα μιλούν για διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία. Όπως είπε, είναι ώρα για δράση, διότι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ ολοκληρώνει τη θητεία του και δεν είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει ξανά τόσο έντονη βούληση για λύση του Κυπριακού.
Incirli: Υπάρχει βούληση για λύση στην τουρκοκυπριακή κοινότητα
Η Sila Usar Incirli υπογράμμισε ότι οι Τουρκοκύπριοι έχουν εκφράσει επανειλημμένα τη βούλησή τους για λύση, στο δημοψήφισμα το 2004, στο Κραν Μοντάνα το 2017, αλλά και μέσα από την εκλογή του Τουφάν Έρχιουρμαν ως ηγέτη της Τ/κ κοινότητας το 2025. Αναγνώρισε ότι το Κυπριακό έχει πολλές και σύνθετες πτυχές, από τα ζητήματα ασφάλειας μέχρι την κλιματική κρίση, ωστόσο σημείωσε ότι η συχνή χρήση της λέξης «κατοχή» δεν συμβάλλει, και από τους παρευρισκόμενους στις εργασίες του συνεδρίου, κατά την άποψή της, στη δημιουργία εποικοδομητικού κλίματος. Καθότι όπως ανέφερε θα πρέπει να υπάρχει μνήμη και των διακοινοτικών ταραχών του 1963.
Μαυρογιάννης: Λύση το συντομότερο δυνατό
Ο Ανδρέας Μαυρογιάννης τόνισε ότι ο στόχος πρέπει να είναι μια λύση για τους ίδιους τους Κύπριους, το συντομότερο δυνατόν. Περιέγραψε το Κυπριακό ως υπόθεση αποτυχημένης αποαποικιοποίησης και υπογράμμισε την ανάγκη επανένωσης του νησιού. Εξέφρασε ικανοποίηση για το γεγονός ότι οι Τουρκοκύπριοι συνομιλητές συμφωνούν πως η Κύπρος πρέπει να βρίσκεται εντός του πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των σημερινών προκλήσεων. Όπως σημείωσε, η Κύπρος μπορεί να γίνει γέφυρα συνεργασίας και ξανά κέντρο συνάντησης στην περιοχή.
Κυριακίδης: Η επαναπροσέγγιση χρειάζεται πρακτικά βήματα
Ο Νικόλας Κυριακίδης έδωσε έμφαση στην πρακτική διάσταση της επαναπροσέγγισης, λέγοντας ότι η Αριστερά πρέπει να είναι η Αριστερά που πράττει. Αναφέρθηκε σε μέτρα όπως η ενίσχυση του προγράμματος Imagine, η διδασκαλία τουρκικών στα ελληνοκυπριακά σχολεία και άλλες πρακτικές λύσεις που μπορούν να φέρουν πιο κοντά τις δύο κοινότητες. Υπογράμμισε ότι το ίδρυμα Oxygen for Democracy θα θέσει την πρόταση αυτή, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι οι Ελληνοκύπριοι δεν θα γίνουν «λιγότερο Έλληνες» αν μάθουν τουρκικά.
Μούδουρος: Η Τουρκία από εγγυήτρια έγινε συγκυβερνήτης
Ο Νίκος Μούδουρος ανέλυσε τις αλλαγές που έχουν σημειωθεί μετά το 2017, επισημαίνοντας ότι το Κυπριακό έχει αλλάξει την ίδια την Κύπρο, αλλά και ότι ο ρόλος της Τουρκίας στα κατεχόμενα έχει μεταβληθεί. Όπως ανέφερε, η Άγκυρα από εγγυήτρια δύναμη έχει μετατραπεί σε συγκυβερνήτη, ενώ αντιλαμβάνεται την Κυπριακή Δημοκρατία ως «πίσω αυλή» του Ισραήλ. Παράλληλα, σημείωσε ότι η πιο αποικιοκρατική μορφή διακυβέρνησης στα κατεχόμενα προκαλεί αντιδράσεις στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στον ρόλο της τουρκοκυπριακής αντιπολίτευσης, η οποία, όπως είπε, επαναφέρει στο προσκήνιο τον κυπριακό χαρακτήρα στα κατεχόμενα.
Μέση Ανατολή και περιφερειακή αστάθεια
Πέρα από το Κυπριακό, την διάσκεψη απασχολήσε ιδιαίτερα και η κατάσταση στην Μέση Ανατολή. Στην θεματική ενότητα με αντικείμενο τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, συμμετείχαν ο Sameh Shoukry, Πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων της Αιγύπτου και Υπουργός Εξωτερικών της χώρας την περίοδο 2014–2024, η Laurie Haytayan, Διευθύντρια για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική στο Ινστιτούτο Διακυβέρνησης Φυσικών Πόρων, η Rana Salman, Συντονίστρια της οργάνωσης Combatants for Peace από το Κράτος της Παλαιστίνης, και η Lynn Boylan, Ευρωβουλεύτρια του Sinn Féin από την Ιρλανδία. Τη συζήτηση συντόνισε ο διπλωμάτης Δημήτρης Παπαγεωργίου.
Shoukry: Αίγυπτος, Κύπρος και Ελλάδα ως άξονας σταθερότητας
Ο Sameh Shoukry αναφέρθηκε στην κατάσταση στη Γάζα, λέγοντας ότι το Ισραήλ παραβιάζει την εκεχειρία και ότι, παρά τις προσπάθειες που έγιναν με την εμπλοκή των ΗΠΑ για την επίτευξη λύσης, ο πόλεμος με το Ιράν έχει μετατοπίσει τη διεθνή προσοχή μακριά από τη Λωρίδα της Γάζας. Όπως σημείωσε, οι ανθρωπιστικές ανάγκες των ανθρώπων στη Γάζα δεν λαμβάνονται υπόψη στον βαθμό που απαιτείται, ενώ για την πιθανή συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν υπογράμμισε ότι θα πρέπει πρώτα να εξεταστούν οι λεπτομέρειές της.
Ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου ανέδειξε επίσης τον ρόλο του τριμερούς σχήματος Αιγύπτου–Κύπρου–Ελλάδας, το οποίο, όπως ανέφερε, προβάλλει μια αναγκαία αρχιτεκτονική ειρήνης, σταθερότητας, ασφάλειας και διασυνδεσιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο ίδιο πλαίσιο, έκανε λόγο για δυνατότητα δημιουργίας ενεργειακής αυτονομίας και για ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι χώρες της περιοχής.
Haytayan: Ο Λίβανος δεν πρέπει να μείνει εκτός ενεργειακών διεργασιών
Η Laurie Haytayan στάθηκε στην κατάσταση στον Λίβανο, τον οποίο περιέγραψε ως χώρα σε κρίσιμο σταυροδρόμι ανάμεσα στην κρατική κυριαρχία και τη μη κρατική κυριαρχία. Όπως ανέφερε, ο Λίβανος χρειάζεται ουσιαστική υποστήριξη από τον αραβικό κόσμο, ενώ το Ιράν, κατά την τοποθέτησή της, χρησιμοποιεί τη Χεζμπολάχ ως πληρεξούσιο παράγοντα στην περιοχή. Υπογράμμισε ότι το Ιράν δεν θα πρέπει να διαπραγματεύεται για λογαριασμό του Λιβάνου και ότι χρειάζεται μια διαδικασία που θα επαναφέρει την κυριαρχία του λιβανικού κράτους. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην ενέργεια, καθώς και στη σημασία του IMEC, θέτοντας το ερώτημα τι ρόλος απομένει για τον Λίβανο στις περιφερειακές ενεργειακές διεργασίες.
Salman: Η βία των εποίκων απειλεί την προοπτική παλαιστινιακού κράτους
Η Rana Salman συνέδεσε τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή με την πραγματικότητα της στρατιωτικής κατοχής και της αυξανόμενης βίας στα παλαιστινιακά εδάφη. Έκανε λόγο για χιλιάδες επιθέσεις από εποίκους, για Παλαιστίνιους που έχασαν τη ζωή τους και για κοινότητες που αντιμετωπίζουν απειλές εκκένωσης. Όπως σημείωσε, σε ορισμένες περιπτώσεις οι εκκενώσεις αποτράπηκαν λόγω διεθνούς πίεσης, ωστόσο οι ίδιες κοινότητες βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπες με παρόμοιες απειλές. Προειδοποίησε ότι, χωρίς ουσιαστική διεθνή στήριξη, θα καταστεί αδύνατη η δημιουργία παλαιστινιακού κράτους δίπλα στο Ισραήλ.
Boylan: Η Ευρώπη πιέζεται από τους πολίτες της για τη Γάζα
Η Lynn Boylan, Ευρωβουλεύτρια του Sinn Féin, άσκησε έντονη κριτική στην πολιτική του Ισραήλ, σημειώνοντας ότι όλες οι ισραηλινές κυβερνήσεις αύξησαν τον εποικισμό. Αναφέρθηκε στην καταστροφή στη Γάζα, λέγοντας ότι τα παιδιά δεν έχουν σχολείο και ότι δεν υπάρχει αντίστοιχη συζήτηση για την ανοικοδόμηση όσων κατέστρεψε το Ισραήλ, όπως συμβαίνει ,κατά την ίδια, στην περίπτωση της Ρωσίας και της Ουκρανίας. Υπογράμμισε ότι ολοένα και περισσότεροι Ευρωπαίοι πολίτες διαμαρτύρονται για την πολιτική του Ισραήλ και ότι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπάρχει ενεργή ομάδα που προσπαθεί να πιέσει προς αυτή την κατεύθυνση.
