Η 28η Οκτωβρίου 1940 έχει καταγραφεί στην ιστορία ως η ημέρα που η Ελλάδα απέρριψε το τελεσίγραφο της φασιστικής Ιταλίας, ανοίγοντας ένα νέο μέτωπο στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, η ιστορία του «ΟΧΙ» δεν περιορίζεται στα ελληνικά σύνορα. Εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, στην υπό βρετανική κυριαρχία Κύπρο, η είδηση της ιταλικής επίθεσης προκάλεσε ένα πρωτοφανές κύμα κινητοποίησης, που συνδύασε την αλληλεγγύη προς την Ελλάδα με την αμφισβήτηση των αυταρχικών περιορισμών της αποικιακής διοίκησης.
28η Οκτωβρίου 1940: Πώς η Κύπρος στάθηκε στο πλευρό της Ελλάδας – Οι εθελοντές, οι θυσίες και η αντίσταση στην αποικιοκρατία
Οι Κύπριοι που πολέμησαν στο πλευρό της Ελλάδας και των Συμμάχων, οι μαζικοί έρανοι και η εξέγερση της εθνικής συνείδησης απέναντι στους περιορισμούς της βρετανικής αποικιοκρατίας.
Η Κύπρος δεν είχε θεσμική συμμετοχή στην απόφαση του Ιωάννη Μεταξά να απορρίψει το ιταλικό τελεσίγραφο. Η συμβολή της αρχίζει από τις πρώτες ώρες που ακολούθησαν: με διαδηλώσεις, συγκέντρωση χρημάτων και εφοδίων, εθελοντική κατάταξη στον ελληνικό και στον βρετανικό στρατό και συμμετοχή στις πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον των δυνάμεων του Άξονα.
Η ιστορική αυτή διάσταση τεκμηριώνεται, μεταξύ άλλων, από την έρευνα του ιστορικού Πέτρου Παπαπολυβίου, τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια και τα αρχεία της βρετανικής κυβέρνησης.
Η 28η Οκτωβρίου έσπασε τη σιωπή της αποικιοκρατίας
Το 1940 η Κύπρος βρισκόταν υπό βρετανική διοίκηση και εξακολουθούσε να βιώνει τις συνέπειες της εξέγερσης των Οκτωβριανών του 1931. Η περίοδος που ακολούθησε, γνωστή ως «Παλμεροκρατία», χαρακτηρίστηκε από αυστηρούς περιορισμούς στην πολιτική δραστηριότητα και στην έκφραση της εθνικής ταυτότητας.
Η είδηση της ελληνικής αντίστασης στην Ιταλία άλλαξε απότομα το κλίμα. Χιλιάδες Κύπριοι βγήκαν στους δρόμους, ύψωσαν ελληνικές σημαίες και πραγματοποίησαν εκδηλώσεις συμπαράστασης προς την Ελλάδα, παρά τους περιορισμούς που ίσχυαν.
Όπως εξηγεί ο ιστορικός Πέτρος Παπαπολυβίου σε συνέντευξή του στο AlphaNews, οι κινητοποιήσεις αυτές οδήγησαν ουσιαστικά στην κατάρρευση ορισμένων από τα αυστηρότερα απαγορευτικά μέτρα της αποικιακής περιόδου. Ύστερα από εννέα χρόνια καταστολής, οι ελληνικές σημαίες εμφανίστηκαν ξανά μαζικά στους δρόμους των κυπριακών πόλεων.
Η συγκυρία είχε και μια ιδιαίτερη πολιτική αντίφαση. Η Βρετανία, που εξακολουθούσε να αρνείται στους Κυπρίους το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, βρισκόταν πλέον στο ίδιο στρατόπεδο με την Ελλάδα, πολεμώντας τη ναζιστική Γερμανία και τη φασιστική Ιταλία.
Η ανάγκη της βρετανικής διοίκησης να εξασφαλίσει την υποστήριξη του πληθυσμού στον πόλεμο συνέβαλε στη σταδιακή χαλάρωση περιορισμών που είχαν επιβληθεί μετά το 1931.
Οι Κύπριοι που ζήτησαν να πολεμήσουν στην Ελλάδα
Η συμπαράσταση δεν περιορίστηκε στις διαδηλώσεις. Σύμφωνα με τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, μετά την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο, πλήθη συγκεντρώθηκαν στο ελληνικό προξενείο στη Λευκωσία, ζητώντας να μεταβούν στην Ελλάδα και να καταταγούν στον ελληνικό στρατό.
Ωστόσο, η μετάβαση από την Κύπρο προς τα ελληνικά πολεμικά μέτωπα δεν ήταν εύκολη. Οι περιορισμένες δυνατότητες μετακίνησης σε συνθήκες πολέμου είχαν ως αποτέλεσμα ο αριθμός όσων τελικά υπηρέτησαν στον ελληνικό στρατό να είναι πολύ μικρότερος από εκείνον των υποψήφιων εθελοντών.
Ο Πέτρος Παπαπολυβίου αναφέρει ότι η ιστορική έρευνα έχει καταγράψει 93 ονόματα Κυπρίων αξιωματικών και οπλιτών που υπηρέτησαν στον ελληνικό στρατό κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων 36 που υπηρέτησαν στη Μέση Ανατολή μετά την κατάληψη της Ελλάδας.
Ανάμεσα στους εθελοντές ξεχωρίζουν 32 Κύπριοι φοιτητές και άλλοι συμπατριώτες τους που ζούσαν στην Αθήνα. Από αυτούς, 19 πολέμησαν στο Τεπελένι, εννέα στάλθηκαν στα ελληνοσερβικά σύνορα και δύο στην ελληνοβουλγαρική μεθόριο.
Η συμμετοχή αυτή αποτελεί μια λιγότερο γνωστή πτυχή του ελληνοϊταλικού πολέμου: Κύπριοι βρέθηκαν στο αλβανικό μέτωπο, πολεμώντας μαζί με τους στρατιώτες της Ελλάδας.
Το Κυπριακό Σύνταγμα και οι χιλιάδες εθελοντές
Η σημαντικότερη στρατιωτική συμβολή της Κύπρου στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο πραγματοποιήθηκε μέσω του Κυπριακού Συντάγματος (Cyprus Regiment), το οποίο συγκροτήθηκε στο πλαίσιο των βρετανικών ενόπλων δυνάμεων πριν από την 28η Οκτωβρίου 1940.
Μετά την ιταλική επίθεση στην Ελλάδα, η στρατολόγηση ενισχύθηκε σημαντικά. Οι βρετανικές αρχές αξιοποίησαν το κλίμα συμπαράστασης προς την Ελλάδα, προβάλλοντας την κατάταξη στον βρετανικό στρατό ως έναν τρόπο συμμετοχής στον κοινό αγώνα.
Οι Κύπριοι εθελοντές υπηρέτησαν σε μονάδες μεταφορών, μηχανικού, εφοδιασμού και πεζικού. Συμμετείχαν σε επιχειρήσεις στη Γαλλία, στην Ελλάδα, στην Ιταλία, στη Βόρεια Αφρική και στη Μέση Ανατολή.
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η προσφορά των Κυπρίων ημιονηγών, οι οποίοι συνέβαλαν στη μεταφορά εφοδίων και εξοπλισμού σε δύσβατες περιοχές. Η δράση τους συνδέθηκε με επιχειρήσεις όπως η εκκένωση της Δουγκέρκης, οι μάχες στην Ανατολική Αφρική και οι επιχειρήσεις στην Ιταλία.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε η βρετανική Υπάτη Αρμοστεία το 2019, περίπου 20.000 Κύπριοι από τις διαφορετικές κοινότητες του νησιού κατατάχθηκαν στις ένοπλες δυνάμεις, ενώ άλλοι 10.000 Κύπριοι που ζούσαν στο εξωτερικό υπηρέτησαν στις χώρες διαμονής τους.
Οι αριθμοί διαφοροποιούνται ανάλογα με την ιστορική πηγή και το ποιες κατηγορίες στρατευμένων περιλαμβάνονται. Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια αναφέρει περίπου 25.000 εθελοντές από την Κύπρο και άλλους 5.000 Κυπρίους της Αιγύπτου που υπηρέτησαν στο Κυπριακό Σύνταγμα.
Η συμμετοχή δεν περιορίστηκε στους Ελληνοκυπρίους. Τουρκοκύπριοι, Αρμένιοι, Μαρωνίτες και Λατίνοι της Κύπρου υπηρέτησαν επίσης στις συμμαχικές δυνάμεις. Γυναίκες συμμετείχαν σε βοηθητικές στρατιωτικές υπηρεσίες, μεταξύ άλλων στην Auxiliary Territorial Service και στη Women's Auxiliary Air Force.
Το ανθρώπινο κόστος ήταν βαρύ. Σύμφωνα με τη βρετανική κυβέρνηση, περίπου 600 Κύπριοι έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής τους υπηρεσίας και τάφηκαν σε 56 κοιμητήρια, σε 16 χώρες.
Οι Κύπριοι που πρόσφεραν χρήματα, τρόφιμα και κοσμήματα
Εξίσου σημαντική με τη στρατιωτική συμμετοχή ήταν η οικονομική και ανθρωπιστική βοήθεια προς την Ελλάδα.
Αμέσως μετά την 28η Οκτωβρίου οργανώθηκαν έρανοι σε πόλεις και χωριά της Κύπρου. Χιλιάδες πολίτες προσέφεραν χρήματα, τρόφιμα, ρουχισμό και προσωπικά αντικείμενα για τις ανάγκες του ελληνικού στρατού και του άμαχου πληθυσμού.
Σύμφωνα με τον Πέτρο Παπαπολυβίου, στους εράνους συμμετείχαν δεκάδες χιλιάδες Κύπριοι. Ανάμεσα στις προσφορές περιλαμβάνονταν δαχτυλίδια και άλλα κοσμήματα, τα οποία οι πολίτες παρέδιδαν ακόμη και μέσα στις εκκλησίες.
Ο ίδιος εκτιμά ότι τα συνολικά χρηματικά ποσά που συγκεντρώθηκαν στην Κύπρο για την ενίσχυση της Ελλάδας κατά τη διάρκεια του πολέμου ανήλθαν, σύμφωνα με συντηρητικούς υπολογισμούς, σε 300.000 έως 350.000 κυπριακές λίρες της εποχής.
Η κινητοποίηση αυτή συνεχίστηκε και μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα, όταν ο ελληνικός πληθυσμός αντιμετώπισε τις συνέπειες της Κατοχής και της επισιτιστικής κρίσης.
Πηγές:
* [Ιστορική έρευνα Πέτρου Παπαπολυβίου, Πανεπιστήμιο Κύπρου – AlphaNews](https://www.alphanews.live/cyprus/pos-ypodechthikan-oi-kyprioi-to-ochi-stis-28-oktovriou-1940/?utm_source=chatgpt.com)
* [Βρετανική κυβέρνηση – Η συμβολή των Κυπρίων στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο](https://www.gov.uk/government/speeches/british-high-commissioner-addresses-opening-of-exhibition-dedicated-to-wwii-veterans?utm_source=chatgpt.com)
* [Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια – Κυπριακό Σύνταγμα](https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=6241&-V=limmata&utm_source=chatgpt.com)
* [Ψηφιακή συλλογή Αψίδα, ΤΕΠΑΚ – Κύπριοι εθελοντές στο αλβανικό μέτωπο](https://apsida.cut.ac.cy/items/show/28362?utm_source=chatgpt.com)
* Πολυγνώση - Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος και Κύπρος (https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=13329&-V=limmata)
ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
