Η πιθανή αναθέρμανση και αναζωογόνηση του διαλόγου μετά και τη συνάντηση των δύο ηγετών στην Κύπρο ορίζεται χωρίς αμφιβολία από την ίδια την πολιτική αλλαγή στα κατεχόμενα.
Η αλλαγή στην τουρκοκυπριακή ηγεσία έχει δημιουργήσει ένα νέο πολιτικό πλαίσιο για το Κυπριακό, με βεβαιότητα το πιο ευοίωνο εδώ και πολλά χρόνια. Με την εκλογή ενός ηγέτη που εμφανίζεται προσανατολισμένος στη λύση και στη διαπραγμάτευση, η τουρκοκυπριακή κοινότητα έχει στείλει ένα καθαρό μήνυμα . Ότι επιθυμεί να ξανανοίξει ο δρόμος προς το τραπέζι των συνομιλιών. Κι αυτό το μήνυμα θα πρέπει να εισπραχθεί ως τέτοιο από την ελληνοκυπριακή πλευρά.
Βεβαίως καμία εκ των πλευρών δεν έχει στις σημερινές συνθήκες το άλλοθι να παίξει το παιγνίδι της μόνο και μόνο για να θεωρηθεί διαλλακτική στη διαδικασία. Αυτό θα το δείξει η πρακτική και οι επόμενες κινήσεις των πλευρών, το διεθνές πλαίσιο και η κατανόησή του, η καταλυτική στάση της Τουρκίας αλλά και η διάθεση της ελληνοκυπριακής πλευράς να εισέλθει σε έναν διάλογο ταυτισμένη με το όσα τα τελευταία χρόνια ο σημερινός Πρόεδρος συνεχώς επαναλάμβανε, δηλαδή την αναγκαιότητα να επανέλθει ο διάλογος για το Κυπριακό από εκεί που έχει σταματήσει στο Κραν Μοντανά.
Το πρότερον περιβάλλον
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στην έλευση των τριάντα μηνών διακυβέρνησής του ο Νίκος Χριστοδουλίδης είχε στη διάθεσή του ένα σχετικά βολικό περιβάλλον. Η αδιαλλαξία του Ερσίν Τατάρ λειτουργούσε ως φυσική δικαιολογία για τη στασιμότητα, επιτρέποντας στον Πρόεδρο να ισορροπεί ανάμεσα στα δικά του μηνύματα υπέρ της λύσης και την ανάγκη να μην προκαλέσει τους απορριπτικούς συμμάχους που στηρίζουν την κυβέρνησή του. Σε αυτή την περίοδο, ο Χριστοδουλίδης έκανε βήματα. Προσπάθησε να διατηρήσει ζωντανό το πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, μίλησε για το Κραν Μοντανά ως σημείο επανεκκίνησης, επιχείρησε να κινητοποιήσει διεθνείς δυνάμεις. Αυτά είναι στοιχεία που πρέπει να αναγνωριστούν.
Τα όρια
Όμως όλα αυτά τα βήματα είχαν οφθαλμοφανή όρια. Ο Πρόεδρος προχωρούσε μέχρι εκείνο το σημείο που δεν θα διατάρασσε τις ισορροπίες του κυβερνητικού του μπλοκ. Το πολιτικό περιβάλλον στο οποίο στηρίχθηκε για να εκλεγεί, δηλαδή ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ και ΕΛΑΜ, είναι στην ουσία μια άτυπη συμμαχία στο Κυπριακό που δύσκολα μπορεί να υποστηρίξει μια συνεπή πορεία προς τη Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία. Η γενικότητα των τοποθετήσεων του Χριστοδουλίδη και η απουσία συγκεκριμένης στρατηγικής, αν δεν είναι οι ενδόμυχες προσεγγίσεις του, είναι το τίμημα της πολιτικής του συμμαχίας και της αγωνίας του για την πορεία του προς τη δεύτερη πενταετία στην Προεδρία.
Ώς τώρα η ανοχή στις δυνάμεις που αναπαράγουν την ίδια πολιτική της διαίρεσης ταυτισμένη με τις αντίστοιχες δυνάμεις στα κατεχόμενα, οι οποίες ωστόσο έχουν δεχθεί μια τεράστια ήττα στις τελευταίες λεγόμενες εκλογές, έχει δημιουργήσει ένα σημείο αναφοράς για τον τρόπο ωρίμανσης της ιδέας ακόμη και στις σκέψεις του Προέδρου: τη διαχείριση σταδιακώς μιας αδιέξοδης κατάστασης με άξονα ταύτισης με τους οπαδούς της ιδεολογίας των δύο κρατών. Όσες δηλώσεις περί του αντιθέτου και αν κάνει. Η οποία ιδεολογία της διαίρεσης δεν αποτελεί δυστυχώς εδώ και καιρό ίδιον χαρακτηριστικό μόνο στις κατεχόμενες περιοχές ή του πρώην ηγέτη των Τουρκοκυπρίων αλλά αποτυπώνεται και στη στάση μιας σημαντικής ήδη μερίδας δυνάμεων στην ελληνοκυπριακή πλευρά, είτε της άκρας δεξιάς με πολιτικά στοιχεία, όχι μόνο στο ΕΛΑΜ είτε στη στάση των κομμάτων του λεγόμενου κέντρου τα οποία έτσι και αλλιώς πυκνώνουν τις τάξεις του εθνικιστικού χώρου είτε ακόμη και στις παρυφές του ΔΗΣΥ.
Πολιτική αμφισημία
Εν ολίγοις, την ίδια ώρα που ο Πρόεδρος μιλούσε δημοσίως για λύση, στο εσωτερικό μέτωπο ενίσχυε, άμεσα ή έμμεσα, τον ακραίο εθνικισμό και τους απορριπτικούς και την ακραία ρητορική τους. Με επιλογές προσώπων, δηλώσεις που άφηναν περιθώρια παρερμηνειών, συμβολισμούς και κινήσεις που ικανοποιούσαν ένα ακροατήριο το οποίο αρέσκεται στις μεγάλες κουβέντες και σε οραματισμούς λύσεων που δεν υπάρχουν στο τραπέζι, ο Χριστοδουλίδης συντηρούσε μια πολιτική αμφισημία. Έλεγε «λύση» προς τα έξω αλλά αγκάλιαζε το «μηδέν λύση» προς τα μέσα.
Αυτό το διπλό παιχνίδι, το οποίο ο Πρόεδρος δεν το έκανε ασυνείδητα αλλά με πλήρη συναίσθηση, ήταν εφικτό όσο η άλλη πλευρά έδινε εύκολα άλλοθι. Σήμερα όμως αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί. Η νέα τουρκοκυπριακή ηγεσία δεν προσφέρει καταφύγιο υπεκφυγής. Αντίθετα, οι εξελίξεις απαιτούν πιο καθαρές και διαυγείς προσεγγίσεις. Αν δηλαδή ο Πρόεδρος είναι έτοιμος για συζητήσεις που οδηγούν σε λύση στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου, τότε, θα πρέπει να αποφασίσει με ποιους θα πορευθεί σε αυτή τη φάση των εξελίξεων. Και εδώ βρίσκεται η πραγματική δοκιμασία του Προέδρου.
Τα κόμματα που στηρίζουν την κυβέρνησή του έχουν σταθερή, χρόνια και δημόσια προσήλωση σε μια αντίληψη εντελώς ασύμβατη με τη Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία. Δεν το έκρυψαν ποτέ. Δεν αλλάζουν εύκολα. Δεν πρόκειται να στηρίξουν διαπραγμάτευση που ξεκινά από το Κραν Μοντανά, όπως το διακηρύττει ο Χριστοδουλίδης, ένα σημείο όπου, αντικειμενικά, η διαδικασία είχε φτάσει πιο κοντά από ποτέ σε συμφωνία. Με τόσο ξεκάθαρες θέσεις, η παραμικρή σοβαρή κίνηση προς τη λύση θα προκαλέσει άμεσα πολιτική σύγκρουση με το κυβερνητικό μπλοκ. Αυτή απλώς θα είναι η ακολουθία των εξελίξεων το επόμενο διάστημα, κυρίως αν διαμορφωθούν εκ νέου συνθήκες για μια νέα, σοβαρή προσπάθεια διευθέτησης.
Σύμμαχοι και «σύμμαχοι»
Το ερώτημα επομένως είναι συμβατό με τα ίδια τα υπό εξέλιξη γεγονότα. Αν ο Πρόεδρος βρεθεί σε μια κατάσταση διαπραγμάτευσης, όπως δηλώνει ότι επιθυμεί, πάνω σε ποιους θα στηριχθεί; Στα κόμματα που βρίσκονται στην αντιπολίτευση σήμερα. Δηλαδή στον ΔΗΣΥ-ΑΚΕΛ και το νεοφερμένο VOLT. Παρά τα σκαμπανεβάσματα στη στάση των μεγάλων κομμάτων, κυρίως στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο ΔΗΣΥ, η ηγεσία του οποίου ακροβατεί για να διαχειριστεί και το κομμάτι που ρέπει προς τον εθνικισμό για να το κρατήσει εντός των δυνάμεών του, θα ήταν μεγάλη έκπληξη αν δεν στήριζαν τόσο το κόμμα της δεξιάς όσο και η αριστερά τις όποιες ειλικρινείς προσπάθειες του Προέδρου Χριστοδουλίδη.
Αυτό εξάλλου διαφάνηκε και από τη θετική υποδοχή που έτυχε από τα εν λόγω κόμματα η θετική εξέλιξη της συνάντησης Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν την περασμένη Πέμπτη. Η στάση των δυο μεγάλων κομμάτων έχει ιστορικό υπόβαθρο. Συνέβη πολλές φορές στο παρελθόν για το Κυπριακό μια τέτοια ταύτιση. Ήταν αποτέλεσμα της πολιτικής ωριμότητας που επέδειξαν σε διάφορες φάσεις του Κυπριακού.
Το δίλημμα Χριστοδουλίδη
Χωρίς αμφιβολία ο Πρόεδρος σήμερα βρίσκεται ενώπιον ενός διλήμματος το οποίο δεν έχει θεωρητικό ούτε επικοινωνιακό αλλά, κυρίως, πολιτικό χαρακτήρα. Το ζήτημα δεν είναι μόνο να κινηθεί προς την κατεύθυνση της λύσης αλλά και να έχει και τη δυνατότητα να το πράξει. Θα πρέπει επομένως να επιλέξει, στη διαμόρφωση του πολιτικού πλαισίου, τους συμμάχους του για αυτή την προσπάθεια. Αυτή είναι η μια επιλογή. Είτε θα επιλέξει την πολιτική της λύσης γνωρίζοντας ποιοι θα τον στηρίξουν είτε θα προκρίνει την άλλη επιλογή, δηλαδή την πολιτική της εσωτερικής επικοινωνίας χωρίς να θίγει τους σημερινούς συμμάχους του. Η δεύτερη επιλογή μπορεί να δίνει την αίσθηση ότι διατηρεί τις δυνάμεις στο εσωτερικό μέτωπο έχοντας το βλέμμα στραμμένο στην επανεκλογή του αλλά θα πρέπει να αντιμετωπίσει έναν πραγματικό σκόπελο σε καθαρή σύμπλευσή του με το μέτωπο της άρνησης. Πώς, επομένως, θα μπορούσε να συγκεραστεί σε ένα υπό εξέλιξη αλλά πολύ πιθανό σενάριο για το Κυπριακό ο επίσημος λόγος και πιθανές πρωτοβουλίες του Προέδρου, με την προσπάθειά του να διατηρήσει τις άτυπες σχέσεις του με το απορριπτικό μέτωπο και την ακροδεξιά;
Εδώ πλέον αρχίζουν τα δύσκολα. Ή μήπως ο Νίκος Χριστοδουλίδης θεωρεί ότι θα μπορέσει να το παίξει σε δύο ταμπλό, από τη μια δηλαδή άμεσο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις ταυτισμένος με μια λύση στο Κυπριακό και από την άλλη να κλείνει το μάτι προς εκείνους που βρίσκονται στην αντίπερα όχθη;
