Στο πλαίσιο της ποινικής έρευνας που βρίσκεται σε εξέλιξη για την υπόθεση «videogate» εις βάρος στενών συνεργατών του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, θα μπορούσε να κληθεί και ο ίδιος για κατάθεση, εάν δεν απολάμβανε ασυλίας. Ενδεικτικά, θα μπορούσε να ερωτηθεί από τους ανακριτές του ΤΑΕ Αρχηγείου Αστυνομίας για τη φύση και το βάθος των σχέσεών του με τον CEO της Cyfield, Γιώργο Χρυσοχό, καθώς και για τις κατευθυντήριες οδηγίες που έδωσε —εάν έδωσε— προς τον στενό του συνεργάτη και σύγαμπρό του, Χαράλαμπο Χαραλάμπους, αναφορικά με τη μεταχείριση που θα πρέπει να επιφυλάσσει το Προεδρικό σε εν δυνάμει μεγαλοεπενδυτές. Παράλληλα, οι ανακριτές θα μπορούσαν να ζητήσουν εξηγήσεις από τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη και για το περιβόητο Ταμείο της Πρώτης Κυρίας, καθώς ο τρίτος της παρέας που πρωταγωνιστεί στο επίμαχο βίντεο, ο πρώην υπουργός Ενέργειας Γιώργος Λακκοτρύπης, φέρεται —προφανώς ως αντάλλαγμα για τις διευκολύνσεις που απολάμβανε από το Προεδρικό στην προώθηση των επιχειρηματικών του δραστηριοτήτων— να εξασφάλιζε χορηγούς για το συγκεκριμένο ταμείο. Υπενθυμίζεται ότι, από το 2024 έχουν διατυπωθεί σοβαρές καταγγελίες από κοινοβουλευτικά κόμματα ότι το ταμείο αυτό χρησιμοποιείται για σκοπούς ψηφοθηρίας. Ο κ. Χριστοδουλίδης θα μπορούσε, επίσης, να κληθεί να τοποθετηθεί και επί άλλων, εξίσου σοβαρών πτυχών που αναδύονται από το επίμαχο βίντεο, πλην όμως αυτό καθίσταται αδύνατο λόγω του καθεστώτος ασυλίας που τον περιβάλλει.
Άρση ασυλίας μέσω Βουλής
Με βάση τα ισχύοντα, η άρση της ασυλίας του Προέδρου της Δημοκρατίας καθίσταται ακόμη δυσκολότερη από εκείνη ενός βουλευτή και του προέδρου της Βουλής. Σύμφωνα με το άρθρο 45 του Συντάγματος, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δύναται να διωχθεί ποινικά για το αδίκημα της εσχάτης προδοσίας ή για οποιοδήποτε άλλο αδίκημα ατιμωτικό ή ηθικής αισχρότητας κατόπιν έκδοσης ψηφίσματος της Βουλής και με την άδεια του προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Νοουμένου, βεβαίως, ότι ο Γενικός Εισαγγελέας θα καταθέσει αίτηση στο Ανώτατο Δικαστήριο για άρση της ασυλίας του.
Ειδικότερα, για τη δίωξη του Προέδρου της Δημοκρατίας για το αδίκημα της εσχάτης προδοσίας απαιτείται η έκδοση ψηφίσματος από τη Βουλή, το οποίο εγκρίνεται με μυστική ψηφοφορία και πλειοψηφία τουλάχιστον των τριών τετάρτων του συνόλου των βουλευτών. Προκειμένου το συγκεκριμένο ψήφισμα να τεθεί σε ψηφοφορία, θα πρέπει να έχει υπογραφεί τουλάχιστον από το ένα πέμπτο των βουλευτών. Ακολούθως, το Ανώτατο Δικαστήριο, αφού εξετάσει όλα τα στοιχεία και τις μαρτυρίες, αποφασίζει κατά πόσο δικαιολογείται η άρση της ασυλίας του. Για την ποινική δίωξη του Προέδρου της Δημοκρατίας για αδίκημα ατιμωτικό ή ηθικής αισχρότητας απαιτείται η άδεια του προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
Τα δεδομένα, ωστόσο, μεταβάλλονται άρδην με τη λήξη της θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας, καθώς ο Γενικός Εισαγγελέας διαθέτει, εκ του Συντάγματος, την εξουσία να τον παραπέμψει στο εδώλιο του κατηγορουμένου, προκειμένου να λογοδοτήσει για πράξεις ή και ενέργειές του που εμπίπτουν στη σφαίρα του Ποινικού Κώδικα, αρκεί, βεβαίως, να το θέλει. Σύμφωνα, πάντα, με το άρθρο 45 του Συντάγματος, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν ενάγεται για οποιαδήποτε πράξη ή παράλειψή του κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του. Τίποτα, όμως, που αναφέρεται σ’ αυτή την παράγραφο δεν μπορεί να ερμηνευθεί πως αποστερεί με οποιοδήποτε τρόπο το δικαίωμα οποιουδήποτε προσώπου να κινηθεί νομικά εναντίον της Δημοκρατίας.
Οι δεσμεύσεις Ν. Αναστασιάδη
Με αφορμή τη φονική έκρηξη στη ναυτική βάση «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί, στις 11 Ιουλίου 2011, και ειδικότερα τη συζήτηση που ακολούθησε αναφορικά με τις ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες του Προέδρου της Δημοκρατίας, Δημήτρη Χριστόφια, για τον άδικο χαμό 13 συνανθρώπων μας, ο τότε υποψήφιος του ΔΗΣΥ για την Προεδρία της Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, προέβη σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Μεταξύ άλλων, δεσμεύτηκε για την κατάθεση νομοσχεδίου που θα περιόριζε το εύρος της ασυλίας, τόσο του Προέδρου της Δημοκρατίας όσο και των βουλευτών. Παράλληλα, στο πλαίσιο της εξυγίανσης του δημόσιου βίου, δεσμεύτηκε και για την κατάθεση νομοσχεδίων που θα επέτρεπαν την ποινική δίωξη κρατικών αξιωματούχων, ακόμη και ανεξάρτητων θεσμών όπως ο Γενικός Ελεγκτής, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες παραβιάζουν εκ προθέσεως διατάξεις του Συντάγματος ή νόμους της Δημοκρατίας.
Δεν έφτασε ποτέ στη Βουλή
Το νομοσχέδιο που αποσκοπούσε στον περιορισμό του εύρους της ασυλίας που απολαμβάνει σήμερα ο εκάστοτε Πρόεδρος της Δημοκρατίας ετοιμάστηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης και διαβιβάστηκε στη Νομική Υπηρεσία για απόψεις, τουλάχιστον πριν από μία δεκαετία.
Στο νομοσχέδιο, το οποίο έφερε τον τίτλο «Ο περί της Ευθύνης του Προέδρου και του αντιπροέδρου της Δημοκρατίας (Εφαρμογή του άρθρου 45 του Συντάγματος) Νόμος», γινόταν εισήγηση για τροποποίηση του Συντάγματος, ώστε ο εκάστοτε Πρόεδρος και αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας να δύνανται να διώκονται ποινικά, αφενός για αδικήματα που επισύρουν ποινές φυλάκισης πέραν των 10 ετών και, αφετέρου, για εκ προθέσεως παραβίαση του Συντάγματος. Ωστόσο, για το συγκεκριμένο νομοσχέδιο η Νομική Υπηρεσία εξέφρασε επιφυλάξεις ως προς τη συνταγματικότητά του, με αποτέλεσμα να μην προωθηθεί τελικώς στη Βουλή για ψήφιση.
Οι διώξεις αξιωματούχων
Σε αντίθεση με την ασυλία του Προέδρου της Δημοκρατίας, τα υπόλοιπα νομοσχέδια που στόχευαν στην εξυγίανση του δημόσιου βίου, στην ενίσχυση της πολιτικής ευθύνης και της λογοδοσίας, και τα οποία περιλαμβάνονταν στο πρόγραμμα διακυβέρνησης του Νίκου Αναστασιάδη, κατατέθηκαν στη Βουλή για ψήφιση. Ορισμένα από αυτά, ωστόσο, αποσύρθηκαν αργότερα, μετά από αντιδράσεις αξιωματούχων. Πρόκειται για τα ακόλουθα:
1 Ο περί της Ευθύνης των Υπουργών και Αξιωματούχων Άνευ Χαρτοφυλακίου Νόμος του 2013. Κατατέθηκε στη Βουλή στις 7/11/2013. Σκοπός του νομοσχεδίου ήταν η θέσπιση νομοθεσίας με την οποία να στοιχειοθετούνται τα ποινικά αδικήματα τής εκ προθέσεως παράβασης διατάξεων του Συντάγματος ή των νόμων της Δημοκρατίας και της εκ προθέσεως βλάβης των συμφερόντων της Δημοκρατίας από υπουργό (μεμονωμένα ή ως μέλος του Υπουργικού Συμβουλίου), τον κυβερνητικό εκπρόσωπο ή τον υφυπουργό παρά τω Προέδρω κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους. Αποσύρθηκε σιωπηρά από τη Βουλή με απόφαση της κυβέρνησης Αναστασιάδη μετά τις έντονες αντιδράσεις επηρεαζόμενων αξιωματούχων.
2 Ο περί της Ευθύνης των Ανεξάρτητων Αξιωματούχων της Δημοκρατίας Νόμος του 2013. Κατατέθηκε στη Βουλή στις 7/11/2013. Σκοπός του νομοσχεδίου ήταν η θέσπιση νομοθεσίας ώστε να στοιχειοθετηθούν τα ποινικά αδικήματα της εκ προθέσεως παράβασης διατάξεων του Συντάγματος ή των νόμων της Δημοκρατίας και της εκ προθέσεως βλάβης των συμφερόντων της Δημοκρατίας από ανεξάρτητο αξιωματούχο της Δημοκρατίας που διορίζεται δυνάμει των διατάξεων του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας στη θέση του Γενικού Ελεγκτή και του Βοηθού Γενικού Ελεγκτή, του Διοικητή και του Υποδιοικητή της Κεντρικής Τράπεζας. Μετά την απόσυρση του νομοσχεδίου για τους υπουργούς, η κυβέρνηση Αναστασιάδη υποχρεώθηκε να αποσύρει και το υπό αναφορά νομοσχέδιο.
3 Ο περί της Δέκατης Τρίτης Τροποποίησης του Συντάγματος Νόμος του 2016. Το νομοσχέδιο κατατέθηκε στις 3/3/ 2016. Σκοπός του είναι η τροποποίηση του Συντάγματος μέσω της αντικατάστασης του Άρθρου 83, ώστε να περιοριστεί η ασυλία των βουλευτών αποκλειστικά στο πλαίσιο της άσκησης των κοινοβουλευτικών τους καθηκόντων. Η συζήτηση του νομοσχεδίου βρίσκεται σε εξέλιξη. Χθες, ο ΔΗΣΥ επαναβεβαίωσε τη στήριξή του στο εν λόγω νομοσχέδιο, με την ακόλουθη ανακοίνωση: «Η βουλευτική ασυλία δεν μπορεί να καλύπτει σοβαρά ποινικά αδικήματα. Για τον λόγο αυτό, ο ΔΗΣΥ υποστηρίζει ενεργά και με σαφήνεια τη ρύθμιση του ζητήματος αυτού πριν από τις επόμενες βουλευτικές εκλογές. Η ισονομία, η διαφάνεια και η λογοδοσία αποτελούν θεμελιώδεις αρχές της Δημοκρατίας».
