Δύο θεσμοθετημένοι μηχανισμοί, ο CIPA-Invest Cyprus -που ιδρύθηκε το 2008- και το Κέντρο Εξυπηρέτησης Επιχειρήσεων (ΚΕΕ), που ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2020 ως Μηχανισμός Ταχείας Δραστηριοποίησης και μετεξελίχθηκε σε one stop shop με έδρα τη Λευκωσία τον Μάρτιο του 2025 ύστερα από απόφαση της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη, αποτελούν τους μοναδικούς επίσημους κεντρικούς κόμβους επικοινωνίας των ξένων επενδυτών με την Κύπρο. Οποιαδήποτε άλλη οδός περνά από το Προεδρικό Μέγαρο και υπόσχεται πρόσβαση στο υψηλότερο επίπεδο και προσωπική επαφή με τον ΠτΔ για παράκαμψη της γραφειοκρατίας με ή χωρίς την ανάλογη εισφορά σε μετρητά στο πλαίσιο ή όχι της «εταιρικής κοινωνικής ευθύνης» δεν μπορεί παρά να δημιουργεί υποψίες για εξωθεσμικές συναλλαγές.
Στον απόηχο του βίντεο που διέρρευσε από λογαριασμό στο «Χ» και στο οποίο παρουσιάζονται άνθρωποι από τον περίγυρο του Νίκου Χριστοδουλίδη να υπόσχονται «διευκολύνσεις» εκτός των πιο πάνω μηχανισμών, διερευνήσαμε τον ρόλο τόσο του Invest Cyprus όσο και του ΚΕΕ, τον τρόπο λειτουργίας τους και την αποτελεσματικότητά τους.
Το «χέρι» του Προεδρικού
Σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν καλά τον τρόπο λειτουργίας του Invest Cyprus αλλά και αντίστοιχων οργανισμών σε άλλες χώρες (Investment Promotion Agencies), ο μόνος ρόλος που αποδίδεται στον ΠτΔ και σε άλλους κρατικούς αξιωματούχους είναι η συμμετοχή σε επίσημες αποστολές στο εξωτερικό για την προώθηση των επενδύσεων. Συνήθως τέτοιες επίσημες αποστολές προσέλκυσης επενδύσεων συμπίπτουν με υπογραφές Μνημονίων μεταξύ ΚΔ και άλλων χωρών ή με συνέδρια και εκθέσεις υψηλού επιπέδου που διεξάγονται σε άλλες χώρες. Απευθείας επαφές του ΠτΔ ή υπουργών με επιχειρηματίες που εκπροσωπούν κολοσσούς είθισται να διεξάγονται σε τέτοιους είδους εκδηλώσεις παρουσία τεχνοκρατών, στη βάση ενός άτυπου πρωτοκόλλου.
600 εταιρείες τεχνολογίας
Ο Invest Cyprus που, κατά τραγική συγκυρία, αυτή την περίοδο «τρέχει» μαζί με το Προεδρικό το rebranding της Κύπρου για την ανάκτηση της αξιοπιστίας της χώρας ως επενδυτικού προορισμού, αν και βρίσκει μπροστά του εμπόδια όπως το videogate που τον πήγαν πίσω αιώνες, καταγράφει σημαντικές επιτυχίες στην έλευση ξένων επενδύσεων. Κυρίως από χώρες όπως η Ινδία, ο Καναδάς, η Γαλλία, οι ΗΠΑ, η Ισπανία, το Ισραήλ, ο Λίβανος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία, η Ιαπωνία κ.ά.
Οι επενδύσεις αφορούν ένα μεγάλο ποσοστό τον τομέα της τεχνολογίας, έρευνας και καινοτομίας, ενώ ενδιαφέρον και επενδύσεις γίνονται και στους τομείς της υγείας, του τουρισμού, της Εκπαίδευσης, της ναυτιλίας, των χρηματοοικονομικών και της ενέργειας. Η δυναμική που καταγράφεται τα τελευταία τρία έτη στον τομέα της τεχνολογίας συνεχίζεται, σύμφωνα με τις πηγές μας, κι αυτό αποτυπώνεται πλέον και στο γεγονός ότι η ετήσια συνεισφορά του τομέα στο ΑΕΠ έχει ανέλθει το 2025 στο 15%, ήτοι 4 δις ευρώ. Μόνο από τον τεχνολογικό τομέα 600 εταιρείες έχουν επενδύσει στην Κύπρο τα τελευταία τρία χρόνια.
268 + στον Μηχανισμό
Εκτός από τον Invest Cyprus, ο Μηχανισμός Ταχείας Δραστηριοποίησης, που δημιουργήθηκε τον Οκτώβριο του 2020 στο Υπουργείο Εμπορίου, εξακολουθεί να είναι ένα σημαντικό εργαλείο προσέλκυσης επενδύσεων. Είχε δημιουργηθεί στο πλαίσιο των μέτρων που λήφθηκαν τότε για ανάκαμψη της κυπριακής οικονομίας από τις συνέπειες της υγειονομικής κρίσης. Ήταν, βεβαίως, και μία περίοδος κατά την οποία η Κύπρος βρισκόταν στο στόχαστρο λόγω «χρυσών» διαβατηρίων (λίγους μήνες μετά προέκυψε το βίντεο του Al Jazeera) και η χώρα έψαχνε τρόπους, αφενός, να ανακτήσει την αξιοπιστία της βγαίνοντας στη διεθνή αγορά με διαφανείς διαδικασίες και πρακτικές και, αφετέρου, να αυξήσει τη ρευστότητά της σε μία περίοδο που επιχειρήσεις έκλεισαν και τα διαβατήρια μάς τελείωναν.
Η εισροή νέων κεφαλαίων από το εξωτερικό θα βοηθούσε και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και στην προοπτική απασχόλησης ατόμων υψηλής εξειδίκευσης που δεν υπήρχαν στην Κύπρο. Τα κριτήρια για ένταξη στον Μηχανισμό ήταν ξεκάθαρα και διαθέσιμα μέσω της ιστοσελίδας «Business in Cyprus» αλλά και οι διευκολύνσεις σημαντικές: Οι απαραίτητες διαδικασίες για σύσταση εταιρειών εντός 7 εργάσιμων ημερών και άδειες παραμονής και απασχόλησης από τρίτες ώρες, με επίκεντρο τις ψηφιακές δεξιότητες, εντός 4 – 6 εβδομάδων. Συνολική αποτίμηση της εισφοράς του Μηχανισμού έως σήμερα δεν υπάρχει. Ωστόσο, μόνο κατά το 2023 ολοκληρώθηκε η εγγραφή στο Μητρώο 268 εταιρειών ξένων συμφερόντων μέσω του Μηχανισμού.
Εγγραφή εταιρείας εντός 10 ημερών
Τον Μάιο του 2025 ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης εγκαινίασε το Κέντρο Εξυπηρέτησης Επιχειρήσεων (ΚΕΕ), ως μετεξέλιξη του Μηχανισμού «με στόχο τη στήριξη, προσέλκυση και αμεσότερη προώθηση ώριμων έργων που θα συμβάλουν θετικά στη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας», όπως ο ίδιος ο ΠτΔ είπε στα εγκαίνια.
Το ΚΕΕ λειτουργεί μέσω της συνεργασίας του Τομέα Στρατηγικών Αναπτύξεων που δημιουργήθηκε στο Τμήμα Πολεοδομίας, του Invest Cyprus, της Μονάδας Διευκόλυνσης Επιχειρήσεων του Υπουργείου Ενέργειας και σημείων επαφής με εμπλεκόμενες υπηρεσίες στον τομέα αδειοδότησης.
Οι υπηρεσίες που προσφέρει το ΚΕΕ είναι οι εξής:
- Πληροφόρηση και εξατομικευμένη καθοδήγηση για εγκατάσταση και λειτουργία επιχειρήσεων.
- Σημείο επαφής σχετικά με την ίδρυση και αδειοδότηση επιχειρήσεων, προσαρμοσμένη στον τύπο και τις ανάγκες κάθε επένδυσης.
- Δυνατότητα ένταξης στον Μηχανισμό Ταχείας Αδειοδότησης, με βάση τις πρόνοιες του περί της Διευκόλυνσης των Έργων Στρατηγικής Ανάπτυξης Νόμου.
- Διευκόλυνση εγγραφής στο Μητρώο Εφόρου Εταιρειών και Διανοητικής Ιδιοκτησίας, δυο Μητρώα Εργοδοτών των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων και στα Μητρώα του Τμήματος Φορολογίας.
- Εγγραφή στο Μητρώο Εταιρειών Ξένων Συμφερόντων και διεκπεραίωση των σχετικών ηλεκτρονικών αιτήσεων.
- Δυνατότητα αξιοποίησης κινήτρων για εργοδότηση υπηκόων τρίτων χωρών.
- Παροχή πληροφόρησης και διευκόλυνση των διαδικασιών αδειοδότησης για ενεργειακά έργα, καθώς και έργα που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκά ή κρατικά προγράμματα και πληροφόρηση για δυνατότητες εξασφάλισης χρηματοδότησης.
Εάν ο αιτών είναι επιλέξιμος και η αίτηση στο ΚΕΕ πληροί τις προϋποθέσεις, η εγγραφή στο Μητρώο Εταιρειών Ξένων Συμφερόντων θα ολοκληρωθεί σε δέκα εργάσιμες ημέρες από την ημερομηνία κανονικής υποβολής της ηλεκτρονικής φόρμας.
Πολεοδομική εντός ενός έτους
Το ΚΕΕ, όπως αναφέρεται και πιο πάνω, υποστηρίζει και τις επενδύσεις που περιλαμβάνονται στους τομείς στρατηγικής ανάπτυξης της χώρας. Σύμφωνα με τον νόμο του 2023, πρόκειται για επενδύσεις στην υγεία και κοινωνική μέριμνα, Εκπαίδευση, πολιτισμό, αθλητισμό, περιβάλλον, αγροτική ανάπτυξη, βιομηχανία, τουρισμό, ενέργεια, ναυτιλία, έρευνα και τεχνολογία.
Μεταξύ των κριτηρίων και ο καθορισμός ελάχιστου ποσού επένδυσης, που ανέρχεται στα €25 εκατ., ή δημιουργία τουλάχιστον 80 νέων θέσεων εργασίας ή επένδυση €15 εκατ. και δημιουργία 30 νέων μόνιμων θέσεων εργασίας.
Το τέλος διαχείρισης μίας στρατηγικής επένδυσης ανέρχεται στις €10 χιλ., ποσό μη επιστρεπτέο, που καταβάλλεται μόνο για τον χαρακτηρισμό του έργου ως στρατηγικού. Συν μια δεύτερη δόση που κυμαίνεται από €23 έως 30 χιλ. και καταβάλλεται κατά την υποβολή της πρώτης αίτησης στο πλαίσιο της διαδικασίας αδειοδότησης του έργου. Το δε τέλος για περιβαλλοντική γνωμοδότηση ανέρχεται στις €7.500 και η εξέταση έργων για κατά παρέκκλιση προνοιών των Σχεδίων Ανάπτυξης στις €8.500.
Και project manager
Το ΚΕΕ είναι υποχρεωμένο να διορίσει υπεύθυνο έργου ως κεντρικό σημείο αναφοράς για την εξυπηρέτηση του αιτητή με τις υπηρεσίες του Δημοσίου, ο οποίος εμπλέκεται από το αρχικό στάδιο της αξιολόγησης της αίτησης και αποτελεί το μοναδικό σημείο επαφής του αιτητή με όλες τις υπηρεσίες για σκοπούς αδειοδότησης. Η έκδοση πολεοδομικής άδειας και άδειας οικοδομής σε ένα κεντρικό επίπεδο, από τον Τομέα Στρατηγικών Αναπτύξεων, πρέπει να γίνει εντός ενός έτους.
Προς τι η μεσολάβηση;
Το ερώτημα, λοιπόν, που προκύπτει στη βάση των πιο πάνω διευκολύνσεων που προσφέρει η ΚΔ και δεδομένου ότι οι μηχανισμοί αυτοί δημιουργήθηκαν, κατά τα λεγόμενα του Προέδρου στα εγκαίνια του ΚΕΕ πριν από εννέα μήνες, για λιγότερη γραφειοκρατία, για παροχή ψηφιοποιημένων διαδικασιών, ταχύτερη και καλύτερη εξυπηρέτηση με επίκεντρο τις ανάγκες των επιχειρήσεων και των επενδυτών, προς τι οι επαφές των ενδιαφερόμενων επενδυτών με τον περίγυρο του Προέδρου και τον ίδιο τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας;
