Η προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ σημειώνει ότι η πρόοδος εξαρτάται από την πολιτική βούληση, τον συμπεριληπτικό διάλογο και μικρά αλλά απτά βήματα που δείχνουν ότι η συνεργασία είναι εφικτή. Οι ηγέτες, τονίζει, οφείλουν να εμπλέκουν την κοινωνία για να καλλιεργηθεί κατανόηση και στήριξη στη λύση, διαβεβαιώνοντας ότι η καθημερινή ζωή των πολιτών δεν θα διαταραχθεί. Σε συνέντευξή της στον «Π» η Μαρία Άνχελα Ολγκίν, δήλωσε ότι η ελάχιστη προϋπόθεση για να υπάρξει πρόοδος είναι «μια κοινή δέσμευση για συμμετοχή με καλή πίστη». Προειδοποίησε ότι μια νέα διάσκεψη τύπου «5+1» δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πολιτική βούληση των ηγετών. Η κ. Ολγκίν ανέφερε ότι τα μεγαλύτερα εμπόδια στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης δεν είναι μόνο πολιτικά, αλλά και ψυχολογικά, καθώς έχουν διαμορφωθεί από δεκαετίες αποτυχημένων προσπαθειών και από τον αυξανόμενο σκεπτικισμό για το αν η αλλαγή είναι εφικτή. Τόνισε ότι η εμπιστοσύνη δεν μπορεί να αποκατασταθεί μόνο με δηλώσεις, αλλά με «συνεχείς και καθημερινές πράξεις» που αποδεικνύουν αξιοπιστία και αμοιβαίο όφελος.
Σε ό,τι αφορά τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, υπογράμμισε ότι η αξία τους έγκειται στο ότι δείχνουν πως η συνεργασία είναι δυνατή. Ωστόσο, ο ρυθμός και η κατεύθυνσή τους εξαρτώνται από «την ετοιμότητα των ηγετών να επενδύσουν στη διαδικασία και από την ικανότητά τους να βρίσκουν συμβιβασμούς».
Η κ. Ολγκίν ανέδειξε επίσης τη σημασία της συμπερίληψης και της εμπλοκής της κοινωνίας. Όπως είπε, φωνές έξω από τις τυπικές πολιτικές δομές μπορούν να συμβάλουν με πρακτικές ιδέες στη διαδικασία. Η συμπερίληψη ενισχύει την ανθεκτικότητα, την αίσθηση ιδιοκτησίας και τη νομιμοποίηση της διαδικασίας, ενώ προετοιμάζει τις κοινωνίες για συμβιβασμούς.
Αντλώντας από την εμπειρία της ειρηνευτικής διαδικασίας στην Κολομβία, σημείωσε ότι πέρα από μια διαπραγματευμένη συμφωνία, οι ηγέτες οφείλουν να καλλιεργήσουν δημόσια αλληλοκατανόηση και στήριξη για τη λύση. Οι πολίτες πρέπει να κατανοήσουν ότι η καθημερινότητά τους δεν θα διαταραχθεί από μια συμφωνία.
Παρότι οι Κύπριοι δεν ελέγχουν τις περιφερειακές εξελίξεις, μπορούν να ελέγχουν «τον διάλογό τους, τις επιλογές τους και το μέλλον τους», είπε, προσθέτοντας ότι η πρόοδος είναι δυνατή όταν υπάρχει «σαφής σκοπός και διάθεση για εποικοδομητική εμπλοκή».
Τα εμπόδια
Έχοντας περάσει χρόνο στην Κύπρο τα τελευταία δύο χρόνια, ποια θεωρείτε τα μεγαλύτερα εμπόδια στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης στο νησί;
Πρώτα απ’ όλα, δεν ήταν δύο χρόνια, αλλά έξι μήνες (Ιανουάριος-Ιούνιος 2024) και από τον Μάιο του 2025 μέχρι σήμερα.
Η εμπιστοσύνη χτίζεται αργά και μπορεί να χαθεί γρήγορα. Αυτό που έχω παρατηρήσει είναι ότι τα εμπόδια δεν είναι μόνο πολιτικά, αλλά και ψυχολογικά. Πολλές δεκαετίες χωρίς μια συνολική διευθέτηση έχουν, εύλογα, δημιουργήσει κόπωση, επιφυλακτικότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σκεπτικισμό για το αν η πρόοδος είναι εφικτή. Τα αφηγήματα του παρελθόντος εξακολουθούν να βαραίνουν το παρόν.
Ταυτόχρονα, έχω δει και μια ισχυρή επιθυμία ανάμεσα σε πολλούς Κύπριους να βελτιώσουν την καθημερινή ζωή και να δημιουργήσουν ένα πιο προβλέψιμο μέλλον, ιδιαίτερα εν μέσω αυξανόμενης αβεβαιότητας στην περιοχή και στο διεθνές σύστημα. Η πρόκληση είναι να μετατραπεί αυτό το κοινό ενδιαφέρον σε πρακτική συνεργασία. Μικρά, σταθερά βήματα που αποδεικνύουν αξιοπιστία και αμοιβαίο όφελος μπορούν σταδιακά να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη. Η εμπιστοσύνη δεν δημιουργείται με δηλώσεις μόνο, χτίζεται με συνεχείς και καθημερινές πράξεις.
Πενταμερής
Οι ηγέτες δεν έχουν ακόμη κάνει ουσιαστικά βήματα στην εφαρμογή των ΜΟΕ, ενώ οι απόψεις τους για τη μεθοδολογία δεν είναι πλήρως ευθυγραμμισμένες. Ποια είναι τα ελάχιστα βήματα που απαιτούνται για να ανοίξει ο δρόμος για μια νέα «5+1»;
Το ελάχιστο βήμα είναι μια κοινή δέσμευση για συμμετοχή με καλή πίστη. Μια νέα συνάντηση «5+1» δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πολιτική βούληση των ηγετών. Μπορεί μόνο να τη στηρίξει. Ακόμη και όταν οι θέσεις διαφέρουν, είναι σημαντικό οι ηγέτες να συνεχίσουν την απευθείας επικοινωνία για να διερευνούν περιοχές όπου είναι δυνατή η ύπαρξη σύγκλισης. Οι ηγέτες συμφώνησαν ήδη να το κάνουν αυτό, αποφασίζοντας να συναντηθούν ξανά απευθείας τις επόμενες εβδομάδες, κάτι που είναι σημαντικό και θετικό.
Τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης έχουν αξία γιατί παράγουν απτά οφέλη και δείχνουν ότι η συνεργασία είναι εφικτή. Η πρόοδος δεν απαιτεί συμφωνία σε όλα τα ζητήματα ταυτόχρονα. Απαιτεί τον εντοπισμό πρακτικών ζητημάτων στα οποία μπορεί να υπάρξει συνεργασία και δημιουργία δυναμικής. Τα Ηνωμένα Έθνη είναι έτοιμα να διευκολύνουν, όμως ο ρυθμός και η κατεύθυνση εξαρτώνται τελικά από την ετοιμότητα των ηγετών να επενδύσουν στη διαδικασία και από την ικανότητά τους να βρίσκουν συμβιβασμούς.
Διεύρυνση συμμετοχής
Ακαδημαϊκοί και φορείς της κοινωνίας των πολιτών επισημαίνουν συχνά την έλλειψη συμπερίληψης στην ειρηνευτική διαδικασία. Πιστεύετε ότι οι προσπάθειες για ειρήνη θα ενισχυθούν αν διευρυνθεί η συμμετοχή;
Οι συμπεριληπτικές διαδικασίες είναι γενικά πιο ανθεκτικές. Οι συναντήσεις μου με την κοινωνία των πολιτών, τη νεολαία, επιχειρηματικούς φορείς και εκπροσώπους κοινοτήτων έδειξαν ότι υπάρχει σημαντική ενέργεια και δημιουργικότητα εκτός των επίσημων πολιτικών δομών. Αυτές οι φωνές μπορούν να εμπλουτίσουν τη διαδικασία, προσφέροντας πρακτικές ιδέες και κρατώντας το ενδιαφέρον εστιασμένο στην ανθρώπινη διάσταση της ειρήνης.
Τελικά, μια διευθέτηση πρέπει να ανήκει στους ανθρώπους που επηρεάζονται από αυτή. Η ευρεία συμμετοχή βοηθά στην κατανόηση, προετοιμάζει τις κοινωνίες για συμβιβασμούς και ενισχύει τη νομιμοποίηση. Ενώ οι διαπραγματεύσεις παραμένουν ευθύνη των ηγετών, η εμπλοκή της κοινωνίας αποτελεί σημαντικό συμπλήρωμα της επίσημης διπλωματίας.
Γεωπολιτικές εξελίξεις
Πώς επηρεάζουν το έργο σας οι περιφερειακές και παγκόσμιες γεωπολιτικές εξελίξεις; Επηρεάζουν εξωτερικοί παράγοντες την προσπάθεια επανέναρξης των συνομιλιών;
Η Κύπρος δεν βρίσκεται σε απομόνωση και οι περιφερειακές δυναμικές αναπόφευκτα διαμορφώνουν αντιλήψεις και προτεραιότητες. Η παγκόσμια αβεβαιότητα μπορεί είτε να αποσπάσει την προσοχή από τις ειρηνευτικές προσπάθειες είτε να αναδείξει τη σημασία της σταθερότητας και της συνεργασίας. Πολλά εξαρτώνται από το πώς ερμηνεύονται αυτές οι εξελίξεις από τα εμπλεκόμενα μέρη.
Ο ρόλος μου είναι να κρατώ στο επίκεντρο σε όσα μπορούν να ελέγξουν οι Κύπριοι: τον διάλογό τους, τις επιλογές τους και το μέλλον τους. Οι εξωτερικοί παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν το περιβάλλον, αλλά δεν καθορίζουν το αποτέλεσμα. Η πρόοδος παραμένει δυνατή όταν υπάρχει σαφής σκοπός και διάθεση για εποικοδομητική εμπλοκή.
Κολομβία vs Κύπρος
Ποια διδάγματα αποκομίσατε από την ειρηνευτική διαδικασία στην Κολομβία και ποια είναι σχετικά με την Κύπρο;
Κάθε ειρηνευτική διαδικασία είναι μοναδική, όμως ορισμένες αρχές είναι καθολικές. Ένα δίδαγμα από την Κολομβία είναι η σημασία της επιμονής. Οι διαπραγματεύσεις συχνά αντιμετωπίζουν πισωγυρίσματα, όμως η συνέχεια του διαλόγου είναι ουσιώδης. Η ικανότητα να ακούει κανείς πραγματικά τον άλλον και να κατανοεί τις επιδιώξεις, τους φόβους και τις θέσεις της άλλης πλευράς σε όλα τα επίπεδα είναι καθοριστική.
Ένα ακόμη δίδαγμα είναι η αξία της προετοιμασίας των κοινωνιών για την ειρήνη. Δεν αρκεί η διαπραγμάτευση συμφωνιών. Χρειάζεται και η οικοδόμηση δημόσιας κατανόησης και στήριξης για τη λύση. Στην Κολομβία, ήταν σημαντικό οι πολίτες να κατανοήσουν ότι η καθημερινή τους ζωή δεν θα διαταρασσόταν από τη συμφωνία. Δυστυχώς, αυτός ο φόβος δεν αντιμετωπίστηκε επαρκώς, και αυτό αποτέλεσε αρνητικό στοιχείο της διαδικασίας. Πιστεύω ότι αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό και στην περίπτωση της Κύπρου.
Τέλος, η υπομονή είναι επίσης κρίσιμος παράγοντας. Βαθιές συγκρούσεις δεν επιλύονται από τη μια μέρα στην άλλη. Αυτό που έχει σημασία είναι η διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας και η καλλιέργεια της ελπίδας ότι ένα κοινό μέλλον που θα προκύψει μέσα από μια διαπραγμάτευση είναι προτιμότερο από ένα διαιρεμένο παρόν. Αυτά τα διδάγματα δεν αποτελούν συνταγή για την Κύπρο, αλλά υπενθυμίζουν ότι η ειρήνη είναι μια διαδικασία που απαιτεί αντοχή, συμπερίληψη και διαρκή ηγεσία.
