Η πρώτη απευθείας συνάντηση του Τουρκοκύπριου ηγέτη, Τουφάν Έρχιουρμαν, με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, σαφώς και δεν κινήθηκε σε ένα πλαίσιο εθιμοτυπικό που προέκυψε από την εκλογή του στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων. Μια συνάντηση 70 λεπτών ενισχύει τις ενδείξεις ότι δεν στόχευε απλώς στην αποκατάσταση της επικοινωνίας των Τουρκοκυπρίων με τη Γενική Γραμματείαι7 αλλά αποτέλεσε ένα γρανάζι της προσπάθειας επαναφοράς της διαδικασίας σε ένα πλαίσιο παραγωγικού διαλόγου, με απτά αποτελέσματα.
Ο ίδιος ο Έρχιουρμαν φρόντισε να δώσει έμφαση σε δύο σημεία: πρώτον, ότι δεν διαπίστωσε «καμία μείωση ενδιαφέροντος» από πλευράς Γκουτέρες και, δεύτερον, ότι η φράση του ΓΓ «θα είμαστε σε πολύ συχνότερη επαφή» είχε ιδιαίτερη σημασία. Η επιλογή της λέξης «επαφή», χωρίς διευκρίνιση για τη μορφή της, δείχνει πως η ουσία δεν ήταν η διαδικαστική λεπτομέρεια αλλά η πολιτική δέσμευση για συνέχεια.
Χρήσιμη και παραγωγική
Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων άκουσε τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, ο οποίος χαρακτήρισε τη συνάντηση χρήσιμη και παραγωγική, εξήγησε τις απόψεις του στη βάση των προϋποθέσεων που έθεσε για την έναρξη του διαλόγου, ενώ και οι δύο επικεντρώθηκαν στις προοπτικές επανέναρξης των συνομιλιών και στην ανάγκη λήψης πρακτικών μέτρων για τη βελτίωση της καθημερινότητας.
Με βάση τις δηλώσεις και τις αντιδράσεις του, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης μετέφερε στον Γενικό Γραμματέα τη βούληση, όπως ανέφερε, της τουρκοκυπριακής πλευράς για λύση, παρουσιάζοντας, παράλληλα, την πρόταση μεθοδολογίας τεσσάρων σημείων. Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης υπογράμμισε ότι η διαδικασία δεν πρέπει να είναι «συνομιλίες για χάρη των συνομιλιών» αλλά να στοχεύει σε ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα, ώστε να αποφευχθούν νέες απογοητεύσεις για την τουρκοκυπριακή κοινότητα.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και στη διάνοιξη νέων σημείων διέλευσης. Ο κ. Έρχιουρμαν εξέφρασε την άποψη ότι τέτοια ζητήματα δεν θα έπρεπε να παραπέμπονται σε διεθνείς διασκέψεις τύπου «5+1» αλλά να επιλύονται απευθείας στη Λευκωσία από τους δύο ηγέτες. «Αν οι δύο ηγέτες δεν μπορούν να συμφωνήσουν ούτε για μερικά σημεία διέλευσης, πώς θα μπορέσουν να παράγουν λύση για το Κυπριακό;», διερωτήθηκε, προσθέτοντας πως η επίτευξη συμφωνιών σε τοπικό επίπεδο θα έστελνε ένα θετικό μήνυμα αποφασιστικότητας.
Ο κ. Έρχιουρμαν ανέφερε πως ο Αντόνιο Γκουτέρες παραμένει προσηλωμένος στο Κυπριακό και δεν εμφανίζει σημάδια κόπωσης ή απαισιοδοξίας. Σημείωσε επίσης πως ο Γενικός Γραμματέας αναγνωρίζει τις ανησυχίες και τις απογοητεύσεις των Τουρκοκυπρίων, ενώ εξέφρασε την επιθυμία για συχνότερη επαφή στο μέλλον. Παρά το θετικό κλίμα, διευκρινίστηκε ότι στη συνάντηση δεν συζητήθηκαν συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα ή η μορφή μιας επικείμενης διαδικασίας.
Ο αντίκτυπος της συνάντησης του Τουφάν Έρχιουρμαν με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ εικάζεται ότι θα διαφανεί και στην προγραμματισμένη συνάντηση των δύο ηγετών στις 24 του μηνός, όπως οι δυο τους έχουν συμφωνήσει.
Πάντως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι στις αναφορές της πλειοψηφίας των τουρκοκυπριακών Μέσων Ενημέρωσης γίνεται λόγος για το γεγονός ότι ο Τουρκοκύπριος ηγέτης εστίασε:
- Στη μεθοδολογία των τεσσάρων σημείων του για την έναρξη των συνομιλιών
- Στη λογική για την ανάγκη άρσης της απομόνωσης της κοινότητάς του
- Μετά από πολλά χρόνια, οι θέσεις της πλειοψηφίας των Τουρκοκυπρίων εμφανίζονται ενώπιον του Γενικού Γραμματέα με παραγωγική διάθεση, με στόχο να αρθεί το αδιέξοδο, κάτι το οποίο θεωρείται ως μια νέα αχτίδα ελπίδας για τη διαδικασία λύσης.
Το διαδικαστικό πλαίσιο
Η «μεθοδολογία» του Έρχιουρμαν επιχειρεί να απαντήσει σε ένα διαχρονικό πρόβλημα των διαπραγματεύσεων, όπως σημειώνουν τουρκοκυπριακές πηγές, εν μέσω της απουσίας σαφούς διαδικαστικού πλαισίου που να εγγυάται ότι η νέα προσπάθεια δεν θα οδηγηθεί ξανά σε αδιέξοδο, όπως στο Κραν Μοντανά. Η λογική του είναι πως δεν αρκεί να επαναλαμβάνεται η προσήλωση στη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία αλλά χρειάζεται συγκεκριμένη συμφωνία επί της μεθόδου, πριν καν αρχίσει η ουσία.
Στις συζητήσεις εντός της τουρκοκυπριακής κοινότητας καταγράφονται και ορισμένες ανησυχίες, οι οποίες πλέον αποτελούν μέρος των συζητήσεων και προσώπων οι οποίοι στήριξαν τον Τουρκοκύπριο ηγέτη.
Η πολιτική ισότητα
Η πρώτη αφορά την εκ περιτροπής Προεδρία, για την οποία γίνεται αρκετός λόγος σήμερα και την οποία ο Έρχιουρμαν έχει τοποθετήσει στον πυρήνα της πολιτικής ισότητας, παραπέμποντας στο Πλαίσιο Γκουτέρες. Ωστόσο, από ορισμένους κύκλους στην τ/κ κοινότητα υπάρχει το ερώτημα κατά πόσον είναι παραγωγικό σήμερα να τίθεται εκ των προτέρων αυτό το θέμα χωρίς παράλληλη διαπραγμάτευση των υπολοίπων θεμάτων, δηλαδή ως μέρος ενός συνολικού «δώσε-πάρε», όπου ζητήματα ασφάλειας, εγγυήσεων και εδαφικού συνδέονται άμεσα με τη διακυβέρνηση.
Η δεύτερη ανησυχία-ένσταση αφορά την προϋπόθεση για την επόμενη μέρα πριν ξεκινήσουν οι συνομιλίες.
Η μη επιστροφή
Η ιδέα ότι σε περίπτωση αποτυχίας λόγω της ελληνοκυπριακής πλευράς δεν θα υπάρξει επιστροφή στο σημερινό καθεστώς εγείρει προβληματισμούς. Καμία διαπραγμάτευση δεν ξεκινά με προαποφασισμένες κυρώσεις για το ενδεχόμενο αποτυχίας. Αντίθετα, η επιτυχία εξαρτάται από την ύπαρξη κινήτρων και για τις δύο πλευρές. Η προαναγγελία απώλειας του status quo μπορεί να λειτουργεί σαν μοχλός πίεσης αλλά ενέχει και τον κίνδυνο παγίωσης νέου αδιεξόδου, υποστηρίζουν κύκλοι κυρίως του Ρεπουμπλικανικού Τουρκικού Κόμματος. Βεβαίως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι όλα ξεκινούν και από την αδημονία να μην χαθεί άλλος χρόνος και άλλη ευκαιρία, όπως συνέβη με την προηγούμενη τουρκοκυπριακή ηγεσία.
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης, στη συνάντησή του με τον Αντόνιο Γκουτέρες, επιδίωξε να δώσει τη δική του εκδοχή για τη διαδικασία αλλά είναι ξεκάθαρο ότι η πρόκληση για τον διάλογο παραμένει διπλή. Από τη μία, ο Έρχιουρμαν καλείται να αποδείξει ότι η μεθοδολογία του δεν είναι ένας κατάλογος όρων αλλά εργαλείο για ουσιαστική διαπραγμάτευση. Από την άλλη, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης καλείται να δείξει αν διαθέτει την πολιτική βούληση να επιστρέψει σε ένα πλαίσιο που η διεθνής κοινότητα εξακολουθεί να θεωρεί σημείο αναφοράς.
