Με την ανακοίνωση του ανεξάρτητου ευρωβουλευτή, Φειδία Παναγιώτου, ότι θα θέσει υποψηφιότητα στις επικείμενες βουλευτικές εκλογές, το Υπουργείο Εσωτερικών δεν αποκλείει πλέον το ενδεχόμενο διεξαγωγής εκλογών και τον ερχόμενο Ιούλιο. Και αυτό διότι, σε περίπτωση που ο Φειδίας αποφασίσει να παραμείνει βουλευτής - θεωρείται βέβαιη η εκλογή του σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις - με βάση την κείμενη νομοθεσία, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί επαναληπτική εκλογή εντός 45 ημερών για την πλήρωση της θέσης του ευρωβουλευτή που θα κενωθεί. Αυτό σημαίνει ότι, θα πρέπει να στηθούν κάλπες σε όλα τα εκλογικά κέντρα της Κυπριακής Δημοκρατίας, με κόστος για το Δημόσιο που εκτιμάται στα €6 εκατ. περίπου.
Ενεργώντας προληπτικά, το Υπουργείο Εσωτερικών κατέθεσε τον περασμένο Δεκέμβριο δύο τροποποιητικά νομοσχέδια, σύμφωνα με τα οποία, για την πλήρωση κενωθείσας έδρας ανεξάρτητου μεμονωμένου ευρωβουλευτή ή βουλευτή, δεν θα απαιτείται η διενέργεια αναπληρωματικής εκλογής. Αντίθετα, η έδρα θα καταλαμβάνεται μέσω της διαδικασίας της δεύτερης κατανομής. Ωστόσο, με απόφαση της πλειοψηφίας των βουλευτών της Επιτροπής Εσωτερικών, τα δύο τροποποιητικά νομοσχέδια δεν θα προωθηθούν προς ψήφιση.
Τα κενά στις νομοθεσίες
Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 35 του περί Εκλογής Μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων Νόμου, η πλήρωση μη καταληφθείσας, αποποιηθείσας ή κενωθείσας έδρας πραγματοποιείται εντός 45 ημερών από τον πρώτο επιλαχόντα του συνδυασμού κόμματος, του συνδυασμού συνασπισμού κομμάτων ή του συνδυασμού ανεξάρτητων, νοουμένου ότι ο επιλαχών εξακολουθεί να ανήκει στον συγκεκριμένο συνδυασμό. Ωστόσο, το ισχύον νομικό πλαίσιο παρουσιάζει κενό όσον αφορά την πλήρωση έδρας βουλευτή που κατήλθε στις εκλογές ως ανεξάρτητος μεμονωμένος υποψήφιος. Στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχει επιλαχών, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη διενέργεια αναπληρωματικής εκλογής.
Οι διατάξεις του περί Εκλογής Μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων Νόμου εφαρμόζονται, τηρουμένων των αναλογιών, και στις εκλογές για την ανάδειξη μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με αποτέλεσμα το ίδιο κενό να επηρεάζει και τη διαδικασία πλήρωσης θέσεων ανεξάρτητων ευρωβουλευτών, όπως είναι η περίπτωση του Φειδία Παναγιώτου.
ΥΠΕΣ: Γιατί πρέπει να ψηφιστούν
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης των επίμαχων νομοσχεδίων ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών, το Υπουργείο Εσωτερικών ανέφερε τα εξής:
1 Το θέμα αφορά την πλήρωση κενωθείσας έδρας βουλευτή ή ευρωβουλευτή, ο οποίος εκλέγηκε ως μεμονωμένος ανεξάρτητος υποψήφιος, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει επιλαχών, όπως συμβαίνει στην περίπτωση υποψηφίων συνδυασμών. Η υφιστάμενη ρύθμιση της εκλογικής νομοθεσίας παρουσιάζει προβλήματα, καθώς προβλέπει τη διεξαγωγή αναπληρωματικής εκλογής σε παγκύπριο επίπεδο για τον ευρωβουλευτή και σε επίπεδο επαρχίας για τον βουλευτή, και μάλιστα εντός του ασφυκτικού χρονικού πλαισίου των 45 ημερών.
2 Η εν λόγω ρύθμιση είναι δυσανάλογη προς τον σκοπό που καλείται να εξυπηρετήσει, δηλαδή την πλήρωση μίας μόνο έδρας, ενώ προκαλεί τεράστιο διοικητικό και οικονομικό κόστος. Το βάρος αυτό επωμίζεται τόσο το κράτος, που οργανώνει και διεξάγει τις εκλογές, όσο και τα πολιτικά κόμματα, τα οποία επιβαρύνονται οικονομικά και πολιτικά από τη συμμετοχή σε μια ακόμη εκλογική διαδικασία. Επιπλέον, οι πολίτες θα επιβαρύνονται κάθε φορά με δαπάνη που εκτιμάται περίπου στα €6 εκατ. για τη διεξαγωγή αναπληρωματικής εκλογής για κενή θέση ευρωβουλευτή και περίπου €1 εκατ. για πλήρωση κενής έδρας βουλευτή.
3 Λαμβάνοντας υπόψη το παράδειγμα των ευρωεκλογών του 2024, κατά τις οποίες ανεξάρτητος μεμονωμένος υποψήφιος (Φειδίας Παναγιώτου) κατάφερε για πρώτη φορά να εκλεγεί ευρωβουλευτής, υπάρχει πλέον σημαντική πιθανότητα οι μεμονωμένοι υποψήφιοι να εκλέγονται και στη Βουλή, εφόσον καταφέρουν να συγκεντρώσουν το εκλογικό μέτρο της πρώτης κατανομής εδρών, που κυμαίνεται περίπου μεταξύ 5.800 και 6.500 ψήφων, ανάλογα με την εκλογική περιφέρεια στην οποία θα κατέλθουν.
4 Στη βάση των παραπάνω δεδομένων, τα δύο νομοσχέδια έχουν στόχο τη ρύθμιση του θέματος κατά τρόπο που να μην απαιτείται η διενέργεια αναπληρωματικής εκλογής, αλλά η πλήρωση της κενωθείσας θέσης να πραγματοποιείται ως συνέχεια της κατανομής εδρών κατά τη γενική εκλογή που προηγήθηκε.
Σημειώνεται ότι, τα δύο υπό αναφορά νομοσχέδια δεν επεμβαίνουν στην πολιτική φιλοσοφία των βασικών νόμων και προτείνουν διαδικασίες που λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητές τους. Συγκεκριμένα, στην περίπτωση κένωσης έδρας βουλευτή, λαμβάνεται υπόψη ότι, σύμφωνα με τις διατάξεις του βασικού νόμου, στη δεύτερη κατανομή εδρών, δεν δικαιούνται συμμετοχής οι συνδυασμοί ανεξαρτήτων, ούτε οι μεμονωμένοι υποψήφιοι, οπότε η πλήρωση της έδρας μπορεί να γίνει μόνο μεταξύ των κομματικών συνδυασμών. Αντίθετα, στην περίπτωση των εκλογών για την ανάδειξη μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δικαίωμα συμμετοχής στη δεύτερη κατανομή εδρών έχουν τόσο οι μεμονωμένοι υποψήφιοι όσο και οι συνδυασμοί ανεξάρτητων.
Γιατί δεν θα ψηφιστούν τώρα
Τα δύο υπό αναφορά νομοσχέδια συζητήθηκαν πρόσφατα ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών, η οποία αποφάσισε κατα πλειοψηφία να μην τα προωθήσει προς ψήφιση για δύο κυρίως λόγους:
Yπάρχει o άγραφος νόμος που η Βουλή τηρεί ευλαβικά εδώ και χρόνια, σύμφωνα με τον οποίο, παραμονές εκλογών δεν τροποποιούνται οι εκλογικοί νόμοι ώστε να αποφεύγονται ενέργειες που θα μπορούσαν να αλλοιώσουν τα εκλογικά αποτελέσματα.
Το νομοσχέδιο που αφορά τις ευρωεκλογές κρίθηκε φωτογραφικό, καθώς στοχεύει συγκεκριμένα την περίπτωση του Φειδία Παναγιώτου. Πρόσθετα, με βάση τις αλλαγές που προτείνει στο νομοσχέδιο το Υπουργείο Εσωτερικών, η έδρα του Φειδία στο Ευρωκοινοβούλιο θα καταλήξει στην ΕΔΕΚ. Δηλαδή, o Φειδίας Παναγιώτου κατήλθε ως ανεξάρτητος υποψήφιος στις Ευρωεκλογές, έλαβε συνολικά 71.330 ψήφους σπάζοντας το ρεκόρ που κατείχε ο Ιωάννης Κασουλίδης από το 2004, που έλαβε 67.251 σταυρούς προτίμησης, για να καταλήξει τελικά η έδρα στην ΕΔΕΚ;
