Η απόφαση του Προέδρου της Δημοκρατίας να συμμετάσχει η Κύπρος ως παρατηρητής στο λεγόμενο Συμβούλιο Ειρήνης για τη Γάζα, το κατασκεύασμα του Αμερικανού Προέδρου που υποτίθεται έχει ως στόχο την ανοικοδόμηση της περιοχής, προκαλεί έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό, με μια σκληρή προσέγγιση του ΑΚΕΛ από τη μία και την προσπάθεια της κυβέρνησης από την άλλη να δικαιολογήσει την απόφασή της.
Αντιδράσεις ΑΚΕΛ και απαντήσεις Αννίτας
Το ΑΚΕΛ επιμένει στις αντιδράσεις του και κάνει λόγο για μοναδικό παράδειγμα «ιδεολογικής εμμονής» από την απόφαση της κυβέρνησης για συμμετοχή στο Συμβούλιο Τραμπ. Όπως υποστήριξε και χθες το ΑΚΕΛ, ουδείς μπορεί να αμφιβάλλει ότι από τις ΗΠΑ καταβάλλεται μια προσπάθεια παραγκωνισμού του ΟΗΕ και αναδιάταξης του διεθνούς συστήματος που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, σημειώνοντας ότι δεν είναι τυχαίο πως μεγάλη μερίδα των κρατών του κόσμου και των κρατών μελών της ΕΕ απέρριψε την πρόσκληση Τραμπ. Το κόμμα της αντιπολίτευσης επιμένει ακόμη ότι η επιλογή της κυβέρνησης εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους για την υπόθεση της πατρίδας μας, που βασίζει την υπόστασή της, το δίκαιο και τον αγώνα της στο διεθνές δίκαιο και τα ψηφίσματα του ΟΗΕ, και να στηρίζει ανεπιφύλακτα τις μεθοδεύσεις Τραμπ.
Χθες στη συζήτηση εισήλθε και ο ΔΗΣΥ, με την πρόεδρο του κόμματος να τα βάζει με το ΑΚΕΛ, το οποίο κατηγορεί ότι με «το φίλτρο των ιδεολογικών του αγκυλώσεων αντιδρά εκ προοιμίου με απόρριψη ή και δαιμονοποίηση της συμμετοχής της Κυπριακής Δημοκρατίας σε διεθνείς πρωτοβουλίες».
Σύμφωνα με γραπτή δήλωση της Αννίτας Δημητρίου, «η τοποθέτηση του ΑΚΕΛ φανερώνει μονοδιάστατη ανάγνωση της διεθνούς πολιτικής, μακριά από τον πολιτικό ρεαλισμό και τη σύγχρονη διπλωματική πραγματικότητα». Στην ουσία ο ΔΗΣΥ ταυτίζεται με τη στάση της κυβέρνησης σε ένα θέμα για το οποίο επικαλείται «τον ευρωπαϊκό και δυτικό προσανατολισμό της χώρας» από τη μία, αλλά αγνοεί τον σκεπτικισμό της πλειοψηφίας των ευρωπαϊκών χωρών από την άλλη. Ο ΔΗΣΥ, ωστόσο, σημειώνει ότι, ενώ η Κύπρος θα πρέπει να είναι παρούσα στις διεθνείς εξελίξεις, «δεν αναιρεί την υποχρέωση της κυβέρνησης να ενημερώνει έγκαιρα και ουσιαστικά τις πολιτικές δυνάμεις και την κοινωνία για τους στόχους και τις επιδιώξεις της».
Στρατηγική πλάνη
Πάντως, η γραμμή της κυβέρνησης είναι πως η απόφαση να συμμετάσχει στο λεγόμενο Συμβούλιο Ειρήνης για τη Γάζα παρουσιάζεται ως κίνηση διπλωματικής αναβάθμισης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είναι, ωστόσο, έτσι τα δεδομένα; Ή μήπως μια τέτοια κίνηση στην πραγματικότητα ενδέχεται να αποτελεί μια σοβαρή στρατηγική πλάνη με μακροπρόθεσμες συνέπειες;
Πρώτο και καθοριστικό στοιχείο είναι ο προσωποπαγής χαρακτήρας της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας. Δεν πρόκειται για θεσμικό μηχανισμό ενταγμένο σε ένα σταθερό διεθνές πλαίσιο ούτε για δομή που εδράζεται σε διακρατική συμφωνία με μόνιμη υπόσταση.
Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια πρωτοβουλία που έχει ως στόχο ένα φόρουμ που συνδέεται άμεσα με την πολιτική ταυτότητα και τις επιδιώξεις ενός συγκεκριμένου Αμερικανού Προέδρου. Αυτό σημαίνει ότι η διάρκεια ζωής και η πολιτική του βαρύτητα εξαρτώνται αποκλειστικά από την παρουσία του ίδιου στην εξουσία. Μια αλλαγή στον Λευκό Οίκο μπορεί να καταστήσει το εγχείρημα ανενεργό και άχρηστο. Η Κύπρος, συνεπώς, ρισκάρει να επενδύσει διπλωματικό κεφάλαιο σε ένα σχήμα χωρίς θεσμική συνέχεια.
• Δεύτερο, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι μια χώρα που μπορεί να αντιμετωπίζει ελαφρά τη καρδία ζητήματα διεθνούς νομιμότητας. Η ίδια στηρίζει την ύπαρξη, την κυριαρχία και τον αγώνα της για επανένωση στα ψηφίσματα και στις διαδικασίες των Ηνωμένων Εθνών.
Αν ένα νέο σχήμα εκλαμβάνεται διεθνώς ως προσπάθεια παράκαμψης ή υποκατάστασης του ΟΗΕ, τότε η συμμετοχή της Λευκωσίας δημιουργεί τουλάχιστον μια πολιτική αντίφαση. Δεν μπορείς να επικαλείσαι την απόλυτη υπεροχή του διεθνούς δικαίου στο Κυπριακό και ταυτόχρονα να δίνεις πολιτική νομιμοποίηση σε διαδικασίες που κατηγορούνται ότι το παρακάμπτουν.
• Τρίτο, η ψευδαίσθηση γεωπολιτικής αναβάθμισης ενδέχεται να αποδειχθεί μια κραυγαλέα ψευδαίσθηση. Η Κύπρος είναι μικρό κράτος με ανοιχτό εθνικό ζήτημα και περιορισμένη, εκ των πραγμάτων, επιρροή. Η όποια δύναμή της προκύπτει από τη θεσμική της ενσωμάτωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και από την προσήλωσή της στη διπλωματία.
Ευρώπη και εμείς
Αν η συμμετοχή σε ένα αμφιλεγόμενο, προσωποπαγές φόρουμ, όπως είναι το δημιούργημα του Τραμπ, δημιουργήσει την εικόνα μονομερούς ευθυγράμμισης με μια συγκεκριμένη αμερικανική στρατηγική, τότε η Λευκωσία ενδέχεται να αποδυναμώσει το ευρωπαϊκό της έρεισμα χωρίς να αποκομίσει ουσιαστικό αντάλλαγμα. Ενδεικτικό αυτού είναι και ο περιορισμένος αριθμός χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δηλώνει συμμετοχή, ακόμη και ως παρατηρητές, σε αυτή την παράσταση του Τραμπ.
Τέταρτο, αν ισχυροποιηθεί η λογική ότι τα μεγάλα κράτη μπορούν να δημιουργούν παράλληλες δομές, αγνοώντας ή παραμερίζοντας τον ΟΗΕ, τότε η διεθνής τάξη μετακινείται από τη λογική των κανόνων στη λογική της ισχύος. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, κράτη όπως η Κύπρος βρίσκονται αντικειμενικά σε δυσμενέστερη θέση. Η ίδια η Τουρκία θα μπορούσε να αξιοποιήσει παρόμοια επιχειρήματα για να δικαιολογήσει μονομερείς πρωτοβουλίες στο Κυπριακό, επικαλούμενη την «ευελιξία» που δείχνουν άλλοι.
Το ρίσκο και η επικοινωνία
Υπάρχει ακόμη και η διάσταση του πολιτικού ρίσκου. Αν το εγχείρημα αποτύχει ή απαξιωθεί διεθνώς, η Κύπρος θα έχει ταυτιστεί με μια αποτυχημένη πρωτοβουλία. Αν, αντίθετα, εξελιχθεί σε μηχανισμό που όντως υποκαθιστά τον ΟΗΕ, τότε η Λευκωσία θα έχει συμβάλει -έστω και έμμεσα- στην αποδυνάμωση του θεσμικού πλαισίου που τη στηρίζει. Και στις δύο περιπτώσεις, το όφελος είναι αβέβαιο έως επικίνδυνο.
Η απόφαση της κυβέρνησης του Νίκου Χριστοδουλίδη να συμμετάσχει η Κύπρος, έστω και ως παρατηρητής, στο λεγόμενο Συμβούλιο Ειρήνης για τη Γάζα, στην ουσία αναδεικνύει το γενικότερο ύφος και προσανατολισμό της σημερινής εξωτερικής πολιτικής. Αποτελεί έκφραση μιας βαθύτερης τάσης μικρομεγαλισμού ως προς την αντίληψη για τον ρόλο της Κύπρου, η οποία ξεφεύγει από έναν συνεπή ρεαλισμό και αγγίζει τη γνωστή αρρώστια της σημερινής κυβέρνησης και του Προέδρου της Δημοκρατίας, που έχει να κάνει με μια αστήρικτη επικοινωνιακή υπερπροβολή, με οποιοδήποτε εσωτερικό ή εξωτερικό τίμημα.
