Το σημειώσαμε πλειστάκις στο παρελθόν κατά τη διάρκεια των τριών χρόνων διακυβέρνησης του Νίκου Χριστοδουλίδη: είναι σχήμα οξύμωρο ο Πρόεδρος να κατηγορεί την αντιπολίτευση, η οποία θέτει ζητήματα της δικής του διακυβέρνησης, επειδή τώρα βρισκόμαστε σε περίοδο προεκλογική για τις βουλευτικές εκλογές, ενώ ο ίδιος «δεν εμπλέκεται στην προεκλογική περίοδο». Ένας Πρόεδρος, ο οποίος βρίσκεται, οιονεί, σε προεκλογική περίοδο. Η μανία του για την επικοινωνία και όχι για την ουσία, ως σαράκι, διαπερνά και κατατρώει ολόκληρη τη δομή της εξουσίας του. Ο οποίος έστησε τη μεγαλύτερή του, έως βεβαίως την επομένη, παράσταση τα προηγούμενα εικοσιτετράωρα, με υπέρμετρη δόση πολιτικής αμετροέπειας, σε τέτοιο βαθμό και εν μέσω υπερβολών που έφεραν τον εγκλωβισμό της Κύπρου σε επίπεδο γεωστρατηγικών αναφορών αλλά και στην τουριστική βιομηχανία, φέρνοντας σοβαρή κρίση. Αυτός ο Πρόεδρος κάνει λόγο για «λαϊκισμό άλλων».
Μηχανιστική αποστροφή
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης, εν μέσω μιας σοβαρής κρίσης για τον αφθώδη πυρετό, προσπάθησε τις προηγούμενες ώρες να υπερασπιστεί τους χειρισμούς της κυβέρνησης και της υπουργού Γεωργίας. Αντί να συμπεριφερθεί ως ηγέτης της χώρας, ο οποίος αναλαμβάνει και τις πολιτικές ευθύνες διαφόρων χειρισμών, στην ουσία οπλίζει την κρινόμενη υπουργό, αντιμετωπίζοντας την κριτική της αντιπολίτευσης με το επιχείρημα ότι εκμεταλλεύονται την προεκλογική περίοδο και γι’ αυτό ζητούν την παραίτηση της Μαρίας Παναγιώτου.
Στο ίδιο μοτίβο, και την Παρασκευή το βράδυ, ο Νίκος Χριστοδουλίδης, υπερασπιζόμενος τις πρακτικές της υπουργού και της ίδιας της κυβέρνησής του, έκανε μια εντελώς μηχανιστική σύγκριση των θέσεων των δύο μεγάλων κομμάτων, των οποίων οι διαφορές είναι και διαυγείς και μεγάλες έως και αγεφύρωτες στα διάφορα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο τόπος και σαφώς δεν μπορούν να ταυτιστούν. Δεν χρειάζεται τα ίδια τα κόμματα ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ να τονίσουν τις διαφορές τους, επειδή αυτή τη διάσταση μπορεί να την αφομοιώσει ο καθένας που ασχολείται, ακόμη και επιφανειακά, με τα κοινά.
Η προεδρική έγνοια
Αυτό που επιτυγχάνει, εν ολίγοις, ο Πρόεδρος είναι την πλήρη κάλυψη των αστοχιών της υπουργού του, με μια απίστευτη απουσία ενσυναίσθησης απέναντι στις πρακτικές της ίδιας, αλλά και στη σύγχυση που επικρατεί συνολικά στη διακυβέρνηση του τόπου.
Από τη συζήτηση των τελευταίων ημερών για την κρίση με τον αφθώδη πυρετό και τους χειρισμούς που έπρεπε να είχαν προηγηθεί πριν την κορύφωσή της, είναι εντυπωσιακό το πώς, στο μυαλό του Προέδρου και των συνεργατών του, υφίσταται ως φαινόμενο η προεκλογική εκστρατεία. Δηλαδή, τα κόμματα βρίσκονται σε κόντρα μεταξύ τους, αλλά η πολιτική πρακτική της κυβέρνησης βρίσκεται στο απυρόβλητο.
Η ανάληψη της ευθύνης
Μια πρωτοφανής προσέγγιση, η οποία στην ουσία επιχειρεί να βγάλει τις κυβερνητικές επιλογές έξω από το κάδρο της όποιας κριτικής. Επί της ουσίας, μάλλον το Προεδρικό δεν ανέχεται ή δεν αντιλαμβάνεται πως, σε μια δημοκρατία, η πολιτική ευθύνη δεν μπορεί να αποτελεί εργαλείο για να κτίζει στο διηνεκές μια μόνιμη αντιπαράθεση με τα κόμματα που επικρίνουν την κυβερνητική πρακτική.
Δεν αποτελεί ορθολογιστική αντιμετώπιση των πραγματικών δεδομένων, επειδή αυτά δεν βοηθούν το προεδρικό αφήγημα για τη μορφή και τον τρόπο διακυβέρνησης του τόπου. Θεσμικά, ένας Πρόεδρος μπορεί πράγματι να επιλέξει να κρατήσει αποστάσεις από την κομματική αντιπαράθεση. Όμως αυτή η στάση δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως απάντηση σε ζητήματα κυβερνητικής ευθύνης.
Ευθύνη και τόλμη
Η πολιτική ευθύνη αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις πυλώνες της δημοκρατικής διακυβέρνησης. Δεν είναι μια αφηρημένη έννοια ούτε μια ρητορική διατύπωση που ενεργοποιείται μόνο όταν το επιβάλλουν οι πολιτικές συγκυρίες. Είναι η ουσία της λογοδοσίας αλλά και η αναγνώριση ότι η εξουσία συνοδεύεται από υποχρέωση απέναντι στην κοινωνία.
Οι κυβερνώντες επέλεξαν, ακόμη μία φορά, να αντιμετωπίσουν την πολιτική ευθύνη ως κάτι παρεμφερές, χωρίς δυναμική αξία, ενώ στην ουσία αποτελεί την κορύφωση της πολιτικής δράσης. Αντί η δημόσια συζήτηση να επικεντρωθεί στην ουσία των προβλημάτων, η κυβέρνηση επέλεξε έναν γνώριμο δρόμο άμυνας. Κάθε κριτική παρουσιάζεται ως «λαϊκισμός» ή ως προϊόν προεκλογικής σκοπιμότητας. Η επιχειρηματολογία αυτή μπορεί να αποτελεί υπεκφυγή και μορφή κάλυψης των αστοχιών, αλλά είναι αδύνατο να δοθούν απαντήσεις στα ζητήματα που έχουν τεθεί στη δημόσια σφαίρα.
Εν ολίγοις, η στάση αυτή δεν είναι απλώς προβληματική. Είναι ενδεικτική μιας ευρύτερης πολιτικής κουλτούρας που υφίσταται από το παρελθόν και η οποία έχει εδραιωθεί τα τελευταία χρόνια. Στην κυπριακή πολιτική σκηνή, η ανάληψη πολιτικής ευθύνης αντιμετωπίζεται συχνά ως ένδειξη αδυναμίας. Η απομάκρυνση ενός υπουργού ή η παραίτησή του θεωρείται πολιτική ήττα για τον Πρόεδρο που τον διόρισε.
Παραλογισμός
Ως αποτέλεσμα, δημιουργείται μια παράδοξη λογική: όσο μεγαλύτερη είναι η κρίση, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η προσπάθεια να αποφευχθεί οποιαδήποτε κίνηση που θα μπορούσε να εκληφθεί ως παραδοχή λάθους.
Αυτή η νοοτροπία, όμως, υπονομεύει την ίδια τη λειτουργία της δημοκρατίας. Η πολιτική ευθύνη δεν είναι πράξη τιμωρίας ούτε μια συμβολική κίνηση που αποσκοπεί στην εκτόνωση της κοινής γνώμης, αλλά μια θεσμική διαδικασία που διασφαλίζει ότι το κράτος μπορεί να διορθώνει τα λάθη του και να αποκαθιστά την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Στην περίπτωση της υπουργού Γεωργίας και ευρύτερα του υπουργείου, η συσσωρευμένη κριτική δεν αφορά μόνο την παρούσα κρίση, αλλά μια σειρά ζητημάτων που έχουν δημιουργήσει αμφιβολίες για τη συνολική διαχείριση κρίσιμων τομέων, όπως το υδατικό πρόβλημα, η διαχείριση φυσικών πόρων, η προστασία περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών, η μεγάλη πυρκαγιά στην επαρχία Λεμεσού και τώρα ο τρόπος αντιμετώπισης της επίθεσης του αφθώδους πυρετού, με σοβαρές οικονομικές συνέπειες.
Όταν τόσα ζητήματα συσσωρεύονται στον ίδιο τομέα πολιτικής ευθύνης, είναι εύλογο να τίθεται το ερώτημα αν υπάρχει το απαιτούμενο επίπεδο πολιτικής καθοδήγησης ή αν απαιτείται ανάληψη ευθύνης.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα πρέπει να αντιληφθεί ή επιτέλους να κατανοήσει, ότι δεν είναι απλώς ουδέτερος και αμέτοχος παρατηρητής της κυπριακής πολιτικής σκηνής. Είναι ο επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας και φέρει την τελική ευθύνη για τη λειτουργία της κυβέρνησης.
Όταν προκύπτουν σοβαρές κρίσεις, η αναφορά σε «προεκλογικές σκοπιμότητες» για όσους ασκούν κριτική, ιδίως για μεγάλα κόμματα με εμπειρία και ιστορία, δεν μπορεί να υποκαθιστά την ανάγκη για ουσιαστική λογοδοσία.
