Το ισραηλινό πλήγμα της 18ης Αυγούστου στην αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ, στη βορειοδυτική Συρία, δύσκολα μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ακόμη μία επιδρομή της ισραηλινής αεροπορίας εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο συριακό έδαφος. Αυτή τη φορά, ο πραγματικός αποδέκτης του μηνύματος δεν ήταν πρωτίστως η Δαμασκός. Ήταν η Άγκυρα. Η βάση, περίπου 70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα, επλήγη με τουλάχιστον οκτώ βόμβες, οι οποίες προκάλεσαν ζημιές στους διαδρόμους και στα υπόστεγά της. Δεν αναφέρθηκαν θύματα. Το σημαντικότερο όμως ήταν η αιτιολογία που έδωσε το Ισραήλ: η κυβέρνηση Νετανιάχου υποστήριξε ότι υπήρχε επικείμενη ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στη συγκεκριμένη εγκατάσταση και ότι κάτι τέτοιο θα συνιστούσε απειλή για την ισραηλινή ασφάλεια.Η Τουρκία απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την εκδοχή, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχαν τουρκικές δυνάμεις στην Αμπού αλ-Ντουχούρ. Η ίδια η συριακή κυβέρνηση υποστηρίζει επίσης ότι είχε διαβεβαιώσει το Ισραήλ πως δεν επρόκειτο να δημιουργηθεί εκεί μόνιμη τουρκική βάση. Ανεξαρτήτως όμως του τι ακριβώς σχεδιαζόταν, το ισραηλινό πλήγμα αποκαλύπτει μια πολύ σημαντικότερη γεωπολιτική πραγματικότητα: η Τουρκία εξελίσσεται σε έναν από τους βασικούς στρατηγικούς ανταγωνιστές του Ισραήλ μέσα στη Συρία.
Από το Ιράν στην Τουρκία
Για περισσότερο από μία δεκαετία, η ισραηλινή στρατηγική στη Συρία είχε έναν σχετικά σαφή στόχο: να εμποδίσει το Ιράν και τη Χεζμπολάχ να εγκαθιδρύσουν μόνιμη στρατιωτική υποδομή κοντά στα ισραηλινά σύνορα και να αποτρέψει τη μεταφορά προηγμένων οπλικών συστημάτων προς τον Λίβανο.Η ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ το 2024 άλλαξε ριζικά την εξίσωση. Η ιρανική επιρροή περιορίστηκε δραστικά και στη θέση της εμφανίστηκε ένας άλλος περιφερειακός παίκτης, η Τουρκία. Η Άγκυρα ανέπτυξε στενές σχέσεις με τη νέα κυβέρνηση του Άχμεντ αλ-Σάρα και άρχισε να συμμετέχει ενεργά στην εκπαίδευση και αναδιοργάνωση των συριακών ενόπλων δυνάμεων. Η ισραηλινή ανησυχία δεν αφορά συνεπώς μόνο την παρουσία Τούρκων στρατιωτών. Αφορά κυρίως την πιθανότητα δημιουργίας μιας μόνιμης τουρκικής στρατιωτικής αρχιτεκτονικής στη Συρία. Μια τέτοια αρχιτεκτονική θα μπορούσε μελλοντικά να περιλαμβάνει αεροπορικές βάσεις, drones, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και κυρίως αντιαεροπορικά συστήματα.Για το Ισραήλ αυτό θα άλλαζε δραματικά το επιχειρησιακό περιβάλλον.Η ισραηλινή πολεμική αεροπορία έχει συνηθίσει να επιχειρεί στον συριακό εναέριο χώρο με μεγάλη ελευθερία. Η εγκατάσταση σύγχρονων τουρκικών συστημάτων αεράμυνας θα μπορούσε σταδιακά να περιορίσει αυτή την ελευθερία κινήσεων.Επομένως, το μήνυμα της 18ης Αυγούστου φαίνεται να είναι προληπτικό: το Ισραήλ δεν σκοπεύει να περιμένει μέχρι να εγκατασταθεί μια τουρκική στρατιωτική υποδομή για να αντιδράσει.
Οι προειδοποιήσεις είχαν προηγηθεί
Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το πλήγμα δεν ήρθε χωρίς προηγούμενη επικοινωνία. Στις 14 Αυγούστου, μόλις τέσσερις ημέρες πριν από την επίθεση, ο επικεφαλής της Μοσάντ Ρόμαν Γκόφμαν είχε τηλεφωνική συνομιλία με τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι. Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Reuters, μεταξύ των θεμάτων ήταν η αυξανόμενη τουρκική στρατιωτική παρουσία, οι πωλήσεις όπλων και η παροχή drones στις νέες συριακές ένοπλες δυνάμεις.Αυτό σημαίνει ότι το Ισραήλ είχε ουσιαστικά προειδοποιήσει τη Δαμασκό. Η συριακή πλευρά ισχυρίζεται ότι απάντησε πως δεν σχεδιαζόταν μόνιμη τουρκική βάση και ότι η εγκατάσταση θα παρέμενε υπό συριακή κυριαρχία. Το Ισραήλ, ωστόσο, προχώρησε στην επίθεση. Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο πολιτικό μήνυμα: το Τελ Αβίβ δεν θεωρεί τις διαβεβαιώσεις της Δαμασκού επαρκείς όταν πρόκειται για την τουρκική στρατιωτική παρουσία.
Ο κίνδυνος ισραηλινοτουρκικής σύγκρουσης
Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή Τουρκία και Ισραήλ είναι δύο από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής. Μέχρι σήμερα οι δύο χώρες μπορούσαν να ανταλλάσσουν σκληρές πολιτικές δηλώσεις χωρίς να βρίσκονται αντιμέτωπες στο ίδιο επιχειρησιακό πεδίο. Η Συρία αλλάζει αυτή την πραγματικότητα.Εάν τουρκικές δυνάμεις, αεροσκάφη ή συστήματα αεράμυνας εγκατασταθούν σε συριακές βάσεις και το Ισραήλ συνεχίσει τις αεροπορικές επιδρομές, αυξάνεται ο κίνδυνος ενός επεισοδίου που καμία από τις δύο πλευρές δεν θα έχει σχεδιάσει. Ακριβώς γι' αυτό παρενέβησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος Τομ Μπάρακ χαρακτήρισε το ισραηλινό πλήγμα «αχρείαστη κλιμάκωση» και αποκάλυψε ότι η Ουάσιγκτον εργάζεται για τη δημιουργία μηχανισμού αποφυγής συγκρούσεων μεταξύ Τουρκίας, Ισραήλ και Συρίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Άγκυρα αιφνιδιάστηκε από το πλήγμα και υπήρξε πραγματικός κίνδυνος στρατιωτικής αντίδρασης. Αυτό από μόνο του δείχνει πόσο επικίνδυνα έχει μεταβληθεί η κατάσταση.
Μια μάχη για το ποιος θα ελέγξει τη μετα-Άσαντ Συρία
Πίσω από τη διαμάχη για μία αεροπορική βάση βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: ποιος θα καθορίσει τη στρατηγική φυσιογνωμία της νέας Συρίας; Η Τουρκία βλέπει τη μετα-Άσαντ Συρία ως φυσική ζώνη πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής επιρροής. Έχει επενδύσει επί χρόνια στη συριακή αντιπολίτευση και σήμερα διαθέτει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα επηρεασμού της Δαμασκού. Το Ισραήλ, αντίθετα, επιδιώκει μια Συρία στρατιωτικά περιορισμένη, χωρίς ισχυρές ξένες δυνάμεις και κυρίως χωρίς στρατιωτικές υποδομές που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ισραηλινή αεροπορική υπεροχή. Οι δύο στρατηγικές είναι επομένως σε σημαντικό βαθμό ασύμβατες. Η Τουρκία θέλει να αποκτήσει στρατηγικό βάθος στη Συρία. Το Ισραήλ θέλει να εμποδίσει οποιαδήποτε περιφερειακή δύναμη να αποκτήσει τέτοιο βάθος κοντά στα σύνορά του. Η σύγκρουση συμφερόντων είναι σχεδόν δομική.
Η διάσταση της Ανατολικής Μεσογείου και η Κύπρος
Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται όμως στη Συρία. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναδιάταξη ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου Τουρκία και Ισραήλ διαθέτουν διαφορετικές αντιλήψεις για την περιφερειακή τάξη πραγμάτων. Για την Κύπρο η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.Μια πιο έντονη ισραηλινοτουρκική αντιπαράθεση πιθανότατα αυξάνει τη στρατηγική σημασία του άξονα Ισραήλ–Κύπρου–Ελλάδας, ιδιαίτερα στους τομείς της άμυνας, της ενεργειακής ασφάλειας, της επιτήρησης και της ανταλλαγής πληροφοριών. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Λευκωσία έχει συμφέρον από μια στρατιωτική σύγκρουση Τουρκίας και Ισραήλ. Το αντίθετο. Μια τέτοια κρίση θα μπορούσε να μετατρέψει ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο σε ζώνη πολύ μεγαλύτερης στρατιωτικής έντασης. Για την Κυπριακή Δημοκρατία, συνεπώς, η ενίσχυση των σχέσεων με το Ισραήλ αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα, αλλά η μετατροπή αυτής της σχέσης σε μέρος μιας ανοικτά αντιτουρκικής στρατιωτικής αρχιτεκτονικής θα δημιουργούσε και σοβαρούς κινδύνους.
Η νέα «κόκκινη γραμμή» του Ισραήλ
Το σημαντικότερο συμπέρασμα από την Αμπού αλ-Ντουχούρ είναι ότι το Ισραήλ φαίνεται να έχει χαράξει μια νέα κόκκινη γραμμή. Για χρόνια η κόκκινη γραμμή στη Συρία αφορούσε το Ιράν και τη Χεζμπολάχ.Τώρα περιλαμβάνει και την Τουρκία. Το Ισραήλ δεν φαίνεται να αντιτίθεται σε κάθε μορφή τουρκικής επιρροής στη Συρία. Αντιτίθεται όμως σε μια τουρκική στρατιωτική παρουσία που θα μπορούσε να περιορίσει την επιχειρησιακή του ελευθερία ή να δημιουργήσει μια νέα ισορροπία ισχύος στα βόρεια σύνορά του. Και το πλήγμα της 18ης Αυγούστου έδειξε ότι είναι διατεθειμένο να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ πριν αυτή η παρουσία παγιωθεί.Αυτό είναι που καθιστά την Αμπού αλ-Ντουχούρ τόσο σημαντική.Δεν ήταν απλώς μια επίθεση εναντίον μιας παλιάς συριακής αεροπορικής βάσης. Ήταν μια προειδοποίηση προς την Άγκυρα ότι το Ισραήλ θεωρεί πλέον τη διαμόρφωση της μετα-Άσαντ Συρίας ζήτημα ζωτικού εθνικού συμφέροντος. Και ταυτόχρονα ήταν μια προειδοποίηση προς όλους ότι η Συρία, μετά την υποχώρηση της ιρανικής επιρροής, δεν έπαψε να αποτελεί πεδίο ανταγωνισμού των περιφερειακών δυνάμεων. Απλώς άλλαξαν οι πρωταγωνιστές.
