Ο μύθος των «χαμένων ευκαιριών». Του Γιαννάκη Ομήρου

Του Γιαννάκη Λ.Ομήρου, Πρώην Προέδρου Βουλής των Αντιπροσώπων

Άρχισε πάλι να αναβιώνει στο δημόσιο διάλογο,  ο ισχυρισμός περί «χαμένων Ευκαιριών», ιδιαίτερα μετά την τραγωδία του 1974. Προβάλλεται η έωλη άποψη ότι κατά καιρούς υποβλήθηκαν σχέδια λύσης του Κυπριακού, τα οποία αποτύχαμε να διαχειριστούμε σωστά και/ή αποτύχαμε να διαπραγματευτούμε και/ή τα απορρίψαμε αδικαιολόγητα.

Έχει οποιαδήποτε βάση αυτός ο ισχυρισμός;

Υπήρξαν πράγματι «ευκαιρίες» για λύση δημοκρατική, λειτουργική και βιώσιμη, οι οποίες δεν αξιοποιήθηκαν από Ελληνικής Κυπριακής πλευράς;

Μετά την τραγωδία του 1974, η πλέον καθοριστική εξέλιξη για τη μετέπειτα  πορεία των προσπαθειών για λύση του Κυπριακού προβλήματος, υπήρξε η συνομολόγηση των συμφωνιών υψηλού επιπέδου Μακαρίου – Ντεκτάς και Κυπριανού – Ντεκτάς του 1977, και του 1979. Με αυτές τις συμφωνίες γινόταν δεκτή από την Ελληνική Κυπριακή πλευρά, η ομοσπονδιακή μορφή λύσης του Κυπριακού – μια τεράστια υποχώρηση της Ε/Κ πλευράς - με ισχυρή αναφορά στις «ελευθερίες διακίνησης, εγκατάστασης και στο δικαίωμα ιδιοκτησίας» (συμφωνία Μακαρίου – Ντεκτάς 1977) και «σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των βασικών ελευθεριών όλων των πολιτών σε ολόκληρη την Κυπριακή Δημοκρατία» (Συμφωνία Κυπριανού – Ντεκτάς 1979).

Σχέδια επίλυσης του Κυπριακού στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών του ΟΗΕ, που ωστόσο δεν τελεσφόρησαν, αφού δεν οδήγησαν σε συμφωνία, ήταν οι «ιδέες Γκάλι» το 1992, που ποτέ δεν έγιναν αποδεκτές από τουρκικής πλευράς και το «πλαίσιο Γκουτέρες» το 2017, το οποίο επίσης δεν οδήγησε σε συμφωνία, λόγω άρνησης της Τουρκίας να αποδεχθεί την κατάργηση των εγγυήσεων, του μονομερούς επεμβατικού δικαιώματος και την συνολική αποχώρηση των στρατευμάτων της από την Κύπρο.

Βέβαια, υπήρξε και το αποκαλούμενο «Αμερικανοβρετανοκαναδικό  σχέδιο λύσης» το οποίο υποβλήθηκε το 1978 μετά την άνοδο Τζίμι Κάρτερ στην προεδρία των ΗΠΑ το 1977. Το Σχέδιο κοινοποιήθηκε στον τότε Γ.Γ του ΟΗΕ Κούρτ Βαλντχαϊμ και στους Νίκο Ρολάνδη, Υπουργό Εξωτερικών της Κύπρου και στον Ραούφ Ντεκτάς στις 10 Νοεμβρίου του 1978, στη Νέα Υόρκη. Παρά τις πολλές συζητήσεις που υπήρξαν για την απόρριψη του σχεδίου από την πλειοψηφία της τότε Κυπριακής πολιτικής ηγεσίας, εν τούτοις δεν υπάρχει τεκμηριωμένη μαρτυρία ότι αυτό το σχέδιο έγινε δεκτό από την τουρκική πλευρά, προκειμένου να συζητηθεί επίσημα με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας.

Αξιοσημείωτες είναι και οι προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού μετά την επίσκεψη του Αμερικανού απεσταλμένου στην Κύπρο Κλάρκ Κλίφορτ το 1977 και την αποδοχή από τον Πρόεδρο Μακάριο της υποβολής «προτάσεων επί χάρτου» για το εδαφικό. Η προσπάθεια κατέρρευσε σε συνομιλίες στη Βιέννη, όταν η τουρκική πλευρά αρνήθηκε να υποβάλει  αντίστοιχη πρόταση ή αντιπρόταση, αντίθετα από τις διαβεβαιώσεις Κλίφορτ προς τον Μακάριο.

Τέλος, το μοναδικό  ολοκληρωμένο σχέδιο επίλυσης του Κυπριακού αποτέλεσε το σχέδιο Ανάν για ένα  πολύπλοκο «συνεταιρισμό δύο συνιστώντων κρατιδίων». Το σχέδιο Ανάν απορρίφθηκε από την συντριπτική πλειοψηφία του Κυπριακού Ελληνισμού σε ταυτόχρονα δημοψηφίσματα της Ελληνικής και Τουρκικής κοινότητας τον Απρίλιο του 2004. Οι Τουρκοκύπριοι απάντησαν θετικά υπέρ της αποδοχής του σχεδίου.

Με αυτό το σχέδιο, οι προσδοκίες και τα αιτήματα της ελληνικής κυπριακής πλευράς δεν ικανοποιήθηκαν και οι ανησυχίες του κυπριακού Ελληνισμού δεν αντιμετωπίστηκαν. Κορυφαία θέματα όπως οι μόνιμες αποκλίσεις από το κοινοτικό κεκτημένο, όπως ο περιορισμός της ελευθερίας εγκατάστασης, η εσαεί παραμονή τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο, η επέκταση των εγγυητικών δικαιωμάτων της Τουρκίας στη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας και της συνταγματικής τάξης των κρατιδίων και η ουσιαστική παραμονή του συνόλου των παρανόμως εισαχθέντων στην Κύπρο εποίκων.

Ακόμα την αβεβαιότητα επιστροφής των εδαφών υπό Ε/Κ Διοίκηση, αφού τα Ηνωμένα Έθνη δεν ανέλαβαν πλήρη ευθύνη και εγγύηση για κάτι τέτοιο.

Με την για πέντε χρόνια νεφελώδη συμπροεδρία. Με την κατάργηση του περιορισμού 5% σε ότι αφορά την συνεχή ροή Τούρκων από την Τουρκία.

Με τη μόνιμη παρέκκλιση σε ότι αφορά  το δικαίωμα εγκατάστασης. Με τις πολυδαίδαλες και πολύπλοκες ρυθμίσεις στα θέματα αποζημιώσεων και στην οικονομία.

Ο Κυπριακός Ελληνισμός προσβλέπει σταθερά και επιθυμεί διακαώς την επίτευξη λύσης, η οποία θα τερματίζει την κατοχή, θα προβλέπει την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, την κατάργηση των αναχρονιστικών εγγυήσεων και του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης. Μια λύση που θα διασφαλίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες με εφαρμογή των αρχών του Διεθνούς και του Ευρωπαϊκού Δικαίου. Ασφαλώς μια λύση που δεν θα είναι ετεροβαρής, με αβεβαιότητες, «εποικοδομητικές ασάφειες», εκκρεμότητες και κινδύνους. Λύση δημοκρατική, λειτουργική και βιώσιμη. Που να διασφαλίζει την αρμονική συμβίωση Ε/Κ και Τ/Κ σε ένα ομοσπονδιακό μεν αλλά  κοινό και ενωμένο κράτος με μια διεθνή νομική προσωπικότητα, μία κυριαρχία και μία ιθαγένεια.