Η ηλεκτροκίνηση μπορεί να εξοικονομεί έως €400 εκατομμύρια τον χρόνο για την Κύπρο

Γράφει ο Κωνσταντίνος Χριστοφίδης*

Η Κύπρος διαθέτει ένα σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα που εξακολουθεί να αξιοποιεί πολύ λιγότερο από όσο θα μπορούσε: τον ήλιο της. Παρά την εξαιρετικά υψηλή ηλιοφάνεια που διαθέτει, η χώρα εξακολουθεί να δαπανά εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο για την εισαγωγή καυσίμων που χρησιμοποιούνται στις μεταφορές. Την ίδια στιγμή, η ηλεκτροκίνηση, σε συνδυασμό με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά, θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά αυτή την εικόνα.

Το ερώτημα είναι απλό: Πόσα χρήματα θα μπορούσαν να παραμείνουν στην κυπριακή οικονομία αν ένα μεγάλο μέρος των μετακινήσεών μας γινόταν με ηλεκτρικά οχήματα που θα φορτίζονταν με ηλεκτρική ενέργεια παραγόμενη από τον ήλιο; Οι προκαταρκτικοί υπολογισμοί δείχνουν ότι το δυνητικό ετήσιο ενεργειακό όφελος θα μπορούσε να προσεγγίσει τα €400 εκατομμύρια, υπό συγκεκριμένες τεχνικές και οικονομικές προϋποθέσεις.

Εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ για εισαγόμενα καύσιμα

Σύμφωνα με τα στοιχεία για το 2025, οι πωλήσεις βενζίνης και πετρελαίου κίνησης στην Κύπρο ανήλθαν συνολικά σε περίπου 705.500 τόνους. Συγκεκριμένα, πωλήθηκαν 346.494 τόνοι βενζίνης και 359.043 τόνοι diesel.

Οι εισαγωγές των δύο αυτών καυσίμων εκτιμάται ότι ανήλθαν σε περίπου 759.000 τόνους. Οι ποσότητες των εισαγωγών δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τις πωλήσεις, καθώς επηρεάζονται και από τις μεταβολές των αποθεμάτων.

Πρόκειται για τεράστιες ποσότητες καυσίμων, η προμήθεια των οποίων συνεπάγεται σημαντική οικονομική εκροή προς το εξωτερικό. Με βάση ενδεικτικές τιμές εισαγωγής, η αξία τους θα μπορούσε να κυμαίνεται περίπου μεταξύ €500 και €600 εκατομμυρίων ετησίως. Το ακριβές ποσό χρειάζεται επιβεβαίωση από τα επίσημα στοιχεία τελωνειακής αξίας.

Τα χρήματα αυτά δεν αποτελούν απλώς μια δαπάνη για την Κύπρο. Αντιπροσωπεύουν πόρους που κατευθύνονται στην αγορά εισαγόμενων ενεργειακών προϊόντων, αντί να μπορούν να στηρίξουν άλλες οικονομικές δραστηριότητες, επενδύσεις και θέσεις εργασίας στο εσωτερικό της χώρας.

Η ηλεκτροκίνηση αλλάζει την εξίσωση

Τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα μετατρέπουν σε κίνηση πολύ μεγαλύτερο ποσοστό της ενέργειας που καταναλώνουν σε σχέση με τα συμβατικά οχήματα. Επομένως, για να διανύσουν την ίδια απόσταση, χρειάζονται σημαντικά λιγότερη τελική ενέργεια.

Ενδεικτικά, ένα συμβατικό αυτοκίνητο που καταναλώνει 6–7 λίτρα καυσίμου ανά 100 χιλιόμετρα μπορεί να αντικατασταθεί από ένα ηλεκτρικό όχημα που καταναλώνει περίπου 18 kWh ανά 100 χιλιόμετρα. Με βάση αυτές τις παραδοχές και τις συνολικές ποσότητες καυσίμων που καταναλώνονται στις οδικές μεταφορές, εκτιμάται ότι η πλήρης ηλεκτροκίνηση του σημερινού στόλου θα απαιτούσε περίπου 2,5–2,8 TWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως.

Πρόκειται για σημαντική πρόσθετη ζήτηση ηλεκτρισμού, η οποία απαιτεί ολοκληρωμένο ενεργειακό σχεδιασμό. Δεν αποτελεί, ωστόσο, ανυπέρβλητο εμπόδιο. Αντίθετα, είναι μια ευκαιρία να αξιοποιήσουμε πολύ περισσότερο το σημαντικότερο εγχώριο ενεργειακό μας πλεονέκτημα: την ηλιακή ενέργεια.

Ο ήλιος ως εγχώριο καύσιμο

Ας εξετάσουμε ένα ενδεικτικό σενάριο. Αν απαιτούνταν 2,7 TWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως και τα φωτοβολταϊκά συστήματα παρήγαν κατά μέσο όρο 1.600 kWh ανά εγκατεστημένο kWp τον χρόνο, θα χρειαζόταν πρόσθετη φωτοβολταϊκή ισχύς περίπου 1,7 GWp.

Με μια ενδεικτική παραδοχή κόστους παραγωγής 5–8 σεντ ανά kWh, το ετήσιο ισοδύναμο κόστος της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας θα κυμαινόταν περίπου μεταξύ €135 και €216 εκατομμυρίων.

Συγκρίνοντας αυτό το κόστος με την εκτιμώμενη αξία των εισαγωγών καυσίμων κίνησης, προκύπτει ένα θεωρητικό ενεργειακό όφελος της τάξης των €290–465 εκατομμυρίων ετησίως. Επομένως, η εξοικονόμηση της τάξης των €400 εκατομμυρίων αποτελεί έναν πιθανό στόχο υπό ευνοϊκές τεχνικές και οικονομικές προϋποθέσεις, όχι ένα εγγυημένο καθαρό κέρδος.

Για να υπολογιστεί το πραγματικό καθαρό όφελος, πρέπει να συνυπολογιστούν το κόστος αποθήκευσης, οι αναβαθμίσεις του δικτύου, η διαχείριση της φόρτισης, οι απώλειες του συστήματος και οι απαιτούμενες επενδύσεις. Πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι δημοσιονομικές επιπτώσεις από τη μείωση των φόρων στα καύσιμα. Το κόστος παραγωγής Φωτοβολταϊκής ενέργειας δεν ταυτίζεται με το συνολικό κόστος παροχής ηλεκτρισμού σε κάθε ώρα του εικοσιτετράωρου.

Παρά τις επιφυλάξεις αυτές, η τάξη μεγέθους του δυνητικού οφέλους είναι αρκετά σημαντική ώστε να δικαιολογεί μια σοβαρή εθνική στρατηγική.

Η αποθήκευση και η έξυπνη φόρτιση είναι απαραίτητες

Η ηλεκτροκίνηση δεν μπορεί να αποδώσει όλα τα οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη της αν απλώς μεταφέρουμε την κατανάλωση πετρελαίου στο ηλεκτρικό δίκτυο, χωρίς να αλλάξουμε τον τρόπο παραγωγής και διαχείρισης της ενέργειας.

Χρειαζόμαστε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που να περιλαμβάνει:

• Μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα και φωτοβολταϊκά στις στέγες, ώστε να αυξηθεί η εγχώρια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
• Φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων κατά τις ώρες ηλιοφάνειας, ιδιαίτερα στους χώρους εργασίας, σε δημόσιους χώρους στάθμευσης και σε εμπορικά κέντρα.
• Αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, με μπαταρίες και, όπου είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτό, με συστήματα υδροταμίευσης και άλλες λύσεις αποθήκευσης.
• Έξυπνα δίκτυα και έξυπνους μετρητές, ώστε η φόρτιση να προσαρμόζεται στη διαθεσιμότητα και στο κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας.
• Προσιτές τιμές ηλεκτρισμού, ώστε η μετάβαση να μειώνει πραγματικά το κόστος μετακίνησης για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η δυνατότητα αξιοποίησης της ηλιακής παραγωγής τις ώρες κατά τις οποίες υπάρχει πλεονάζουσα ενέργεια ή περιορίζεται η παραγωγή φωτοβολταϊκών. Η έξυπνη φόρτιση μπορεί να μετατρέψει μέρος αυτής της ενέργειας σε οικονομικά χρήσιμη μετακίνηση, μειώνοντας ταυτόχρονα την ανάγκη για εισαγόμενα καύσιμα.

Μια νέα αναπτυξιακή ευκαιρία

Η ηλεκτροκίνηση δεν αφορά μόνο την αγορά αυτοκινήτων. Αφορά την ενεργειακή ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, το κόστος ζωής και τη δυνατότητα της Κύπρου να κρατά μεγαλύτερο μέρος του ενεργειακού της πλούτου μέσα στη χώρα.

Η παραγωγή ηλεκτρισμού από φωτοβολταϊκά δημιουργεί εγχώρια οικονομική δραστηριότητα, θέσεις εργασίας και ανάγκες για τεχνογνωσία, εγκαταστάσεις, συντήρηση και ψηφιακές υπηρεσίες. Αντίθετα, η αγορά εισαγόμενων καυσίμων καθιστά τη χώρα περισσότερο εξαρτημένη από τις διεθνείς αγορές και τις διακυμάνσεις των τιμών του πετρελαίου.

Η μετάβαση πρέπει, βεβαίως, να είναι σταδιακή, κοινωνικά δίκαιη και οικονομικά τεκμηριωμένη. Δεν μπορούν όλοι οι πολίτες να αγοράσουν άμεσα ηλεκτρικό αυτοκίνητο, ενώ οι ανάγκες των επαγγελματικών οχημάτων, των φορτηγών και των δημόσιων μεταφορών διαφέρουν. Γι’ αυτό απαιτούνται κατάλληλα κίνητρα, επαρκείς υποδομές φόρτισης και μέτρα που να εξασφαλίζουν ότι τα οφέλη δεν θα περιοριστούν μόνο σε όσους έχουν τη δυνατότητα να επενδύσουν πρώτοι.

Στο πλαίσιο αυτό, η παρατεταμένη απουσία ενεργού σχεδίου επιχορήγησης για την αγορά ηλεκτρικών οχημάτων δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τον ρυθμό με τον οποίο η χώρα επιδιώκει να προωθήσει την ηλεκτροκίνηση. Χρειάζεται ένα σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο κινήτρων, με διαφάνεια, κοινωνικά κριτήρια και σαφείς στόχους.

Πώς θα αναπληρωθούν τα φορολογικά έσοδα;

Ένα εύλογο ερώτημα είναι τι θα συμβεί με τα φορολογικά έσοδα από τη βενζίνη και το diesel, εφόσον μειωθεί σημαντικά η κατανάλωσή τους. Το κράτος πράγματι θα πρέπει να προσαρμόσει σταδιακά τη φορολογική του πολιτική, καθώς η ηλεκτροκίνηση θα περιορίζει τα έσοδα από τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης και τον ΦΠΑ στα καύσιμα.

Μια πιθανή λύση είναι η αναμόρφωση των τελών κυκλοφορίας, με τρόπο που να λαμβάνει υπόψη τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, το βάρος ή και τη χρήση των οχημάτων, χωρίς να επιβαρύνει δυσανάλογα τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα. Θα μπορούσαν επίσης να εξεταστούν άλλα εργαλεία φορολόγησης των μεταφορών, με κατάλληλες μεταβατικές περιόδους.

Ωστόσο, τα τέλη κυκλοφορίας δεν πρέπει να θεωρηθούν αυτομάτως επαρκή για να καλύψουν όλες τις απώλειες. Χρειάζεται αναλυτική μελέτη των πραγματικών φορολογικών εσόδων από τα καύσιμα, των επιπτώσεων κάθε νέου μέτρου και του τρόπου με τον οποίο θα κατανεμηθεί το φορολογικό βάρος.

Το ουσιαστικό είναι ότι η μείωση των φόρων στα καύσιμα δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην αντίστοιχη απώλεια για την κυπριακή οικονομία συνολικά. Οι φόροι αποτελούν έσοδο του κράτους, ενώ η αξία των εισαγόμενων καυσίμων αποτελεί δαπάνη για την προμήθεια ενέργειας από το εξωτερικό. Πρόκειται για διαφορετικά μεγέθη, τα οποία δεν πρέπει να συγχέονται.

Ακόμη και μετά την επιβολή ενός νέου, εύλογου συστήματος τελών κυκλοφορίας, οι πολίτες θα μπορούσαν να επωφεληθούν από χαμηλότερο κόστος μετακίνησης, ιδίως αν η φόρτιση των ηλεκτρικών οχημάτων γίνεται με οικονομική ηλεκτρική ενέργεια από φωτοβολταϊκά.

Η Κύπρος πρέπει να αξιοποιήσει το πλεονέκτημά της

Η χώρα μας δεν μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζει την ενέργεια αποκλειστικά ως ζήτημα προμήθειας καυσίμων. Πρέπει να τη δει ως ζήτημα εθνικής οικονομικής στρατηγικής.

Αν συνδυάσουμε την ηλεκτροκίνηση με την ηλιακή ενέργεια, την αποθήκευση και την έξυπνη διαχείριση της ζήτησης, μπορούμε να περιορίσουμε σημαντικά την εξάρτηση από εισαγόμενα πετρελαιοειδή και να δημιουργήσουμε νέες δυνατότητες ανάπτυξης.

Το ποσό των €400 εκατομμυρίων ετησίως δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως βέβαιη εξοικονόμηση, αλλά ως ενδεικτικός στόχος που αξίζει να διερευνηθεί με ένα ολοκληρωμένο τεχνικοοικονομικό σχέδιο. Ακόμη και αν το τελικό καθαρό όφελος είναι μικρότερο, η υποκατάσταση εισαγόμενων καυσίμων από εγχώρια παραγόμενη ενέργεια μπορεί να αποτελέσει σημαντική ευκαιρία για την κυπριακή οικονομία.

Ο ήλιος της Κύπρου μπορεί να γίνει το νέο εγχώριο «καύσιμο» των μεταφορών μας. Το ζητούμενο είναι να οργανώσουμε σωστά την παραγωγή, την αποθήκευση και την κατανάλωση της ενέργειας, ώστε ο φυσικός μας πλούτος να μεταφραστεί σε χαμηλότερο κόστος ζωής, μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια και πραγματικό οικονομικό όφελος για την Κυπριακή Δημοκρατία και τους πολίτες της.

*Πρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου Κέντρου Αριστείας PHAETHON, τ. Πρύτανης Πανεπιστημίου Κύπρου