Η νέα χρονιά έκανε την είσοδό της με τις καθιερωμένες ευχές: υγεία, σταθερότητα, πρόοδος. Στην περίπτωση της Κύπρου, ίσως να έπρεπε να προσθέσουμε κάτι πιο φιλόδοξο. Ευχή για πολιτική σοβαρότητα. Διότι αν κάτι μας διδάσκει η αλλαγή του ημερολογίου, είναι ότι ο χρόνος περνά, αλλά οι παθογένειες επιμένουν. Και η πολιτική μας ζωή μοιάζει να αλλάζει μόνο στη βιτρίνα.
Το έτος των βουλευτικών εκλογών ξεκινά με το πολιτικό σκηνικό να θυμίζει περισσότερο πείραμα κοινωνικής αντοχής παρά ώριμη δημοκρατική διαδικασία. Νέα κόμματα, νέοι σχηματισμοί, νέοι υποψήφιοι κάνουν την εμφάνισή τους με αξιοθαύμαστη αυτοπεποίθηση και εξίσου αξιοσημείωτη απουσία πολιτικής συγκρότησης. Άνθρωποι που μέχρι χθες ανακάλυπταν τη Βουλή από τις τηλεοπτικές συζητήσεις, σήμερα εμφανίζονται έτοιμοι να νομοθετήσουν, να ελέγξουν εξουσίες και να «αλλάξουν το σύστημα».
Βεβαίως, δεν ανακαλύψαμε τώρα την πολιτική ελαφρότητα. Σε όλες τις παρατάξεις και σε όλες τις εποχές υπήρξαν κατά καιρούς διάφορα «νούμερα», πρόσωπα που βρέθηκαν στο προσκήνιο περισσότερο λόγω συγκυρίας παρά ικανότητας. Γι' αυτό, όμως, την ευθύνη τη φέρουν πρωτίστως τα παραδοσιακά κόμματα που τα ανέχθηκαν ή τα ανέδειξαν. Η διαφορά είναι ότι αυτό ουδέποτε αποτέλεσε τον κανόνα. Σήμερα, αντίθετα, η εξαίρεση τείνει να παρουσιαστεί ως κανονικότητα και μάλιστα ως «ανανέωση». Στην πράξη, πρόκειται συχνά για πολιτικό αυτοσχεδιασμό, χωρίς ιδεολογική συνοχή, χωρίς κατανόηση θεσμών και χωρίς στοιχειώδη αίσθηση ευθύνης. Η πολιτική αντιμετωπίζεται ως εύκολη είσοδος στη δημόσια σφαίρα και όχι ως απαιτητικό πεδίο λήψης αποφάσεων. Άλλωστε, στη νέα εποχή, η τεκμηρίωση θεωρείται βαρετή και η γνώση ελιτίστικη. Ήταν να μην έκανε την αρχή η κυβέρνηση της βιτρίνας πριν από τρία χρόνια! Αφού συνέβη αυτό, δεν νομίζω να έχει κανείς απορία γιατί το 2026 θα είναι η χρονιά της μπαρούφας.
Την ίδια στιγμή που στο εσωτερικό η πολιτική χρονιά ξεκινά με πληθώρα νέων σχημάτων και περιορισμένη πολιτική πυκνότητα, η Κύπρος βρίσκεται στο τιμόνι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Μια συγκυρία που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως ευκαιρία ουσιαστικής ευρωπαϊκής παρέμβασης και πολιτικής αυτοπεποίθησης. Θα μπορούσε, εφόσον υπήρχε σαφής στρατηγική ανάγνωση του ρόλου αυτού. Αντ’ αυτού, η έμφαση φαίνεται να δίνεται σε διαδικαστικές και επικοινωνιακές πτυχές της προεδρίας, καθώς και στη διακήρυξη φιλόδοξων προτεραιοτήτων, αφήνοντας να αιωρείται, ευγενικά αλλά επίμονα, το ερώτημα αν η πολιτική φιλοδοξία συμβαδίζει με τη θεσμική και διοικητική ετοιμότητα. Αντ’ αυτού, η προεδρία μοιάζει να αντιμετωπίζεται ως μια τεχνική υποχρέωση που απλώς πρέπει να «βγει» χωρίς απρόοπτα. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, εισέρχεται στη νέα χρονιά όπως ακριβώς πορεύτηκε και την προηγούμενη. Δηλαδή, με χαμηλούς τόνους, προσεκτικές διατυπώσεις και μια διαρκή αποφυγή πολιτικού ρίσκου που βαφτίζεται υπευθυνότητα. Όταν, όμως, όλα παραμένουν χαμηλών τόνων, αυτό που τελικά απουσιάζει είναι ο τόνος της ηγεσίας.
Σε μια περίοδο που η Κύπρος θα μπορούσε να αρθρώσει πολιτικό λόγο εντός της Ευρώπης, να θέσει προτεραιότητες και να διεκδικήσει ρόλο, η απουσία κατεύθυνσης γίνεται εκκωφαντική. Και η σιωπή, όσο κι αν παρουσιάζεται ως σοβαρότητα, παραμένει σιωπή.
Βεβαίως, η ευθύνη δεν ανήκει αποκλειστικά στην εκτελεστική εξουσία ή στους πρόθυμους σωτήρες της πολιτικής. Ανήκει και σε μια κοινωνία που ξεκινά τη νέα χρονιά έτοιμη να ανταμείψει το πρόχειρο, το απλοϊκό και το αλλιώτικο. Που συγχέει τη φασαρία με την πολιτική δράση και την ευκολία με τη σκέψη.
Η νέα χρονιά θα μπορούσε να είναι αφετηρία πολιτικής ωρίμανσης. Θα μπορούσε να είναι χρονιά ουσιαστικής συζήτησης, θεσμικής σοβαρότητας και υπεύθυνων επιλογών. Προς το παρόν, όμως, ξεκινά όπως τελείωσε η προηγούμενη. Με πολλές υποσχέσεις, λίγη ουσία και μια δημοκρατία που καλείται, για ακόμη μια φορά, να λειτουργήσει χωρίς πυξίδα.
Οι ευχές δεν αρκούν. Ούτε οι νέες χρονιές φέρνουν από μόνες τους αλλαγή. Την αλλαγή τη φέρνουν οι απαιτήσεις. Και αυτές, δυστυχώς, δεν είναι ακόμη στην ημερήσια διάταξή μας!
Καλή Χρονιά!
