Η κλιματική κρίση είναι ίσως το πιο τεκμηριωμένο επιστημονικό φαινόμενο της εποχής μας. Κι όμως, αυτό δεν την προστάτευσε από την πιο επικίνδυνη μετάλλαξή της, την πολιτικοποίηση. Εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχει στοιχειώδης συναίνεση για την επιβίωση, στήθηκε ένα ιδεολογικό πεδίο μάχης. Η επιστήμη υποχώρησε μπροστά στην κομματική ταυτότητα, τη συστηματική παραπληροφόρηση, τα συμφέροντα των ορυκτών καυσίμων και τη σύγκρουση γύρω από τον ρόλο του κράτους. Το αποτέλεσμα είναι η παράλυση και ο χρόνος δεν είναι σύμμαχος.
Η πιο ωμή εκδοχή αυτής της πολιτικοποίησης εκδηλώνεται σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, από τον Ιανουάριο του 2025, η χώρα όχι απλώς επιβράδυνε, αλλά ανέστρεψε την όποια κλιματική φιλοδοξία είχε απομείνει. Περιβαλλοντικοί κανονισμοί αποδομήθηκαν, διεθνείς οργανισμοί και συμφωνίες εγκαταλείφθηκαν, η κλιματική έρευνα απαξιώθηκε θεσμικά, ενώ επανήλθαν πρακτικές που θεωρούνταν ξεπερασμένες και καταστροφικές όπως οι εξορύξεις σε βαθιά νερά, εντατική υλοτόμηση και νέα ώθηση στα ορυκτά καύσιμα. Η εικόνα ανθρακωρύχων να χειροκροτούν την υπογραφή διαταγμάτων δεν είναι απλώς συμβολική, είναι η ομολογία μιας πολιτικής που επενδύει στο παρελθόν.
Το παράδειγμα των Ηνωμένες Πολιτείες λειτούργησε ως σήμα. Δεκάδες εταιρείες, από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και ενεργειακούς κολοσσούς μέχρι τράπεζες, αεροπορικές και επενδυτικά σχήματα, έσπευσαν να «αναθεωρήσουν» τις πράσινες δεσμεύσεις τους. Ακόμη και φιλανθρωπικοί οργανισμοί ευθυγραμμίστηκαν με το νέο αντικλιματικό αφήγημα. Η αγορά διάβασε σωστά το μήνυμα, το κόστος της οικολογικής υποκρισίας είναι μικρότερο από το κόστος της σύγκρουσης με την εξουσία.
Αλλά το πρόβλημα δεν είναι αμερικανικό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, άλλοτε σημείο αναφοράς για μια φιλόδοξη πράσινη μετάβαση, οπισθοχωρεί. Υπό την πίεση γεωπολιτικών εντάσεων, αγροτικών λόμπι και βραχυπρόθεσμων πολιτικών υπολογισμών, η κλιματική ατζέντα «εξορθολογίζεται», δηλαδή αποδυναμώνεται. Οι διεθνείς διασκέψεις για το κλίμα καταλήγουν σε άνευρες διακηρύξεις. Δεν είναι τυχαίο ότι στην τελευταία COP απουσίαζε κάθε σαφής αναφορά σε σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, ενώ η παρουσία της βιομηχανίας τους ήταν μαζική και οργανωμένη.
Σε αυτό το διεθνές τοπίο, η Κύπρος δεν είναι ουδέτερος παρατηρητής. Είναι μικρή, ευάλωτη και κλιματικά εκτεθειμένη. Ξηρασία, καύσωνες, ενεργειακή εξάρτηση και ακρίβεια όλα συγκλίνουν εδώ. Κι όμως, η κλιματική πολιτική στην Κύπρο αντιμετωπίζεται ακόμη ως υποχρέωση προς τις Βρυξέλλες, όχι ως ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης και επιβίωσης. Οι ΑΠΕ προχωρούν αργά, η εξοικονόμηση ενέργειας σκοντάφτει στη γραφειοκρατία, και η δημόσια συζήτηση εγκλωβίζεται σε τεχνικές λεπτομέρειες αντί σε πολιτικές επιλογές.
Την ίδια στιγμή, η κυπριακή πολιτική υποκρισία αποκτά και διεθνή σκηνή. Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης εμφανίζεται στο εξωτερικό με δηλώσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, τη βιωσιμότητα και την κλιματική ευθύνη, υιοθετώντας τη γλώσσα της πράσινης διπλωματίας. Στο εσωτερικό όμως, η περιβαλλοντική πολιτική εξαντλείται στη ρητορική. Οι εξαγγελίες δεν μεταφράζονται σε τομές, οι δεσμεύσεις δεν γίνονται συγκρούσεις με κατεστημένα συμφέροντα, και η κλιματική κρίση αντιμετωπίζεται ως επικοινωνιακό παράρτημα της εξωτερικής πολιτικής. Η Κύπρος μιλά πράσινα στις αίθουσες των διεθνών φόρουμ, αλλά κυβερνά γκρίζα στην καθημερινότητα των πολιτών της.
Η πολιτικοποίηση της κλιματικής κρίσης δεν είναι απλώς επικίνδυνη, είναι βολική για όσους κερδίζουν από την αδράνεια. Όσο το κλίμα παρουσιάζεται ως ιδεολογική άποψη, τόσο καθυστερεί η δράση. Κι όμως, η φύση δεν ψηφίζει. Δεν διαπραγματεύεται. Δεν περιμένει. Το ερώτημα, και για την Κύπρο, δεν είναι αν θα αντέξουμε πολιτικά την πράσινη μετάβαση. Είναι αν θα αντέξουμε χωρίς αυτήν.
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων
