Γράφει ο Πέτρος Ζαρούνας
Στην Κύπρο, παρά το γεγονός ότι η χώρα θεωρείτο μέχρι πρόσφατα απαλλαγμένη από τη νόσο, τον Φεβρουάριο εντοπίστηκαν κρούσματα σε κτηνοτροφικές μονάδες στην επαρχία Λάρνακας (Λειβάδια, Ορόκλινη, Αραδίππου). Η εξέλιξη ήταν ραγδαία, με αποτέλεσμα την επιβολή καραντίνας και να ευρίσκεται σε εξέλιξη η θανάτωση χιλιάδων ζώων. Ως επικρατέστερο σενάριο για την είσοδο του ιού εξετάζεται η παράνομη εισαγωγή ζωοτροφών (σανού) από τα κατεχόμενα, όπου η νόσος προϋπήρχε. Το γεγονός ότι τα πλείστα κρούσματα είναι συγκεντρωμένα σε κοινότητες της Λάρνακας που γειτνιάζουν με τη Γραμμή Κατάπαυσης του Πυρός (ΓΚΠ) δεν είναι καθόλου τυχαίο. Η συμπερίληψη της ΕΦ στην επιτροπή διαχείρισης του προβλήματος αποτελεί μία έμμεση παραδοχή ότι όλα έχουν να κάνουν με τη διακίνηση ζώων και σανού δια μέσου της ΓΚΠ. Η ΓΚΠ έχει μετατραπεί σε «μαλακό υπογάστριο» της βιοασφάλειας της Δημοκρατίας. Η ανεπάρκεια στην επιτήρηση της δεν είναι απλώς διοικητική αμέλεια, αλλά μια διαχρονική πολιτική αποτυχία.
Η διασπορά του ιού πυροδότησε επίσης έντονες συζητήσεις για το ποιοι φέρουν την ευθύνη για την κρίση. Συγκεκριμένα: Οι πολιτικές ευθύνες βαρύνουν πρωτίστως την ηγεσία του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος. Οι επικρίσεις εστιάζουν στην καθυστέρηση λήψης προληπτικών μέτρων, παρά τις προειδοποιήσεις για κρούσματα στις κατεχόμενες περιοχές ήδη από τις αρχές του έτους. Η έλλειψη αυστηρών ελέγχων στη «Πράσινη Γραμμή» για τη μεταφορά ζωοτροφών θεωρείται σοβαρό πολιτικό ολίσθημα. Υπάρχουν και διοικητικές ευθύνεςκαι αφορούν τις κτηνιατρικές υπηρεσίες και αφορούν τον τρόπο εφαρμογής των πρωτοκόλλων βιοασφάλειας και την επάρκεια της επιτήρησης. Οι κτηνοτρόφοι καταγγέλλουν ολιγωρία στην ενημέρωση και στην παροχή υποστήριξης. Παράλληλα, η Αστυνομία διεξάγει έρευνες για τυχόν ποινικές ευθύνες που αφορούν τη διασπορά του ιού. Υπάρχει όμως και η ευθύνη των παραγωγών. Αν και το κράτος έχει την κύρια ευθύνη, επισημαίνεται και η ατομική ευθύνη των κτηνοτρόφων αφού κάποιοι εξ αυτών δεν τήρησαν σωστά τα μέτρα υγιεινής στις μονάδες τους. Η αντιμετώπιση της κρίσης απαιτεί πλέον τον συντονισμό του Υπουργείου Γεωργίας με τις ευρωπαϊκές αρχές για την παροχή εμβολίων και αποζημιώσεων. Να σημειώσουμε πως παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις από αγροτικές οργανώσεις και το Γενικό Λογιστήριο της Δημοκρατίας για τους κινδύνους από το λαθρεμπόριο, η Αστυνομία Κύπρου και η Εθνική Φρουρά φαίνεται να μην έχουν καταφέρει να σφραγίσουν τα περάσματα από τα οποία διακινείται παράνομα ο ιός.
Ιδιαίτερα η Αστυνομία & ΜΜΑΔ έχουν την επιχειρησιακή ευθύνη. Η ελλιπής αστυνόμευση σε δευτερεύοντες χωματόδρομους και μη ελεγχόμενα σημεία επέτρεψε σε επιτήδειους να μεταφέρουν μολυσμένο σανό και ζώα χαμηλότερου κόστους από τα κατεχόμενα, θέτοντας σε κίνδυνο ολόκληρη την κτηνοτροφία. Παρά το γεγονός ότι ο ρόλος της Εθνικής Φρουράς είναι αμιγώς αμυντικός, η παρουσία της κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής καθιστά αδύνατη τη μη αντίληψη τέτοιων κινήσεων. Η απουσία ενός αυστηρού πρωτοκόλλου αναφοράς και αποτροπής της παράνομης διακίνησης αγαθών από το Υπουργείο Άμυνας συνιστά σοβαρή διοικητική παράλειψη. Επιπρόσθετα το γεγονός ότι η παράνομη διακίνηση ήταν «κοινό μυστικό» για χρόνια υποδηλώνει μια πολιτική ανοχή ή υποτίμηση του κινδύνου από τις εκάστοτε κυβερνήσεις, οι οποίες απέτυχαν να ενισχύσουν τα κλιμάκια ελέγχου της Τελωνειακής Αρχής στα κρίσιμα σημεία. Η εξέλιξη αυτή αποδεικνύει ότι ο αφθώδης πυρετός δεν είναι μόνο μια κτηνιατρική κρίση, αλλά μια κρίση ασφάλειας των συνόρων και επιβολής του νόμου.
Το ερώτημα που τίθεται αγγίζει την ουσία της δημόσιας δυσπιστίας: πώς είναι δυνατόν, με τέτοια τεχνολογική υπεροπλία, η παράνομη διακίνηση να παραμένει ανεξέλεγκτη; Η ύπαρξη σύγχρονων συστημάτων επιτήρησης (Drones, κάμερες υψηλής ευκρίνειας, θερμικοί αισθητήρες) καθιστά την αδράνεια της Εθνικής Φρουράς (ΕΦ) και της Αστυνομίας ακόμη πιο εκκωφαντική. Ειδικά η ΕΦ διαθέτει πλέον μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAVs) και ένα εκτεταμένο δίκτυο ηλεκτρονικής επιτήρησης που μπορεί να εντοπίσει κίνηση ακόμη και σε συνθήκες απόλυτου σκότους. Η αποτυχία αξιοποίησής τους για την αποτροπή της διασποράς του ιού εγείρει σοβαρά ερωτήματα όπως:
Η ΕΦ επιτηρεί για σκοπούς εθνικής ασφάλειας (στρατιωτικές κινήσεις) και όχι για «αστυνομικής φύσεως» θέματα, όπως το λαθρεμπόριο σανού; Δυστυχώς αυτή η στεγνή γραφειοκρατική προσέγγιση εμπόδισε τη διοχέτευση της πληροφορίας από τα κέντρα ελέγχου των Drones προς τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες και την Αστυνομία. Να σημειώσουμε ότι η χρήση των συστημάτων αυτών καθορίζεται από τις προτεραιότητες που θέτει το Υπουργείο Άμυνας. Αν η εντολή περιοριζόταν μόνο στην καταγραφή στρατιωτικών απειλών, τότε η διακίνηση αγαθών από «τρύπες» της ΓΚΠ αφέθηκε συνειδητά σε δεύτερη μοίρα.
Όμως πέραν των πιο πάνω επισημάνσεων ήταν στη διαχρονική γνώση των αρχών ότι υπήρχαν σημεία παράνομης εισόδου (π.χ. στην περιοχή της νεκρής ζώνης στη Λάρνακα και την ελεύθερη Αμμόχωστο) κάτι που υποδηλώνει ότι το πρόβλημα δεν ήταν η έλλειψη εικόνας, αλλά η έλλειψη βούλησης για παρέμβαση. Η αδράνεια αυτή αφήνει εκτεθειμένη την ηγεσία της ΕΦ και της Αστυνομίας για πλημμελή εκτέλεση καθήκοντος.
Από τα πιο πάνω γίνεται φανερό ότι η πολιτική ευθύνη πέραν της υπουργού Γεωργίας επεκτείνεται και στους υπουργούς Άμυνας & Δικαιοσύνης. Φέρουν την ευθύνη για τη μη δημιουργία ενός κοινού κέντρου επιχειρήσεων που θα αξιοποιούσε τα δεδομένα των Drones για την προστασία της δημόσιας υγείας και της οικονομίας.
* Ο Πέτρος Ζαρούνας είναι διεθνολόγος και υποψήφιος βουλευτής με το ΑΛΜΑ στην επαρχία Λάρνακας
