Την Τρίτη (8/9), ένας πυρήνας οκτώ κρατών-μελών της ΕΕ, με επικεφαλής τη Γαλλία και την Ισπανία, μαζί με τη Βρετανία, τον Καναδά, τη Νορβηγία και την Ισλανδία, πέρασε ένα σημαντικό κατώφλι στη διεθνή διπλωματία: από τη φραστική καταδίκη του παράνομου εποικισμού της Δυτικής Όχθης, στην επιβολή ή προώθηση συγκεκριμένων οικονομικών μέτρων κατά των ισραηλινών εποικισμών. Η κίνηση αυξάνει την πίεση στην κυβέρνηση του Βενιαμίν Νετανιάχου, λίγες εβδομάδες πριν από τις ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, κατά τις οποίες ο Νετανιάχου δίνει μάχη πολιτικής επιβίωσης.
Το κρίσιμο ζήτημα σε επίπεδο ΕΕ είναι κατά πόσο αυτός ο πυρήνας θα διευρυνθεί και θα διαμορφωθεί τελικά μια κοινή ευρωπαϊκή θέση για οικονομικά μέτρα. Ήδη και άλλα κράτη-μέλη, όπως το Βέλγιο και η Ολλανδία, έχουν κινηθεί προς την κατεύθυνση λήψης μέτρων. Εκτός αυτής της δυναμικής διπλωματικής διεργασίας παραμένουν μέχρι στιγμής η Κύπρος και η Ελλάδα.
Βρετανική στροφή
Την πιο αξιοσημείωτη πολιτική στροφή, μετά τη Γαλλία, εκφράζει η Βρετανία, ιδιαίτερα μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Άντι Μπέρναμ. Ο νέος Βρετανός Πρωθυπουργός δήλωσε (9/9) χαρακτηριστικά: «Εδώ και χρόνια ζητούμε λύση δύο κρατών στη Μέση Ανατολή, αλλά πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι αυτά τα λόγια δεν σημαίνουν τίποτα αν δεν τα στηρίζουμε με πράξεις».
Κατηγορηματικός ήταν ο ΥΠΕΞ Εντ Μίλιμπαντ, ο οποίος μίλησε ενώπιον της Βουλής των Κοινοτήτων για «εθνοκάθαρση των Παλαιστινίων σε περιοχές της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης, η οποία διαπράττεται από παράνομους τρομοκράτες εποίκους». Υπενθύμισε, παράλληλα, το τεράστιο ανθρώπινο κόστος του πολέμου στη Γάζα.
Από τα λόγια στις πράξεις
Αυτό είναι το ουσιαστικό στοιχείο της μετατόπισης που συντελείται στην Ευρώπη. Κατά παράδοξο τρόπο, πρόκειται για την εφαρμογή μιας αρχής που βρίσκεται στον πυρήνα της κυπριακής εξωτερικής πολιτικής εδώ και δεκαετίες: εφαρμογή του διεθνούς δικαίου και των ψηφισμάτων του ΟΗΕ, όχι δύο μέτρα και δύο σταθμά και, όταν αυτά παραβιάζονται, συγκεκριμένα μέτρα και κυρώσεις.
Εδώ ακριβώς η Λευκωσία πέφτει σε αντιφάσεις. Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης, που προβάλλει επικοινωνιακά το ευρωπαϊκό προφίλ του, συμπεριφέρεται ως να μην αντιλαμβάνεται τη μετατόπιση σημαντικών Ευρωπαίων εταίρων απέναντι στην κυβέρνηση Νετανιάχου. Όταν πρόκειται για το Κυπριακό, η κυπριακή διπλωματία ζητά συσπείρωση των Ευρωπαίων γύρω από κοινές θέσεις, ενεργότερη εμπλοκή της ΕΕ, ακόμα και κυρώσεις κατά της Τουρκίας. Όταν όμως τίθεται ζήτημα μέτρων για την ισραηλινή πολιτική στη Δυτική Όχθη, δεν αισθάνεται καμία ανάγκη να ευθυγραμμιστεί. Ούτε λόγος για εθνοκάθαρση και τρομοκράτες εποίκους. Η σύγκριση με τη Βρετανία έχει εδώ τη δική της ειρωνεία. Πρόκειται για μία από τις τρεις Εγγυήτριες Δυνάμεις στην Κύπρο, την οποία οι Κύπριοι κατηγορούν συχνά ότι «κλείνει τα μάτια» μπροστά στο διεθνές δίκαιο όταν εξυπηρετούνται τα συμφέροντά της. Σήμερα, όμως, το Λονδίνο είναι εκείνο που λέει ότι τα λόγια δεν σημαίνουν τίποτε χωρίς πράξεις.
Και η Λευκωσία κάνει το αντίθετο.
Η απάντηση
Η απάντηση ήρθε, κατά κάποιον τρόπο, δύο μόλις ημέρες μετά την κίνηση των «12». Ο Χριστοδουλίδης προσκάλεσε στην Κύπρο τον Πρόεδρο του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, για «εμβάθυνση της στρατηγικής εταιρικής σχέσης των δύο χωρών σε όλα τα επίπεδα». Σε μια στιγμή κατά την οποία σημαντικές δυτικές χώρες επιχειρούν να αυξήσουν το πολιτικό και οικονομικό κόστος της ισραηλινής πολιτικής στη Δυτική Όχθη, η Λευκωσία επέλεξε να στείλει μήνυμα ακριβώς προς την αντίθετη κατεύθυνση: οι σχέσεις με το Ισραήλ όχι μόνο παραμένουν αδιατάρακτες, αλλά εμβαθύνονται.
Η χρονική συγκυρία έχει σημασία. Ο ίδιος ο Νετανιάχου βρίσκεται υπό έντονη διεθνή πίεση και οι εκλογές πλησιάζουν.
Ο Χριστοδουλίδης θέλει να ενισχύσει επικοινωνιακά το αφήγημά του για τον περιφερειακό ρόλο της Κύπρου. Ο Χέρτζογκ τού το ανταπέδωσε: τον χαρακτήρισε «πολύ καλό φίλο» του Ισραήλ, μίλησε για «μοναδική εταιρική σχέση» των δύο χωρών και πρότεινε συνάντηση των Προέδρων Ισραήλ, Κύπρου και Λιβάνου, ακόμη και στην Κύπρο, ως συμβολή στην περιφερειακή ειρήνη.
Ακούγεται ελκυστικό. Αλλά ποιος ακριβώς έχει σήμερα τον πραγματικό ρόλο της διαμεσολάβησης; Στον Λίβανο, οι ΗΠΑ είναι εκείνες που επιχειρούν να διαμορφώσουν μια διευθέτηση ώστε το Ισραήλ να αποχωρήσει και το λιβανικό κράτος να αναλάβει πλήρως την ευθύνη στο έδαφός τους, περιλαμβανομένου του αφοπλισμού της Χεζμπολάχ. Κεντρικό ρόλο έχει ο ειδικός απεσταλμένος του Προέδρου Τραμπ, Τομ Μπάρακ, που προσπαθεί να συγκρατήσει την ισραηλινή στρατιωτική δράση, τόσο στον Λίβανο όσο και στη Συρία, και να αποφύγει μια νέα περιφερειακή κλιμάκωση.
Η τύχη του Νετανιάχου
Ακόμη και η σχέση Τραμπ–Νετανιάχου δεν είναι πλέον αυτή που ήταν. Ο πόλεμος με το Ιράν εξελίσσεται σε ασήκωτο βάρος για τον Αμερικανό Πρόεδρο, λίγους μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Η τελευταία δημοσκόπηση Reuters/Ipsos καταγράφει τη δημοτικότητα του Τραμπ στο 33%, ιστορικό χαμηλό για τις δύο προεδρικές θητείες του, ενώ μόλις το 31% των Αμερικανών υποστηρίζει πλέον τη στρατιωτική δράση κατά του Ιράν.
Ο Νετανιάχου, επομένως, δεν αποτελεί πλέον για όλους στη Δύση αδιαμφισβήτητο κεφάλαιο. Για ολοένα περισσότερες κυβερνήσεις μετατρέπεται σε μέρος του προβλήματος: στη Γάζα, στη Δυτική Όχθη, στον Λίβανο, στη Συρία και στην περιφερειακή αντιπαράθεση με το Ιράν. Και σύντομα θα κριθεί από τους ίδιους τους Ισραηλινούς στην κάλπη.
Αυτό ακριβώς κάνει ακόμη πιο παράδοξη την κυπριακή στάση. Την ώρα που σημαντικοί Ευρωπαίοι εταίροι επανεξετάζουν τη σχέση τους με την κυβέρνηση Νετανιάχου, η Λευκωσία επιμένει να παρουσιάζει το Ισραήλ ως «ομονοούσα χώρα» στα ζητήματα ασφάλειας, σταθερότητας και συνεργασίας.
Ο Άντι Μπέρναμ έθεσε το ζήτημα με έναν τρόπο που ξεπερνά το Παλαιστινιακό: θέλουμε οι πολίτες μας και ο κόσμος να γνωρίζουν για ποιο πράγμα στεκόμαστε.
Για ποιο πράγμα στέκεται σήμερα η Κύπρος; Στην εξωτερική πολιτική τα κράτη δεν κινούνται, βέβαια, μόνο στη βάση της ηθικής. Κινούνται με συμφέροντα, συσχετισμούς και ισχύ. Αλλά για ένα μικρό κράτος που στηρίζει την ίδια την υπόστασή του στο διεθνές δίκαιο, ο κυνισμός και τα δύο μέτρα και δύο σταθμά έχουν όρια. Σχεδόν ποτέ δεν εξυπηρετούν τον αδύναμο, ιδίως όταν τα «σκληρά» συμφέροντα τον υπερφαλαγγίζουν.
