Οι τελευταίες εξελίξεις για την εκλογή του νέου ΓΓ του ΟΗΕ και γιατί η βιαστική επιλογή της Κύπρου

Της Ανδρούλλας Καμιναρά
Πρώην Πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Συνεργάτιδα του Πανεπιστημίου Georgetown (Q)

Γιατί η επιλογή του επικεφαλής των Ηνωμένων Εθνών έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, τι διακυβεύεται με την υποψηφιότητα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ) και ποια ερωτήματα δημιουργεί η άμεση υποστήριξή της από την κυπριακή κυβέρνηση.

Μια εκλογή που μας αφορά άμεσα

Σε εξέλιξη βρίσκεται η τεράστιας σημασίας διαδικασία επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών (ΓΓ ΟΗΕ), ο οποίος θα αναλάβει καθήκοντα την 1η Ιανουαρίου 2027, διαδεχόμενος τον Αντόνιο Γκουτέρες. Ο ΓΓ ΟΗΕ είναι το πρόσωπο που ρόλο έχει να υπερασπίζεται τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, να προωθήσει την ειρήνη, και να υπερασπιστεί το διεθνές δίκαιο, ακόμη και όταν αυτό έρχεται σε σύγκρουση με τα συμφέροντα ισχυρών κρατών.

Δεν είναι ανάγκη να τονίσω γιατί για την Κύπρο, η επιλογή αυτή έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία αφού παραμένει διαιρεμένη, με μέρος του εδάφους της υπό τουρκική στρατιωτική κατοχή από το 1974. Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν κεντρικό ρόλο στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού, στη διατήρηση της ειρηνευτικής δύναμης UNFICYP και στην εφαρμογή των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η Κύπρος έχει επομένως κάθε λόγο να επιδιώκει έναν Γενικό Γραμματέα ανεξάρτητο, με ισχυρό κύρος, ο οποίος θα υπερασπίζεται με συνέπεια την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα των κρατών και τις αρχές του διεθνούς δικαίου.

Ποιοι διεκδικούν τη θέση;

Στη φετινή διαδικασία υπάρχει μια άτυπη συμφωνία ο/η επόμενη ΓΓ ΟΗΕ να είναι γυναίκα και από την Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Συμμετέχουν επτά υποψήφιοι, αλλά μόνο οι τέσσερεις έχουν οποιαδήποτε πιθανότητα εκλογής: η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα (Γενική Γραμματέας της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD), ο Ραφαέλ Γκρόσι από την Αργεντινή (επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας), η Κάρολιν Ροντρίγκες-Μπίρκετ από τη Γουιάνα και η Λάνα Νουσεϊμπέ από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. 

Το θέμα επιλογής μιας γυναίκας μετά από 80 χρόνια του οργανισμού είχε τεθεί και κατά την επιλογή του Γκουτέρες, αλλά στην πορεία είχε αγνοηθεί. Νομίζω ότι είναι τραγικό να θεωρούμε ότι δεν υπήρξαν ούτε υπάρχουν αξιόλογες γυναίκες  για αυτή την θέση.

Πώς γίνεται η επιλογή και πού βρισκόμαστε σήμερα;

Σύμφωνα με το άρθρο 97 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, το Συμβούλιο Ασφαλείας προτείνει έναν υποψήφιο και η Γενική Συνέλευση αποφασίζει για τον διορισμό του. Προηγούνται διαδοχικές άτυπες ψηφοφορίες (straw polls) μεταξύ των 15 μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Κάθε μέλος δηλώνει για κάθε υποψήφιο μία από τρεις επιλογές: «Ενθαρρύνω» (Encourage), «Αποθαρρύνω» (Discourage) ή «Δεν εκφράζω γνώμη» (No opinion).

Σε ορισμένους γύρους χρησιμοποιούνται διαφορετικού χρώματος ψηφοδέλτια, ώστε να διακρίνονται οι ψήφοι των πέντε μόνιμων μελών - ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας, Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου. Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς οποιοδήποτε από τα πέντε μπορεί να ασκήσει βέτο στην τελική σύσταση.

Μέχρι τις 30 Οκτωβρίου έχουν πραγματοποιηθεί επτά άτυπες ψηφοφορίες. Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters για την τελευταία ψηφοφορία, οι ψήφοι ήταν όπως στο διάγραμμα πιο κάτω: 

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι τα αποτελέσματα δεν δημοσιοποιούνται επισήμως από τον ΟΗΕ αλλά γίνονται γνωστά μέσω διαρροών. Όπως φαίνεται, κανένας υποψήφιος δεν έχει ακόμη εξασφαλίσει την απαραίτητη συμφωνία των μόνιμων μελών, και η υποψήφια των ΗΑΕ έχει τις λιγότερες «ενθαρρύνσεις» και τις περισσότερες «αποθαρρύνσεις».

Ενδιαφέρον έχει το ότι στις 30 Οκτωβρίου, η Τουρκία εξήγγειλε την υποψηφιότητα του Πρέσβη Feridun Hadi Sinirlioglu για ΓΓ ΟΗΕ. 

Η υποψηφιότητα της Λάνα Νουσεϊμπέ (ΗΑΕ)  και η άμεση στήριξη της Κύπρου

Στις 21 Οκτωβρίου, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν την υποψηφιότητα της Λάνα Νουσεϊμπέ. Δύο ημέρες αργότερα, στις 23 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών της Κύπρου, Κωνσταντίνος Κόμπος, εξέφρασε δημόσια την υποστήριξή του. Ο υπουργός επικαλέστηκε επίσης την ανάγκη να αναλάβει γυναίκα την ηγεσία του οργανισμού, που είναι βέβαια θεμιτό.

Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν πρέπει να υποστηρίξουμε γυναίκα υποψήφια. Είναι γιατί η κυπριακή κυβέρνηση έσπευσε να υποστηρίξει τη συγκεκριμένη υποψήφια, μόλις δύο ημέρες μετά την ανακοίνωση της υποψηφιότητάς της, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η αξιολόγησή της στο πλαίσιο της διαδικασίας του ΟΗΕ και πολύ πιο γρήγορα από την πλειοψηφία των κρατών μελών της ΕΕ.

Ποια είναι όμως η Λάνα Νουσεϊμπέ;

Η Λάνα Νουσεϊμπέ διετέλεσε Μόνιμη Αντιπρόσωπος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στον ΟΗΕ από το 2013 μέχρι το 2024 και εκπροσώπησε τη χώρα της στο Συμβούλιο Ασφαλείας κατά τη διετία 2022–2023. Έχει επίσης διατελέσει πρόεδρος του Εκτελεστικού Συμβουλίου του UN Women και κατέχει υπουργική θέση στην κυβέρνηση των ΗΑΕ. Έχει παλαιστινιακή οικογενειακή καταγωγή.      

Παρόλο που, σύμφωνα με πληροφορίες από διπλωματικές πηγές στα Ηνωμένα Έθνη, η υποψηφιότητα της Νουσεϊμπέ διαθέτει τους μεγαλύτερους οικονομικούς πόρους για την προώθησή της, οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι οι πιθανότητες εκλογής της παραμένουν περιορισμένες. Γιατί αυτό; Γιατί η υποψηφιότητα της Νουσεϊμπέ έχει προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις εξαιτίας της πολιτικής των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων απέναντι στον πόλεμο στο Σουδάν. Σε εκθέσεις του ΟΗΕ περιγράφεται η ευθύνη των ΗΑΕ για το καταστροφικό πόλεμο μεταξύ των σουδανικών ενόπλων δυνάμεων και της παραστρατιωτικής οργάνωσης Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (Rapid Support Forces – RSF). Οι συνέπειες είναι συγκλονιστικές. Περισσότεροι από 14 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί, ενώ εκατομμύρια αντιμετωπίζουν σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια. Ο πόλεμος συνοδεύεται από μαζικές δολοφονίες αμάχων, σεξουαλική βία, επιθέσεις κατά συγκεκριμένων εθνοτικών κοινοτήτων και άλλες σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Τον Φεβρουάριο του 2026, ανεξάρτητη αποστολή διερεύνησης γεγονότων του ΟΗΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι θηριωδίες που διαπράχθηκαν από τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) στην Ελ Φάσερ του Σουδάν παρουσιάζουν χαρακτηριστικά γνωρίσματα γενοκτονίας. Τα πορίσματα αυτά αναγνωρίστηκαν στη συνέχεια και από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.

Σε πρόσφατο άρθρο στη Guardian, (30/10/2026) αναφέρετε ότι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εκπρόσωποι της σουδανικής διασποράς καταγγέλλουν την υποψηφιότητα της Λάνα Νουσεϊμπέ για τη θέση της Γενικής Γραμματέως του ΟΗΕ, θεωρώντας ότι η άρνησή της να αναγνωρίσει τις καταγγελίες για στήριξη των παραστρατιωτικών RSF από τα ΗΑΕ υπονομεύει την αξιοπιστία του ΟΗΕ και τη λογοδοσία για τις θηριωδίες στο Σουδάν.

Δημοσιογράφος του New York Times σε ανάρτηση του δήλωσε: «Θα ήταν ντροπή να επιλεγεί ένα πρόσωπο όπως αυτή, που έχει εμπλακεί βαθιά στην αιματοχυσία τόσο στο Σουδάν όσο και στην Υεμένη και που αντιστρατεύεται τις αξίες των Ηνωμένων Εθνών».

Γιατί τόση βιασύνη από την Κύπρο;

Η δημόσια υποστήριξη της υποψηφιότητας της Λάνα Νουσεϊμπέ από τον Κύπριο υπουργό Εξωτερικών δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα:    

•    Γιατί τόση βιασύνη; Γιατί ο υπουργός Εξωτερικών έσπευσε να εκφράσει δημόσια την υποστήριξή του μόλις δύο ημέρες μετά την ανακοίνωση της υποψηφιότητας;

•    Με ποια κριτήρια έγινε η επιλογή; Εξετάστηκαν οι υπόλοιπες υποψηφιότητες, μεταξύ των οποίων και γυναίκες με μακρά εμπειρία στο σύστημα των Ηνωμένων Εθνών;

•    Γιατί δεν αναμέναμε τη δημόσια ακρόαση της υποψήφιας ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης; Ιδιαίτερα όταν υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για τον ρόλο των ΗΑΕ στον πόλεμο στο Σουδάν;    

•    Ποιο συγκεκριμένο όφελος εξυπηρετεί για την Κύπρο αυτή η πρόωρη δημόσια τοποθέτηση; Ιδιαίτερα όταν η χώρα μας χρειάζεται να διατηρεί στενή συνεργασία με όποιον τελικά εκλεγεί Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ και σχεδόν όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ δεν έχουν πάρει ακόμα θέση.

Η συνέπεια της εξωτερικής μας πολιτικής είναι πολύ σημαντική

Το σοβαρότερο ζήτημα ωστόσο, δεν είναι η διπλωματική τακτική. Είναι η συνέπεια της εξωτερικής μας πολιτικής.

Η Κύπρος είναι ένα μικρό κράτος που στηρίζει την ύπαρξη και την ασφάλειά του στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας. Η μεγαλύτερη δύναμή μας είναι η προσήλωσή μας σε αρχές που πρέπει να ισχύουν για όλους.

Δεν μπορούμε να απαιτούμε την εφαρμογή των ψηφισμάτων του ΟΗΕ για την Κύπρο και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζουμε ως δευτερεύον ζήτημα σοβαρές καταγγελίες για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου – ειδικά με αναφορές σε γενοκτονία, σε άλλες περιοχές του κόσμου. Ούτε μπορούμε να υποστηρίζουμε την ανάγκη λογοδοσίας όταν πρόκειται για την τουρκική κατοχή, αλλά να αποφεύγουμε τα δύσκολα ερωτήματα όταν αφορούν κράτη με τα οποία διατηρούμε καλές διμερείς σχέσεις.

Αν και υποστήριξη μιας υποψήφιας που έχει υπηρετήσει την κυβέρνηση ενός κράτους το οποίο αντιμετωπίζει σοβαρές καταγγελίες, δεν συνιστά αυτομάτως παραβίαση του διεθνούς δικαίου, δημιουργεί, όμως, υποχρέωση ιδιαίτερα προσεκτικής αξιολόγησης της ανεξαρτησίας, της αξιοπιστίας και της προσήλωσής της στις αρχές του Χάρτη του ΟΗΕ. Ακριβώς αυτή η προσεκτική αξιολόγηση δεν είναι εμφανής στην ταχύτητα με την οποία τοποθετήθηκε η κυπριακή κυβέρνηση.

Πού είναι η στρατηγική και η συνέπεια μας;    

Η Κύπρος χρειάζεται εξωτερική πολιτική με αρχές, στρατηγική, συνέπεια και ξεκάθαρους στόχους. Η επιλογή του επόμενου Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών είναι μια από τις σημαντικότερες διεθνείς αποφάσεις των επόμενων ετών. Για την Κύπρο, που εξακολουθεί να στηρίζεται στον ΟΗΕ για την επίλυση του Κυπριακού, απαιτείται ιδιαίτερη σοβαρότητα.

Η πρόωρη δημόσια υποστήριξη της Νουσεϊμπέ, πριν ακόμη εξεταστούν δημόσια οι σοβαρές ανησυχίες για το Σουδάν, δημιουργεί την εικόνα μιας εξωτερικής πολιτικής που δεν γίνετε με βάση μιας ολοκληρωμένης αξιολόγησης και με βάση αρχών και της υπεράσπισης των συμφερόντων της Κυπριακής Δημοκρατίας. 

Η κυβέρνηση φαίνεται να βιάστηκε να πάρει θέση, χωρίς να εξηγήσει επαρκώς γιατί. Και αυτή είναι, κατά την άποψή μου, ακόμη μία λανθασμένη επιλογή, επειδή η Κύπρος όφειλε να θέσει πρώτα και πάνω απ’ όλα, την αξιοπιστία του ΟΗΕ, τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά της.