Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών. Οι δύο πόλεμοι που διεξάγονται στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή έχουν πλήξει εγκαταστάσεις παραγωγής, διυλιστήρια και δίκτυα μεταφοράς πετρελαίου, περιορίζοντας την προσφορά καυσίμων και προκαλώντας αλυσιδωτές αυξήσεις στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Πόσο ακριβά πληρώνει η Κύπρος την εξάρτησή της από το πετρέλαιο;
Οι καταστροφές ενεργειακών εγκαταστάσεων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή έχουν προκαλέσει σοβαρές ελλείψεις καυσίμων και εκτίναξη των διεθνών τιμών. Η Κύπρος, εξαρτημένη από το μαζούτ και το πετρέλαιο κίνησης, βρίσκεται ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Η αποθήκευση ηλιακής ενέργειας σε μπαταρίες μέσα στο 2027 θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρώτο, ουσιαστικό βήμα περιορισμού του ενεργειακού κόστους
Για την Κύπρο, οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα δυσμενείς. Η οικονομία της εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από τις εισαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων για τις μεταφορές, ενώ η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας βασίζεται κυρίως στο μαζούτ και το ντίζελ. Κατά συνέπεια, κάθε διεθνής ανατίμηση επηρεάζει ταυτόχρονα την κίνηση των οχημάτων, την ηλεκτροπαραγωγή, τη βιομηχανία και την κατανάλωση.
Η ενεργειακή καταστροφή των δύο πολέμων
Στη Ρωσία, οι ουκρανικές επιθέσεις εναντίον διυλιστηρίων έχουν περιορίσει σημαντικά την παραγωγή καυσίμων. Παράλληλα, οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχουν επηρεάσει την παραγωγή πετρελαίου και τη διακίνησή του μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) του Οκτωβρίου 2026, οι παγκόσμιες εξαγωγές ντίζελ τον Σεπτέμβριο ήταν μειωμένες κατά 700.000 βαρέλια ημερησίως σε σύγκριση με έναν χρόνο προηγουμένως. Οι απώλειες εξαγωγών από τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή έφταναν συνολικά τα 1,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, με μέρος τους να αναπληρώνεται από άλλες αγορές.
Οι εξαγωγές διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων από τον Κόλπο περιορίστηκαν στα 1,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, έναντι 4,7 εκατομμυρίων πριν από τον πόλεμο. Πρόκειται για έλλειμμα 2,8 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα. Αυτή η μείωση δεν σημαίνει ότι καταστράφηκαν οριστικά ισόποσες ποσότητες πετρελαίου. Περιλαμβάνει απώλειες διυλιστικής δυναμικότητας, περιορισμένη παραγωγή και προβλήματα μεταφοράς.
Η πίεση στην αγορά οδήγησε τις διεθνείς τιμές του ντίζελ σε επίπεδα άνω των 200 δολαρίων το βαρέλι τον Σεπτέμβριο, ενώ το φυσικό αργό πετρέλαιο North Sea Dated διαπραγματευόταν τον Οκτώβριο κοντά στα 134 δολάρια.
Η διπλή εξάρτηση της Κύπρου
Η κυπριακή οικονομία αντιμετωπίζει το ενεργειακό πρόβλημα από δύο διαφορετικές κατευθύνσεις.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 85,2% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης της Κύπρου το 2024 προερχόταν από πετρέλαιο και πετρελαϊκά προϊόντα, ενώ η ενεργειακή εξάρτηση από εισαγωγές έφτανε το 87,7%.
Στην ηλεκτροπαραγωγή, παρά την πρόοδο των ανανεώσιμων πηγών, το 72,6% της καθαρής παραγωγής το 2025 εξακολουθούσε να προέρχεται από συμβατικές και λοιπές μη ανανεώσιμες πηγές.
Πρακτικά, η αύξηση της τιμής του πετρελαίου επιβαρύνει τόσο την τροφοδοσία των ηλεκτροπαραγωγών σταθμών όσο και το κόστος μεταφοράς προϊόντων. Ένα αρτοποιείο, για παράδειγμα, πληρώνει περισσότερο για ηλεκτρισμό, για τη μεταφορά αλεύρων και για τη διανομή ψωμιού. Αντίστοιχες επιβαρύνσεις αντιμετωπίζουν οι γεωργοί, οι βιομηχανίες, τα ξενοδοχεία και οι εμπορικές επιχειρήσεις.
Οι συνέπειες αποτυπώνονται ήδη στον πληθωρισμό. Τον Σεπτέμβριο του 2026, ο εθνικός δείκτης τιμών καταναλωτή αυξήθηκε κατά 3,7%, ενώ τα πετρελαιοειδή κατέγραψαν ετήσια αύξηση 25,8%. Ο εναρμονισμένος πληθωρισμός έφτασε το 5,2%, με την ενέργεια να καταγράφει αύξηση 20,2%.
Το παράδοξο της χαμένης ηλιακής ενέργειας
Ενώ η Κύπρος πληρώνει πανάκριβα τα εισαγόμενα καύσιμα, σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά συστήματα δεν αξιοποιούνται.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν το 2026, κατά τη διάρκεια του 2025 χάθηκαν περίπου 306 γιγαβατώρες ηλιακής ηλεκτροπαραγωγής λόγω περικοπών. Το Κυπριακό Ινστιτούτο εκτιμά ότι οι περικοπές αντιστοιχούσαν στο 22% της δυνητικής παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές. Το πρόβλημα οφείλεται στον περιορισμένο χώρο που διαθέτει το ηλεκτρικό δίκτυο για να απορροφά την παραγωγή των φωτοβολταϊκών, ιδιαίτερα τις μεσημβρινές ώρες, όταν η ηλιοφάνεια είναι έντονη αλλά η κατανάλωση σχετικά περιορισμένη. Το αποτέλεσμα είναι οξύμωρο. Η χώρα απορρίπτει διαθέσιμη ηλιακή ενέργεια, ενώ συνεχίζει να καταναλώνει εισαγόμενα καύσιμα για την κάλυψη των αναγκών της.
Μπαταρίες το 2027: Μια ρεαλιστική λύση
Η εγκατάσταση μεγάλων συστημάτων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί μία από τις πιο άμεσες λύσεις. Ήδη, τον Ιούνιο του 2026 υπογράφηκαν συμβάσεις ύψους περίπου 50 εκατομμυρίων ευρώ για συστήματα μπαταριών συνολικής ισχύος 120 μεγαβάτ και χωρητικότητας περίπου 400 μεγαβατωρών. Στόχος είναι να λειτουργήσουν πριν από το καλοκαίρι του 2027. Η εγκατάσταση τέτοιων συστημάτων θα επιτρέπει την αποθήκευση μέρους της πλεονάζουσας ηλιακής παραγωγής κατά τη διάρκεια της ημέρας και τη διοχέτευσή της στο δίκτυο το απόγευμα και το βράδυ.
Η οικονομική σημασία μπορεί να αποτυπωθεί με έναν ενδεικτικό υπολογισμό. Ένα σύστημα χωρητικότητας 400 μεγαβατωρών, εφόσον πραγματοποιεί 300 πλήρεις κύκλους φόρτισης ετησίως, θα μπορούσε να αποδίδει περίπου 108 γιγαβατώρες ηλεκτρισμού τον χρόνο, υποθέτοντας συνολική απόδοση 90%. Πρόκειται για ποσότητα ίση περίπου με το 1,9% της ετήσιας καθαρής ηλεκτροπαραγωγής της Κύπρου το 2025.
Αν αυτή η ενέργεια αντικαθιστούσε παραγωγή από μαζούτ ή ντίζελ, θα περιοριζόταν αντίστοιχα η κατανάλωση εισαγόμενων καυσίμων. Πρόκειται για ενδεικτικό σενάριο και όχι για εγγυημένη εξοικονόμηση, καθώς το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη διαθέσιμη ηλιακή παραγωγή, τη λειτουργία των συμβατικών μονάδων και τις ανάγκες του δικτύου. Η αποθήκευση δεν μπορεί να εξαλείψει μόνη της την εξάρτηση από το πετρέλαιο. Μπορεί όμως να περιορίσει ουσιαστικά τη σπατάλη καθαρής ενέργειας.
Ποιες άλλες παρεμβάσεις χρειάζονται
Πέραν των μπαταριών, απαιτείται ένα ολοκληρωμένο ενεργειακό σχέδιο.
Πρώτη προτεραιότητα πρέπει να αποτελέσει η αναβάθμιση του ηλεκτρικού δικτύου, ώστε να μπορεί να δέχεται περισσότερη παραγωγή από φωτοβολταϊκά. Η αποθήκευση χρειάζεται επίσης να επεκταθεί σε ιδιωτικά φωτοβολταϊκά πάρκα, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και όπου είναι τεχνικά εφικτό, σε οικιακά συστήματα.
Δεύτερη παρέμβαση είναι η επιτάχυνση της εισαγωγής φυσικού αερίου, εφόσον τεκμηριώνεται οικονομικό όφελος. Θα μπορούσε να μειώσει προσωρινά την εξάρτηση από το μαζούτ, αν και δεν εξαλείφει την έκθεση στις διεθνείς τιμές των ορυκτών καυσίμων.
Παράλληλα, η ηλεκτρική διασύνδεση με άλλες χώρες (π.χ. GSI) μπορεί να περιορίσει την ενεργειακή απομόνωση, προσφέροντας πρόσθετες επιλογές εισαγωγής και εξαγωγής ηλεκτρισμού και, κυρίως, ανταγωνισμό στις τιμές.
Στις μεταφορές, η προώθηση ηλεκτρικών οχημάτων, δημόσιων συγκοινωνιών και ενεργειακά αποδοτικότερων υποδομών θα μπορούσε να μειώσει σταδιακά την κατανάλωση βενζίνης και ντίζελ. Τέλος, χρειάζεται στοχευμένη προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών, χωρίς οριζόντιες επιδοτήσεις που διατηρούν υψηλή την κατανάλωση εισαγόμενων καυσίμων.
Η ενεργειακή ασφάλεια ως οικονομική προτεραιότητα
Οι δύο πόλεμοι αποδεικνύουν ότι η ενεργειακή εξάρτηση αποτελεί σοβαρό οικονομικό κίνδυνο, ιδιαίτερα για μικρές και απομονωμένες αγορές όπως η κυπριακή. Η Κύπρος δεν μπορεί να επηρεάσει τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου. Μπορεί όμως να περιορίσει την εξάρτησή της από αυτές. Εάν μέσα στο 2027 τεθούν σε λειτουργία τα πρώτα μεγάλα συστήματα αποθήκευσης και ακολουθήσουν πρόσθετες επενδύσεις, η χώρα θα μπορέσει να αξιοποιήσει μεγαλύτερο μέρος της ηλιακής ενέργειας που σήμερα χάνεται.
Η λύση δεν βρίσκεται αποκλειστικά σε φθηνότερα εισαγόμενα καύσιμα, αλλά κυρίως στη μείωση της ανάγκης για κατανάλωσή τους. Αυτό θα αποτελούσε μια ουσιαστική απάντηση τόσο στην ενεργειακή ακρίβεια όσο και στην ευπάθεια της κυπριακής οικονομίας απέναντι στις διεθνείς κρίσεις.
ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
