Οι Τουρκοκύπριοι προσέρχονται στις κάλπες: Μια δοκιμασία για τη χρηστή διακυβέρνηση και τον αυτοσεβασμό

Γράφει: Κεμάλ Μπαϊκαλί (Kemal Baykalli)*

Οι Τουρκοκύπριοι θα προσέλθουν στις κάλπες στις 6 Δεκεμβρίου για να εκλέξουν τους εκπροσώπους τους στο κοινοβούλιο, καθώς και τους τοπικούς τους άρχοντες, τα δημοτικά συμβούλια, ακόμη και τους μουχτάρηδες σε επίπεδο γειτονιάς. Παρόλο που οι βουλευτικές και οι τοπικές εκλογές διεξάγονται κανονικά σε διαφορετικές ημερομηνίες, η σημερινή κυβέρνηση συνασπισμού αποφάσισε να επισπεύσει τις βουλευτικές εκλογές κατά έναν μήνα, ώστε και οι δύο εκλογικές διαδικασίες να πραγματοποιηθούν την ίδια ημέρα.

Το τουρκοκυπριακό πολιτικό σύστημα είναι κοινοβουλευτικό

Οι Ελληνοκύπριοι αναγνώστες ενδεχομένως να χρειάζονται μια σύντομη υπενθύμιση για το πώς λειτουργεί το τουρκοκυπριακό πολιτικό σύστημα. Βασίζεται σε ένα κοινοβουλευτικό μοντέλο, στο οποίο ο εκλεγμένος Πρόεδρος είναι, θεωρητικά, σε μεγάλο βαθμό ένας αρχηγός κράτους με εθιμοτυπικό ρόλο και ορισμένες συνταγματικές εξουσίες, ενώ η εκτελεστική εξουσία ασκείται κυρίως από τον Πρωθυπουργό και το υπουργικό συμβούλιο. Αυτό διαφέρει από τα προεδρικά συστήματα, στα οποία ο Πρόεδρος είναι επίσης επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας.

Το Κυπριακό, ωστόσο, έχει δημιουργήσει μια πρόσθετη πολιτική διάσταση. Ιστορικά, οι εκλεγμένοι ηγέτες των δύο κοινοτήτων έχουν αναγνωριστεί ως οι αντίστοιχοι εκπρόσωποί τους στις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Γι' αυτό, στο πλαίσιο της ειρηνευτικής διαδικασίας, αναφέρονται ως ο Τουρκοκύπριος και ο Ελληνοκύπριος ηγέτης.

Οι εντάσεις και οι έντονες διαφωνίες μεταξύ του Προέδρου και της κυβέρνησης υπό τον Πρωθυπουργό δεν αποτελούν κάτι πρωτοφανές στην τουρκοκυπριακή πολιτική. Ο Μουσταφά Ακιντζί, για παράδειγμα, χρειάστηκε να συνεργαστεί με ένα υπουργικό συμβούλιο υπό τον τότε Πρωθυπουργό Ερσίν Τατάρ. Αντίστοιχα, όταν ο πολιτικός που υποστήριζε τη λύση, Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, ηγήθηκε της κυβέρνησης συνασπισμού του το 2004, ο Ραούφ Ντενκτάς εξακολουθούσε να κατέχει το αξίωμα του Προέδρου.

Σήμερα, έναν χρόνο μετά την εκλογή του, ο Τουφάν Έρχιουρμαν εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπος με μια δεξιά, τρικομματική κυβέρνηση συνασπισμού, υπό τον Ουνάλ Ουστέλ του Κόμματος Εθνικής Ενότητας (UBP). Ας ελπίσουμε ότι αυτό θα τερματιστεί στις 6 Δεκεμβρίου.

Ο υπουργός Εξωτερικών του δεξιού συνασπισμού επιτίθεται συστηματικά στον Έρχιουρμαν

Για να γίνουν τα πράγματα ακόμη χειρότερα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ουστέλ, Ταχσίν Ερτουγρούλογλου, έχει επανειλημμένα και δημόσια επιτεθεί στον Έρχιουρμαν, έχει αμφισβητήσει τις πολιτικές του και, σε αρκετές περιπτώσεις, έχει επιχειρήσει να παρακάμψει την εξουσία του.

Αυτό έχει επεκταθεί ακόμη και σε ζητήματα που απαιτούν συντονισμό με τα Ηνωμένα Έθνη σχετικά με τις δραστηριότητες της UNFICYP στη νεκρή ζώνη. Σε ένα πολιτικό σύστημα που λειτουργεί κανονικά, οι αντίστοιχες εξουσίες και αρμοδιότητες κάθε αξιώματος θα ήταν σαφώς καθορισμένες και θα γίνονταν σεβαστές. Ωστόσο, πρόκειται για ακόμη μία θεσμική ανωμαλία που απορρέει από το άλυτο Κυπριακό.

Ένα πρόσφατο παράδειγμα αυτής της ανωμαλίας σημειώθηκε όταν τόσο ο Ουστέλ όσο και ο Ερτουγρούλογλου επιτέθηκαν δημόσια στη συμφωνία του Έρχιουρμαν με τον Χριστοδουλίδη κατά την τριμερή συνάντηση, με το επιχείρημα ότι ο Έρχιουρμαν δεν διαβουλεύτηκε με την κυβέρνηση πριν συμφωνήσει στην τελευταία αυτή διευθέτηση.

Το αποτέλεσμα των επικείμενων βουλευτικών εκλογών δεν θα καθοριστεί αποκλειστικά από τις θέσεις των κομμάτων στο Κυπριακό. Παρ' όλα αυτά, θα αποτελέσει επίσης έναν σημαντικό δείκτη για το κατά πόσο παραμένει ισχυρή η προσήλωση των Τουρκοκυπρίων σε μια ειρηνική διευθέτηση.

Η διαφθορά και η κακοδιαχείριση χαρακτήρισαν τον σημερινό κυβερνητικό συνασπισμό

Ο απερχόμενος κυβερνητικός συνασπισμός έχει διαχειριστεί μια περίοδο που θα μπορούσε, αναμφισβήτητα, να χαρακτηριστεί ως μία από τις πλέον ανησυχητικές όσον αφορά τη διαφθορά, την πολιτική ευνοιοκρατία και την κομματική κακοδιαχείριση στη σύγχρονη τουρκοκυπριακή ιστορία.

Έχει υπονομεύσει περαιτέρω την αυτονομία της τουρκοκυπριακής πολιτικής, έχει λειτουργήσει ως όργανο για διάφορες ομάδες από την Τουρκία προκειμένου να προωθήσουν την πολιτική και οικονομική τους ατζέντα στη βόρεια Κύπρο, ενώ παράλληλα έχει χρησιμοποιήσει τις εξουσίες της κυβέρνησης για να δημιουργήσει άνισους όρους ανταγωνισμού ενόψει των εκλογών.

Το δημόσιο χρέος έχει εκτοξευθεί, ενώ η εμπιστοσύνη των πολιτών προς το τουρκοκυπριακό πολιτικό κατεστημένο έχει υποχωρήσει σε ένα επίπεδο από το οποίο θα είναι δύσκολο να ανακάμψει.

Η πρόσφατη τραγωδία με το ναυάγιο στα ανοικτά της Κερύνειας έχει πλήξει περαιτέρω την ήδη φθίνουσα δημοτικότητα του συνασπισμού. Η κοινή γνώμη έγινε μάρτυρας ενός ακόμη επεισοδίου μετακύλισης πολιτικών ευθυνών, καθώς ο ηγέτης του UBP και Πρωθυπουργός Ουνάλ Ουστέλ επιχείρησε να αποστασιοποιηθεί από την ευθύνη, επιρρίπτοντας την υπαιτιότητα σε έναν κυβερνητικό εταίρο και απομακρύνοντάς τον από το υπουργικό συμβούλιο.

Το επεισόδιο ενίσχυσε την αντίληψη ότι πρόκειται για μια κυβέρνηση που ενδιαφέρεται περισσότερο για την πολιτική της επιβίωση παρά για τη λογοδοσία.

Στον ορίζοντα ένας αμιγώς αριστερός κυβερνητικός συνασπισμός

Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το αριστερό Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα (CTP), το οποίο υποστηρίζει τη λύση, προηγείται στην εκλογική αναμέτρηση, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο σημερινός κυβερνητικός συνασπισμός ενδέχεται να εκτοπιστεί από το τουρκοκυπριακό κοινοβούλιο των 50 εδρών.

Επικεφαλής του CTP είναι η δρ Σιλά Ουσάρ Ιντζιρλί, η οποία θα μπορούσε να γίνει η δεύτερη γυναίκα που θα ηγηθεί της τουρκοκυπριακής κυβέρνησης.

Το δεξιό UBP αναμένεται να ακολουθήσει πίσω από το CTP, παρά μια σειρά προεκλογικών υποσχέσεων της τελευταίας στιγμής.

Άλλα κόμματα που είναι πιθανό να εξασφαλίσουν κοινοβουλευτική εκπροσώπηση περιλαμβάνουν το σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Κοινοτικής Δημοκρατίας (TDP), υπό την ηγεσία του Ζεκί Τσελέρ, το οποίο ακολουθεί την πολιτική παράδοση που συνδέεται με τον πρώην ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί και τον δήμαρχο της Τουρκικής Λευκωσίας Μεχμέτ Χαρμαντζί, καθώς και το Κόμμα Αναγέννησης (YDP) του Ερχάν Αρικλί, του οποίου η εκλογική βάση συνδέεται ευρέως με πολίτες που εγκαταστάθηκαν στη βόρεια Κύπρο μετά το 1974.

Το Κόμμα του Λαού (HP) του Κουντρέτ Οζερσάι, το Δημοκρατικό Κόμμα (DP), υπό την ηγεσία του σημερινού μέλους του υπουργικού συμβουλίου Φικρί Ατάογλου, το κόμμα TAM του Σερντάρ Ντενκτάς και ο σοσιαλιστικός Δρόμος Ανεξαρτησίας (BY) συγκαταλέγονται στους άλλους διεκδικητές που ελπίζουν να υπερβούν το εκλογικό όριο του 5% και να εισέλθουν στο κοινοβούλιο.

Παρόλο που αριστερά κόμματα που υποστηρίζουν τη λύση έχουν συμμετάσχει στο παρελθόν από κοινού σε κυβερνήσεις συνασπισμού, οι Τουρκοκύπριοι ψηφοφόροι δεν έχουν δει ποτέ έναν αποκλειστικά αριστερό συνασπισμό. Αυτό ενδέχεται να αλλάξει.

Ένας συνασπισμός CTP–TDP, οικοδομημένος γύρω από τη δέσμευση για καθαρή και υπόλογη διακυβέρνηση, έναν οικονομικά βιώσιμο προϋπολογισμό και μια ανανεωμένη ατζέντα υπέρ της λύσης, θα μπορούσε να στείλει ένα ισχυρό μήνυμα προς τους Ελληνοκύπριους συμπατριώτες: οι Τουρκοκύπριοι παραμένουν προσηλωμένοι στις δημοκρατικές αξίες, τη χρηστή διακυβέρνηση και μια κοσμική πολιτική ηγεσία.

Με την προοπτική μιας γυναίκας Πρωθυπουργού στο τιμόνι, μια τέτοια κυβέρνηση θα μπορούσε επίσης να φέρει, σε κοινοβουλευτικό επίπεδο, ένα ανανεωμένο όραμα συμφιλίωσης και μιας μελλοντικής λύσης μέσω διαπραγματεύσεων, στο πλαίσιο της οποίας το κεκτημένο της ΕΕ θα διέπει ολόκληρο το νησί.

Σε τελική ανάλυση, αυτές οι εκλογές αφορούν κάτι περισσότερο από μια αλλαγή κυβέρνησης. Προσφέρουν στους Τουρκοκύπριους την ευκαιρία να ανακτήσουν την πολιτική τους αυτονομία, να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς και να αποδείξουν ότι η προσήλωσή τους σε ένα κοινό μέλλον στην Κύπρο παραμένει ζωντανή.

Στο τέλος, θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι να δούμε έναν ηγέτη που υποστηρίζει τη λύση, ο οποίος θα στηρίζεται από ένα υπουργικό συμβούλιο υπέρ της λύσης, σε ένα κοινοβούλιο υπέρ της λύσης, στο βόρειο τμήμα της Πράσινης Γραμμής.

*Γραμματέας Εξωτερικών Σχέσεων του Κόμματος Κοινοτικής Δημοκρατίας (TDP)

Το κείμενο είναι αυτούσιο με την ορολογία που χρησιμοποιεί ο αρθρογράφος