Γράφει ο Νίκος Μεσαρίτης
Ένας κτηνοτρόφος δεν ενδιαφέρεται για συνταγματικούς όρους ούτε για πολιτικές ευαισθησίες. Όταν ακούει ότι εμφανίστηκε αφθώδης πυρετός λίγα χιλιόμετρα μακριά, σκέφτεται μόνο ένα πράγμα: θα προλάβουμε;
Στην Κύπρο, όμως, ακόμη και μια υγειονομική προειδοποίηση περνά πρώτα από το φίλτρο του άλυτου. Και εκεί, συνήθως, καθυστερεί.
Η διαχείριση μιας επιδημίας είναι δοκιμασία κρατικής επάρκειας.
Η εμφάνιση αφθώδους πυρετού στα κατεχόμενα και η έγκαιρη ενημέρωση των Αρχών της Κυπριακής Δημοκρατίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν παράδειγμα λειτουργικής συνεργασίας. Αντί αυτού, ανέδειξαν τις παθογένειες ενός κράτους που εξακολουθεί να λειτουργεί μέσα στη σκιά του άλυτου. Κι αυτό, στην Κύπρο του άλυτου, είναι πιο επικίνδυνο από την καταγγελία.
Η εμφάνιση αφθώδους πυρετού στα κατεχόμενα δεν ήταν ένα απομονωμένο κτηνιατρικό συμβάν. Ήταν μια προειδοποίηση. Μια δοκιμασία ετοιμότητας. Ένα τεστ θεσμικής ανταπόκρισης.
Η τουρκοκυπριακή διοίκηση ενημέρωσε τις Αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η πληροφορία υπήρξε. Η προειδοποίηση δόθηκε. Το ερώτημα δεν είναι αν γνωρίζαμε. Το ερώτημα είναι γιατί δεν κινητοποιηθήκαμε εγκαίρως.
Ο αφθώδης πυρετός είναι νόσος εξαιρετικά μεταδοτική. Δεν περιμένει. Δεν σέβεται διοικητικές γραμμές ούτε πολιτικά αφηγήματα. Διαπερνά φράγματα, περνά από κοπάδι σε κοπάδι και πλήττει παραγωγή, οικονομία, εμπιστοσύνη. Η αντιμετώπισή του απαιτεί άμεση ενεργοποίηση μηχανισμών, διαφάνεια, συνεργασία.
Ακριβώς εκεί αποτυγχάνει εδώ και δεκαετίες το Κυπριακό.
Η μετάδοση της καχυποψίας
Σε μια κανονική χώρα, η ενημέρωση για υγειονομικό κίνδυνο θα ενεργοποιούσε αυτομάτως πρωτόκολλα. Στην Κύπρο ενεργοποιεί πρώτα πολιτικά φίλτρα.
Ποιος ενημέρωσε; Με ποια ιδιότητα; Πώς θα φανεί η συνεργασία; Ποιος ενημερώθηκε και τι έκανε;
Αυτή η νοοτροπία δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτική. Είναι το σύμπτωμα μιας βαθύτερης ασθένειας: της αδυναμίας να διαχωρίσουμε την προστασία του δημόσιου συμφέροντος από το άγχος της πολιτικής σημειολογίας.
Ο ιός μεταδίδεται βιολογικά. Η καχυποψία μεταδίδεται πολιτικά. Και όταν η δεύτερη προηγείται της πρώτης, το αποτέλεσμα είναι διπλή ζημιά.
Καθυστερημένη αντίδραση ως κανονικότητα
Η Κύπρος έχει εθιστεί στη διαχείριση κρίσεων εκ των υστέρων. Αυτό δεν αφορά μόνο την κτηνοτροφία. Αφορά το ίδιο το εθνικό μας ζήτημα. Το Κυπριακό σπάνια αντιμετωπίστηκε προληπτικά. Πάντοτε αντιδραστικά. Κάθε ευκαιρία λύσης προσεγγίζεται με δισταγμό. Κάθε προειδοποίηση ερμηνεύεται μέσα από το πρίσμα εσωτερικών ισορροπιών. Κάθε κρίσιμο σημείο συνοδεύεται από πολιτικό πυρετό. Η αναβλητικότητα δεν είναι ουδετερότητα. Είναι επιλογή. Και κάθε επιλογή έχει κόστος.
Οι ίδιες οι διαπραγματεύσεις πάσχουν
Εδώ η μεταφορά γίνεται σκληρή αλλά αναγκαία:
Οι διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά ενός πολιτικού αφθώδους πυρετού.
Παράγουν έντονη ρητορική φλεγμονή αλλά όχι ουσιαστική πρόοδο.
Ανεβάζουν θερμοκρασία όταν πλησιάζουν σε κρίσιμα σημεία.
Εμφανίζουν φλύκταινες δημόσιων αντιπαραθέσεων που μολύνουν τον διάλογο.
Παραλύουν την παραγωγική σκέψη. Παράδειγμα ουσιαστικό. Η διαπραγμάτευση στο Κραν Μοντανά και η εγκατάλειψή της από την ελληνοκυπριακή πλευρά.
Κάθε γύρος συνομιλιών ξεκινά με προσδοκία και καταλήγει σε αλληλοκατηγορία.
Η πολιτική ενέργεια εξαντλείται στην ερμηνεία της αποτυχίας.
Το αποτέλεσμα είναι ένα διαρκές καθεστώς καραντίνας:
Ούτε σύγκρουση που ξεκαθαρίζει ούτε λύση που θεραπεύει.
Το θεσμικό παράδοξο
Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος.
Ταυτόχρονα, στο εσωτερικό του άλυτου, λειτουργεί στο μισό έδαφος το δήθεν ελεύθερο με περιορισμούς που δεν ομολογεί.
Όταν ακόμη και σε ζήτημα ζωικής υγείας η συνεργασία προκαλεί αμηχανία, τίθεται ένα θεμελιώδες ερώτημα:
Μελετήσαμε και αποδεχόμαστε τα πλεονεκτήματα μιας ομοσπονδιακής συμβίωσης;
Αν δεν μπορούμε να συντονιστούμε αποτελεσματικά για έναν ιό που απειλεί την αγροτική οικονομία, πώς παρουσιαζόμαστε θετικοί σε μια διαπραγμάτευση που θα μας απελευθερώσει από τον τουρκικό στρατό;
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε καταγγελίες. Βρίσκεται στην ειλικρίνεια.
Το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη του άλυτου.
Το πρόβλημα είναι η συνήθεια στο άλυτο.
Όταν το άλυτο γίνεται διοικητική κουλτούρα
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο μιας χρόνιας νόσου δεν είναι ο πυρετός. Είναι η εξοικείωση με αυτόν.
Η κοινωνία μαθαίνει να ζει με χαμηλή εμπιστοσύνη.
Το πολιτικό σύστημα μαθαίνει να λειτουργεί χωρίς λογοδοσία για τις χαμένες ευκαιρίες.
Οι θεσμοί συνηθίζουν την εσωτερική αδράνεια.
Έτσι ο πυρετός δεν σοκάρει πλέον.
Ο αφθώδης πυρετός στα ζώα έχει πρωτόκολλα θεραπείας.
Ο πολιτικός αφθώδης πυρετός του Κυπριακού απαιτεί κάτι δυσκολότερο:
πολιτική βούληση, θεσμική ωριμότητα και, κυρίως, αποδοχή ευθύνης.
Επίλογος
Η υγειονομική κρίση στα κατεχόμενα ήταν ένα καμπανάκι. Όχι για το τι συμβαίνει εκεί αλλά για το πώς αντιδρούμε στα δήθεν ελεύθερα εδάφη.
Κάθε φορά που αγνοούμε μια προειδοποίηση επειδή προέρχεται «από την άλλη πλευρά», ενισχύουμε το ίδιο το πρόβλημα που δηλώνουμε ότι θέλουμε να λύσουμε.
Κάθε φορά που προτάσσουμε τη διαχείριση της εικόνας αντί της ουσίας, ο πυρετός ανεβαίνει.
Το Κυπριακό δεν πάσχει μόνο από στασιμότητα.
Πάσχει από θεσμική ατροφία και πολιτική αναβλητικότητα.
Και αν δεν υπάρξει καθαρή απόφαση για ενεργή, συνεπή και λογοδοτούσα διαπραγμάτευση, ο αφθώδης πυρετός δεν θα είναι απλώς μεταφορά.
Θα είναι η περιγραφή μιας χώρας που έμαθε να ζει με τη χρόνια φλεγμονή του άλυτου και χαρακτηρίζει τις εισηγήσεις της Μαρία Άνχελα Ολγκίν γελοίες. Ο αφθώδης πυρετός αντιμετωπίζεται με καραντίνα, διαφάνεια και άμεση δράση.
Το Κυπριακό παραμένει χωρίς θεραπευτικό πρωτόκολλο γιατί κανείς δεν θέλει να αναλάβει το πολιτικό κόστος της ευθύνης.
Δεν είναι ο ιός που μας εκθέτει. Είναι η αδράνεια.
Δεν είναι η άλλη πλευρά που μας αποδυναμώνει. Είναι η συνήθεια της μετάθεσης ευθυνών.
Όσο το άλυτο λειτουργεί ως άλλοθι και όχι ως επείγον εθνικό καθήκον, ο πυρετός θα επανέρχεται.
Και κάθε επόμενη κρίση -υγειονομική, οικονομική ή γεωπολιτική- θα μας βρίσκει με τα ίδια συμπτώματα: καθυστέρηση, εσωστρέφεια, φόβο.
Η θεραπεία δεν είναι τεχνική.
Είναι πολιτική. Και προϋποθέτει θάρρος. Διαφορετικά, όπως γράφτηκε, θα μας πλακώσει αυθάδης πυρετός του εθνικισμού.
