Το παρόν υπόμνημα αναδεικνύει το ζήτημα της θεσμικής αναγνώρισης της κατεχόμενης κωμόπολης Αιγιαλούσας ως δήμου, στηριζόμενο σε ιστορικά, πληθυσμιακά, διοικητικά και τεκμηριωμένα αρχειακά δεδομένα. Ιδιαίτερη σημασία έχει ο φάκελος στο Κρατικό Αρχείο, ο οποίος καταγράφει τη θετική στάση της Επαρχιακής Διοίκησης Αμμοχώστου ήδη από το 1920, καθώς και ο εντοπισμός επίσημου εγγράφου του 1938 με ρητή αναφορά σε «Δημαρχείον Γιαλούσης», το οποίο τεκμηριώνει προϋφιστάμενη δημοτική υπόσταση. Παράλληλα, υπάρχουν έγγραφα του 2005 στο αρχείο του κοινοτικού συμβουλίου, τα οποία καταγράφουν ενέργειες για την προώθηση του Δήμου Αιγιαλούσας.
Τεκμηριωμένοι λόγοι αναγνώρισης δήμου
1. Αίτημα το 1920
Το 1920 υποβλήθηκε στις αποικιακές αρχές αίτημα για αναγνώριση της Αιγιαλούσας ως δήμου. Στο σχετικό έγγραφο, με θετική εισήγηση, ο διοικητής Αμμοχώστου αναφέρει: «Αξιότιμε κύριε γραμματέα, η Γιαλούσα είναι ένα σημαντικό χωριό, καθώς διαθέτει υποκατάστημα Κτηματολογίου (LRO), Δικαστήριο, Στάβλους Αναπαραγωγής (Stud Stables) και Αστυνομικό Σταθμό, και θεωρώ ότι θα έπρεπε να έχει καθεστώς δήμου…». Αμμόχωστος, 1 Δεκεμβρίου 1920 (υπογραφή).
Το έγγραφο αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό, διότι αναγνωρίζει ήδη από το 1920 ότι η Αιγιαλούσα πληρούσε τα κριτήρια για δήμο. Τελικά, το αίτημα παραπέμφθηκε «στις ελληνικές καλένδες».
2. Ιστορική διοικητική τεκμηρίωση (1938)
Υπάρχει έγγραφο του 1938 που αποτελεί πρωτογενές διοικητικό τεκμήριο. Η χρήση του όρου «Δημαρχείον» συνιστά επίσημη αναφορά σε δημοτική αρχή, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η Αιγιαλούσα είχε αναγνωριστεί ως δήμος ή λειτουργούσε de facto ως τέτοιος κατά την προπολεμική περίοδο.
3. Πληθυσμιακά δεδομένα και συγκριτική ισοτιμία
Η Αιγιαλούσα παρουσιάζει πληθυσμό μεγαλύτερο ή συγκρίσιμο με εκείνον αναγνωρισμένων κατεχόμενων δήμων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η πραγματικότητα αυτή ενισχύει τη θεμελίωση του αιτήματος.
4. Αστικός χαρακτήρας και πολεοδομική συγκρότηση
Η Αιγιαλούσα διέθετε σαφή αστικά χαρακτηριστικά: πολεοδομική οργάνωση, εμπορικό κέντρο, παραλιακή οικονομική δραστηριότητα, καθώς και κοινωνικές και διοικητικές δομές. Τα στοιχεία αυτά υπερβαίνουν τα όρια απλής κοινότητας και ανταποκρίνονται σε δήμο πλήρους λειτουργίας.
5. Ρόλος περιφερειακού εκπαιδευτικού κέντρου
Η λειτουργία εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, και ιδιαίτερα του Ελληνικού Γυμνασίου Αιγιαλούσας, καταδεικνύει ότι η κωμόπολη ασκούσε ρόλο ευρύτερου εκπαιδευτικού και πνευματικού κέντρου, χαρακτηριστικό δήμων.
6. Πολιτιστική και θεσμική συνέχεια
Η Αιγιαλούσα διατηρεί ενεργή συλλογική ταυτότητα, πολιτιστικούς και κοινωνικούς φορείς, καθώς και οργανωμένη δραστηριότητα νεολαίας, γεγονός που αποδεικνύει διοικητική επάρκεια και θεσμική συνέχεια, παρά τις συνθήκες κατοχής.
7. Κατοχή και διατήρηση θεσμικών δικαιωμάτων
Η τουρκική κατοχή δεν συνεπάγεται απώλεια διοικητικών ή θεσμικών δικαιωμάτων. Η Κυπριακή Δημοκρατία αναγνωρίζει και λειτουργεί κατεχόμενους δήμους, γεγονός που καθιστά απολύτως σύννομη την αναγνώριση της Αιγιαλούσας ως δήμου.
8. Αρχή ιστορικής δικαιοσύνης και θεσμικής συνέπειας
Η αναγνώριση της Αιγιαλούσας ως δήμου συνιστά πράξη ιστορικής αποκατάστασης, θεσμικής συνέπειας και ενίσχυσης της διοικητικής παρουσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας στα κατεχόμενα εδάφη της.
9. Ου περί χρημάτων ο αγώνας, αλλά περί πολιτισμού
Η Αιγιαλούσα φέρει ένα ιδιαίτερο και θλιβερό ιστορικό φορτίο. Τον εγκλωβισμό ακολούθησε βίαιος εκτοπισμός (1974-1977), ενώ οι «εθελοντικές» αιτήσεις αποχώρησης συνοδεύονταν από άδεια μεταφοράς της κινητής περιουσίας στις ελεύθερες περιοχές. Τα αντικείμενα αυτά αποτελούν ζωντανά τεκμήρια ενός πολιτισμού που δεν πρέπει να χαθεί.
Τονίζουμε πως «ου περί χρημάτων ο αγώνας, αλλά περί πολιτισμού». Έχουμε μελετήσει διάφορα οικονομικά δεδομένα, τα οποία, μεταξύ άλλων, είναι διαθέσιμα στο βιβλίο «ΑΙΓΙΑΛΟΥΣΗΣ Ανάβασις», το οποίο είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα μας: https://yialousa.eu/vivliothiki-2/ekdoseis/.
10 Αίτημα με καθολική αποδοχή.
Έχω την τιμή να δημοσιοποιώ το αίτημα αυτό, εκ μέρους εκατοντάδων πολιτών, ως εκλεγμένος -και όχι διορισμένος- πρόεδρος του κοινοτικού συμβουλίου Αιγιαλούσας.
Τα δεδομένα
Η ιστορία δεν διαγράφεται. Τεκμηριώνεται. Στο Κρατικό Αρχείο εντοπίζονται επίσημα έγγραφα της Αποικιακής Διοίκησης της Κύπρου (1920), τα οποία αποδεικνύουν πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η θαλασσοφίλητη, επτάλοφη Κωμόπολη Αιγιαλούσα διεκδίκησε και πληρούσε τις προϋποθέσεις για να αναγνωριστεί ως δήμος ήδη από το 1920.
Τα αδιαμφισβήτητα στοιχεία
• Επίσημη αίτηση κατοίκων (23 Νοεμβρίου 1920)
Οι κάτοικοι και οι οικογενειάρχες της Γιαλούσας υποβάλλουν οργανωμένο αίτημα προς την Κυβέρνηση για σύσταση Δημοτικού Συμβουλίου, με πλήρεις εξουσίες, δικαιώματα και υποχρεώσεις.
• Αναγνώριση από τη διοίκηση
Ο Επίτροπος Αμμοχώστου διαβιβάζει το αίτημα χωρίς αρνητική εισήγηση, δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι: «δεν βλέπω λόγο να μην τους επιτραπεί».
• Ισχυρή πληθυσμιακή βάση
Η Αιγιαλούσα καταγράφεται με περίπου 2.500 κατοίκους, πληθυσμός που:
• ξεπερνά άλλες κοινότητες που ήδη είχαν καθεστώς Δήμου
• την κατατάσσει στις μεγαλύτερες κωμοπόλεις της Κύπρου
• Οικονομική βιωσιμότητα
Καταγεγραμμένα έσοδα από: εμπορικές δραστηριότητες, αγορά, σφαγείο, τοπικούς φόρους.
Στοιχεία που αποδεικνύουν λειτουργική και οικονομική βάση για Δήμο.
• Σαφής διοικητική δομή
Η πρόταση περιλαμβάνει καθορισμένα όρια και διοικητική οργάνωση των συνοικιών.
Η ουσία
Η Αιγιαλούσα δεν ζητά κάτι νέο. Διεκδικεί κάτι που:
• είχε ήδη τεθεί επίσημα
• είχε εξεταστεί θετικά
• είχε τεκμηριωθεί διοικητικά και πληθυσμιακά
Η μη υλοποίηση τότε δεν αναιρεί το δικαίωμα. Το ενισχύει.
*Προέδρου κοινοτικού συμβουλίου κωμόπολης Αιγιαλούσας, αντιπροέδρου Ένωσης Λογοτεχνών Κύπρου
