Ένα σημαντικό και μέχρι σήμερα λιγότερο φωτισμένο κομμάτι της τοπικής ιστορίας της Πάφου, μέσα από την πορεία, τη λειτουργία και τον ρόλο της Αστυνομίας κατά τα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας, καταγράφεται στο νέο βιβλίο του Σάββα Σάββα «Η Αστυνομία στην Επαρχία Πάφου (1878-1933)». Η νέα έκδοση παρουσιάστηκε το βράδυ της Παρασκευής 2 Οκτωβρίου 2026, στις 19:30, στον Πολυχώρο Πολιτισμού «Αττικόν», στην οδό Ευαγόρα Παλληκαρίδη 39, στην Πάφο, σε εκδήλωση που διοργάνωσε το Πετρίδειο Ίδρυμα.
Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2025 από τις Εκδόσεις Ηλία Επιφανίου και αποτελεί μια εκτενή ιστορική καταγραφή 256 σελίδων, αφιερωμένη σε μια περίοδο κατά την οποία η Πάφος και ολόκληρη η Κύπρος βίωναν σημαντικές διοικητικές, πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές. Μέσα από την έρευνα του συγγραφέα, η Αστυνομία δεν παρουσιάζεται απλώς ως ένας διοικητικός ή κατασταλτικός θεσμός, αλλά ως ένας μηχανισμός που συνδέεται άμεσα με την καθημερινότητα της κοινωνίας, την ασφάλεια, την τάξη, τις μετακινήσεις, τις κοινότητες και τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι κάτοικοι της επαρχίας Πάφου κατά τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο.
Ο πρόεδρος του Πετριδείου Ιδρύματος, Μιχάλης Μαραθεύτης, αναφέρθηκε στο ευρύτερο όραμα του Ιδρύματος για την καταγραφή, διαφύλαξη και ανάδειξη της ιστορίας και του πολιτισμού της Πάφου. Όπως ανέφερε, εδώ και χρόνια φιλοδοξία και όραμα του Πετριδείου Ιδρύματος είναι η δημιουργία μιας σειράς εκδόσεων που θα καταγράφουν, θα διαφυλάσσουν και θα αναδεικνύουν τον πλούσιο πολιτισμό και την ιστορία της Πάφου. Το όνειρο αυτό, όπως είπε, έγινε πραγματικότητα την περασμένη Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου, με την παρουσίαση του πρώτου βιβλίου της σειράς, της Στέλλας Σιέππη, με τίτλο «Η πολιτιστική κίνηση στην Πάφο κατά την Αγγλοκρατία 1878-1959». Πρόκειται, σύμφωνα με τον κ. Μαραθεύτη, για ένα εξαιρετικό έργο, αποτέλεσμα πολύχρονης και συστηματικής έρευνας, το οποίο καταγράφει σε χρονολογική σειρά την πολιτιστική δραστηριότητα στην πόλη και την επαρχία της Πάφου κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας. Όπως ανέφερε, το έργο αναμένεται να αποτελέσει πολύτιμο έργο αναφοράς για μελετητές και ερευνητές, αλλά και για όλους όσοι ενδιαφέρονται για την ιστορία και τον πολιτισμό του τόπου. «Η αποψινή μας παρουσίαση αποτελεί τη συνέχεια αυτού του οράματος», ανέφερε, παρουσιάζοντας το δεύτερο βιβλίο της προσπάθειας, το έργο του υπαστυνόμου Σάββα Σάββα με τίτλο «Η Αστυνομία στην Επαρχία Πάφου 1878-1933». Ο κ. Μαραθεύτης χαρακτήρισε το βιβλίο εξαιρετικό έργο, το οποίο παρουσιάζει με λεπτομέρεια τη λειτουργία της Αστυνομίας της Πάφου υπό αγγλική διοίκηση. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι το Ίδρυμα έχει χρηματοδοτήσει και ολοκληρώσει την έρευνα για την ιστορία του ΑΠΟΠ από το 1953 μέχρι το 2000, ενώ, όπως είπε, βρίσκεται στο τελικό στάδιο συμφωνίας για την έκδοση της ιστορίας του Γυμναστικού Συλλόγου Κόροιβος, ο οποίος ιδρύθηκε το 1898. «Στόχος μας είναι αυτή η προσπάθεια να έχει συνέχεια», τόνισε.
Ο πρόεδρος Πολιτισμού και Παιδείας του Δήμου Πάφου, Γιώργος Πίτρος, εκπροσωπώντας τον Δήμο Πάφου, χαρακτήρισε την παρουσίαση του βιβλίου σημαντική συμβολή στην προσπάθεια καταγραφής, μελέτης και ανάδειξης της ιστορίας του τόπου. Όπως ανέφερε, πρόκειται για μια ιστορία που βρίσκεται πολλές φορές διάσπαρτη σε αρχεία, έγγραφα, υπηρεσιακές αναφορές, μαρτυρίες και φωτογραφικό υλικό και χρειάζεται την επίμονη συνεργασία του ερευνητή, ώστε να συγκροτηθεί, να ερμηνευτεί και τελικά να παραδοθεί στις επόμενες γενιές. Ο κ. Πίτρος υπογράμμισε ότι κάθε τέτοια προσπάθεια έχει ιδιαίτερη αξία, καθώς η ιστορική γνώση οικοδομείται όχι μόνο μέσα από τα μεγάλα γεγονότα της εποχής, αλλά και μέσα από την καθημερινότητα, τη λειτουργία των θεσμών, τη διοίκηση και, κυρίως, τους ανθρώπους που έδρασαν και έζησαν μέσα στις συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες.
Σε χαιρετισμό του, ο εκδότης Ηλίας Επιφανίου χαρακτήρισε το έργο πρωτότυπο και σημείωσε ότι έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό στην ιστοριογραφία και τη βιβλιογραφία του τόπου. Όπως ανέφερε, σε μια δύσκολη περίοδο οι Βρετανοί αποικιακοί αξιωματούχοι καλούνται να επιβάλουν τον νόμο και την τάξη σε μια εποχή κατά την οποία υπήρχε δυσπιστία προς κάθε μορφή ξένης εξουσίας. Ο κ. Επιφανίου αναφέρθηκε στην επιστημονική αρτιότητα της έρευνας του συγγραφέα, στην υπομονή και το πάθος με τα οποία εργάστηκε, χαρακτηρίζοντας την έρευνα υποδειγματική. Σύμφωνα με τον ίδιο, το έργο εμπλουτίζει την κυπριακή βιβλιογραφία και αποτελεί πλέον σημαντική αναφορά για όποιον επιθυμεί να κατανοήσει την πορεία και τη δράση της Αστυνομίας στην επαρχία Πάφου από την έναρξη της Αγγλοκρατίας το 1878 μέχρι το 1933.
Την παρουσίαση προλόγισε ο συγγραφέας και ακαδημαϊκός Δρ Γιώργος Γεωργής, ο οποίος αναφέρθηκε τόσο στο περιεχόμενο του βιβλίου όσο και στη διαχρονική προσφορά του Πετριδείου Ιδρύματος. Στην εισαγωγική του ομιλία χαρακτήρισε το Πετρίδειο «έναν πραγματικό πνεύμονα πολιτισμού» και ένα πολιτιστικό ίδρυμα που, όπως είπε, «λαμπρύνει με το έργο του την πόλη». Το χαρακτήρισε μοναδική περίπτωση στον κυπριακό χώρο, σημειώνοντας ότι μπορεί να συγκριθεί μόνο με τη δράση και την προσφορά του Λυκείου Ελληνίδων στην Αμμόχωστο, όπου, όπως ανέφερε, η προσπάθεια συνδεόταν με το προσωπικό έργο μιας σημαντικής προσωπικότητας, της Μαρίας Ιωάννου. Ο Δρ Γεωργής σημείωσε ότι η προσφορά του Πετριδείου Ιδρύματος οφείλεται στη συλλογική δράση του Συμβουλίου. Αναφερόμενος στον ίδιο τον συγγραφέα, είπε ότι ένας από τους φοιτητές τους ήταν ο Σάββας Σάββα, τον οποίο περιέγραψε ως σοβαρό και συνεπή φοιτητή, παρόντα κάθε Σάββατο. Όπως ανέφερε, στον Σάββα Σάββα δόθηκαν γνώσεις και κατεύθυνση στην επιστημονική έρευνα για την Αστυνομία της Πάφου. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε, μάλιστα, σε μια εμπειρία που, όπως είπε, παρέμεινε αξέχαστη στον συγγραφέα την επίσκεψη στο Μοναστήρι της Παναγίας του Σίντη, κοντά στην Πενταλιά.
Ακολούθησε ανάγνωση αποσπασμάτων από το βιβλίο από τον Λέκτορα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου, Δρα Κυριάκο Ιακωβίδη. Ο Δρ Ιακωβίδης ανέφερε ότι το βιβλίο του Σάββα Σάββα αποτελεί αποτέλεσμα επίπονης δουλειάς και τεκμηριωμένης επιστημονικής έρευνας. Όπως σημείωσε, το βιβλίο αποτελεί «τομή», «σημείο αναφοράς» και ταυτόχρονα «εφαλτήριο για νέες έρευνες» γύρω από τα σώματα ασφαλείας. Η έκδοση, μέσα από την τεκμηρίωση της ιστορίας της Αστυνομίας στην επαρχία Πάφου, ανοίγει παράλληλα δρόμους για περαιτέρω μελέτη της λειτουργίας των θεσμών και της κοινωνίας κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας, συμπλήρωσε. Κατά τη διάρκεια της βραδιάς παρουσιάστηκαν αποσπάσματα από το βιβλίο από τον Δρ Ιακωβίδη, ενώ στη συνέχεια έγινε αντιφώνηση από τον ίδιο τον συγγραφέα.
Ο κ. Σάββας Σάββα αναφέρθηκε στη σημασία της παρουσίασης και ευχαρίστησε το κοινό για την παρουσία του, σημειώνοντας ότι αποτελεί για τον ίδιο ουσιαστική τιμή αλλά και επιβεβαίωση ότι η διατήρηση της ιστορικής μνήμης του τόπου παραμένει ζωντανή. Όπως ανέφερε, η περίοδος που εξετάζει το βιβλίο, από το 1878 μέχρι το 1933, καλύπτει περισσότερες από πέντε δεκαετίες και προσφέρει ένα ιδιαίτερο παράθυρο στην καθημερινότητα της παλιάς Πάφου. Η Αστυνομία, όπως τόνισε, δεν αποτελεί μόνο έναν διοικητικό θεσμό, αλλά και έναν καθρέφτη της κοινωνίας κάθε εποχής: της ασφάλειας, της τάξης, των μετακινήσεων, των κοινοτήτων και των προβλημάτων που αντιμετώπιζαν οι κάτοικοι. Μέσα από αυτή την προσέγγιση, η ιστορία της Αστυνομίας λειτουργεί ως ένα ευρύτερο εργαλείο κατανόησης της κοινωνικής πραγματικότητας της Πάφου κατά τις πρώτες δεκαετίες της βρετανικής διοίκησης. Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η αναφορά του συγγραφέα στην αφιέρωση του βιβλίου.
Ο συγγραφέας αφιερώνει το έργο στη μνήμη των συναδέλφων του Στέλιου Παμπόρη, Σάββα Ζωίτσα, Μάριου Μπαρρή, Μάριου Ηροδότου, Μάριου Αβραάμ και Γιάννας Νικολάου. Η αφιέρωση προσδίδει στο ιστορικό έργο και μια προσωπική διάσταση, συνδέοντας την έρευνα για την ιστορία της Αστυνομίας με τη μνήμη ανθρώπων που υπηρέτησαν στο Σώμα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το φωτογραφικό υλικό που συνοδεύει την έκδοση. Το εξώφυλλο παραπέμπει στην αστυνομική παρουσία της εποχής και στη διαφορετική εικόνα που παρουσίαζαν οι υπηρεσίες ασφαλείας στις αρχές του 20ού αιώνα. Το οπτικό αυτό υλικό λειτουργεί συμπληρωματικά προς την ιστορική έρευνα, προσφέροντας στον αναγνώστη μια εικόνα της εποχής και της παρουσίας των αστυνομικών υπηρεσιών στην Πάφο. Το βιβλίο του Σάββα Σάββα έρχεται , όπως αναφέρθηκε στην παρουσίαση , έτσι να καταγράψει μια πτυχή της ιστορίας της Πάφου που δεν αφορά αποκλειστικά την Αστυνομία.
Μέσα από την πορεία και τη δράση του Σώματος αναδεικνύονται ευρύτερες πτυχές του τρόπου με τον οποίο οργανωνόταν και λειτουργούσε η κοινωνία της επαρχίας κατά τα πρώτα χρόνια της βρετανικής περιόδου. Η διοίκηση, η εφαρμογή της τάξης, οι μετακινήσεις, οι κοινότητες, η καθημερινότητα και οι σχέσεις των κατοίκων με τους θεσμούς αποτελούν στοιχεία που συνδέονται άμεσα με την ιστορία της Αστυνομίας και, κατ’ επέκταση, με την κοινωνική ιστορία της ίδιας της Πάφου. Υπό αυτή την έννοια, η έκδοση επιχειρεί να φωτίσει όχι μόνο έναν θεσμό, αλλά και μια ολόκληρη εποχή. Η εκδήλωση ήταν ανοικτή στο κοινό και ολοκληρώθηκε με ανοιχτή συζήτηση και ερωτήσειςΑκολούθησε υπογραφή αντιτύπων από τον συγγραφέα.
Την παρουσίαση και τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε η δημοσιογράφος Τζούλια Χατζηδημητρίου. Η έκδοση «Η Αστυνομία στην Επαρχία Πάφου (1878-1933)» εντάσσεται στη νέα εκδοτική προσπάθεια του Πετριδείου Ιδρύματος για τη συστηματική καταγραφή και ανάδειξη της ιστορίας και του πολιτισμού της Πάφου, με στόχο, όπως αναφέρθηκε κατά την εκδήλωση, η προσπάθεια αυτή να αποκτήσει συνέχεια και να δημιουργήσει μια σειρά έργων αναφοράς για την τοπική ιστορία.
