Μια νέα εποχή για την καινοτομία, την πρόληψη και την πρόσβαση των ασθενών σε σύγχρονες θεραπείες σηματοδοτεί η παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενός φιλόδοξου πακέτου μέτρων για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού τομέα υγείας. Το πακέτο που παρουσιάστηκε στις Βρυξέλλες περιλαμβάνει τρεις βασικούς άξονες: τον Νόμο για τη Βιοτεχνολογία (Biotech Act), την αναθεώρηση των κανόνων για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα, το Σχέδιο «Safe Hearts» για την καρδιαγγειακή υγεία. Στόχος είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων υγείας, η στήριξη της καινοτομίας και η μείωση ανισοτήτων μεταξύ των κρατών μελών, σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη προσπαθεί να ανταγωνιστεί ΗΠΑ και Ασία σε τομείς αιχμής.
Για χώρες όμως όπως η Κύπρος, με μικρή αγορά, περιορισμένο πληθυσμό και διαχρονικά εμπόδια στη μετάβαση από την έρευνα στην πράξη, το ερώτημα είναι αν πρόκειται για μια πραγματική ευκαιρία ή για ακόμη μία ευρωπαϊκή στρατηγική που θα μείνει στα χαρτιά αν δεν υπάρξει εθνική ετοιμότητα, παραμένει.
Από τη βιοτεχνολογία στην καθημερινή φροντίδα
Σε πρακτικό επίπεδο, ο Biotech Act φιλοδοξεί να απλοποιήσει το ρυθμιστικό περιβάλλον και να επιταχύνει τη μετάβαση από την έρευνα στην αγορά, διευκολύνοντας τις κλινικές δοκιμές και την πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία, μεταξύ άλλων, μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Για την Κύπρο, αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε μεγαλύτερη συμμετοχή σε ευρωπαϊκά ερευνητικά δίκτυα και σε νέες δυνατότητες για startups, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει κρατική στρατηγική και διοικητική υποστήριξη.
Ακόμη το Σχέδιο «Safe Hearts» έρχεται να απαντήσει σε ένα πρόβλημα που πιέζει ήδη και την κυπριακή κοινωνία. Οι καρδιαγγειακές παθήσεις συγκαταλέγονται στις βασικές αιτίες θνησιμότητας, με παράγοντες κινδύνου, όπως η παχυσαρκία, το κάπνισμα και ο διαβήτης να εμφανίζονται με ανησυχητική συχνότητα. Η έμφαση της ΕΕ στην πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης για πολιτικές αποφάσεις και στην Κύπρο, όπου η απουσία ολοκληρωμένων μητρώων ασθενών εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό κενό.
Τέλος, η απλούστευση των κανόνων για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα αφορά άμεσα μια χώρα που εξαρτάται σχεδόν πλήρως από εισαγωγές. Η ενίσχυση του ρόλου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων και η δημιουργία καταλόγου κρίσιμων συσκευών ενδέχεται να περιορίσουν καθυστερήσεις και ελλείψεις, βελτιώνοντας την ασφάλεια και την πρόσβαση των ασθενών.
Γιατί αφορά άμεσα την Κύπρο;
Παρότι συχνά οι ευρωπαϊκές πολιτικές σχεδιάζονται με γνώμονα τις μεγάλες αγορές, η Κύπρος έχει συγκεκριμένους λόγους να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Η χώρα διαθέτει αξιόλογο επιστημονικό δυναμικό και αναπτυσσόμενα ερευνητικά κέντρα, αλλά υστερεί σε κρίσιμες υποδομές, όπως οι κλινικές μελέτες μεγάλης κλίμακας, η συστηματική αξιοποίηση δεδομένων υγείας και οι μηχανισμοί μεταφοράς τεχνογνωσίας από το πανεπιστήμιο στη βιομηχανία. Την ίδια ώρα, οι καθυστερήσεις στην πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες και ιατροτεχνολογικά προϊόντα αποτελούν διαχρονικό πρόβλημα για ασθενείς και επαγγελματίες υγείας.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η οπτική της επιστημονικής κοινότητας. Επί του θέματος μίλησε στον «Π» ο δρ Γρηγόρης Παπαγρηγορίου, μοριακός βιολόγος και γενετιστής, επικεφαλής επιστήμονας και υπεύθυνος Ερευνητικής Ομάδας στο Κέντρο Αριστείας biobank.cy του Πανεπιστημίου Κύπρου.
Όπως ανέφερε, πρωτοβουλίες και ενέργειες όπως το πακέτο μέτρων που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για χώρες όπως η Κύπρος, η οποία διαθέτει υψηλού επιπέδου ερευνητικό δυναμικό, αλλά υστερεί σε κρίσιμους τομείς που αφορούν τη μεταφορά τεχνολογικών επιτευγμάτων από το ερευνητικό εργαστήριο στο βιομηχανικό επίπεδο. Όπως τόνισε, «η επένδυση στη μεταφραστική έρευνα θα μειώσει μακροπρόθεσμα τις ανάγκες σε πόρους για τα συστήματα υγείας και θα βελτιώσει το επίπεδο υγείας και βιωσιμότητας του πληθυσμού».
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τον τομέα της παραγωγής φαρμάκων, επισημαίνοντας ότι «ενώ στην Κύπρο έχουμε ισχυρές και διεθνώς αναγνωρισμένες φαρμακοβιομηχανίες με ευρεία γκάμα παραγωγής γενοσίμων φαρμάκων, η βιομηχανική έρευνα για την ανάπτυξη και τον κλινικό έλεγχο νέων, βελτιωμένων, ή στοχευμένων φαρμάκων υστερεί». Για να καταστεί αυτό εφικτό, σημείωσε, απαιτούνται υποδομές και ρυθμίσεις που να γεφυρώνουν την ακαδημαϊκή με τη βιομηχανική έρευνα, ώστε τα επιστημονικά ευρήματα να έχουν τη δυνατότητα να προχωρούν στα στάδια του κλινικού ελέγχου, της αδειοδότησης και της παραγωγής. Σε αυτό το πλαίσιο, η δημιουργία νεοφυών επιχειρήσεων βιοτεχνολογίας, με αξιοποίηση ιδιωτικών, κρατικών και ευρωπαϊκών πόρων που να επιτρέπουν τη μεγάλου ρίσκου ερευνητική ανάπτυξη, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πρώτο βήμα για τη μεταφορά τεχνολογίας, την ενίσχυση της απασχόλησης, και του βιομηχανικού δυναμικού της χώρας, με τελικό αποδέκτη τον ασθενή.
Παράλληλα, ο δρ Παπαγρηγορίου αναφέρθηκε στα ευρύτερα οφέλη που προκύπτουν όταν μια χώρα επενδύει στη βασική και μεταφραστική έρευνα, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη εξασφάλισης επαγγελματικής συνοχής για τους ερευνητές, ώστε η Κύπρος να εξελιχθεί σε πόλο έλξης ταλαντούχων επιστημόνων. Όπως σημείωσε, «η έρευνα είναι μια συνεχής διαδικασία» και προειδοποίησε ότι νέοι ερευνητές που εξασφαλίζουν χρηματοδότηση περιορισμένης διάρκειας κινδυνεύουν να χάσουν ό,τι έχουν κτίσει εάν αυτή δεν ανανεωθεί. Το αποτέλεσμα είναι η απώλεια τόσο της επένδυσης των χρηματοδοτών όσο και του επιστημονικού δυναμικού, καθώς πολλοί ερευνητές αναγκάζονται να μεταναστεύσουν ή να εγκαταλείψουν την έρευνα.
Κλείνοντας, έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην πρόθεση του πακέτου μέτρων να ενισχύσει τη διεξαγωγή κλινικών μελετών σε μικρές χώρες, τονίζοντας ότι «ο κυπριακός πληθυσμός είναι ιδανικός για τέτοιου είδους προσπάθειες». Όπως εξήγησε, τόσο η πληθυσμιακή ομοιογένεια όσο και οι μικρές αποστάσεις επιτρέπουν αντίστοιχα μεγαλύτερη αξιοπιστία στις μελέτες και άμεση πρόσβαση στους ασθενείς ανά την Κύπρο, ώστε να επιτυγχάνεται αποτελεσματική παρακολούθηση της εξέλιξης μιας ασθένειας, ταχύτερη αξιολόγηση των κλινικών παρεμβάσεων, και άμεση πρόσβαση των Κυπρίων ασθενών σε καινοτόμα και προηγμένα θεραπευτικά μέσα.
