Από τον Αύγουστο του 2025 μέχρι και τον Φεβρουάριο του 2026, οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας κυμαίνονταν σε χαμηλότερα επίπεδα από τον μέσο όρο στο μεγαλύτερο μέρος του τροπικού Ειρηνικού Ωκεανού, ωστόσο από τις αρχές Φεβρουαρίου 2026, οι θερμοκρασίες επιφάνειας της θάλασσας αυξήθηκαν σε υψηλότερα επίπεδα από τον μέσο όρο στο ανατολικό άκρο του τροπικού Ειρηνικού. Στη συνέχεια, από τα μέσα Απριλίου 2026, οι θερμοκρασίες επιφάνειας της θάλασσας στον κεντρικό έως ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό διατηρήθηκαν κοντά ή πάνω από τον μέσο όρο όπως βλέπετε και στη πιο κάτω εικόνα.
Σύμφωνα και με κλιματικά μοντέλα μεγάλων προγνωστικών κέντρων, τους επόμενους μήνες αναμένεται σημαντική περαιτέρω θέρμανση, με τις τρέχουσες εκτιμήσεις να υποδηλώνουν πως το τρίμηνο Νοέμβριος 2026 – Ιανουάριος 2027 θα εκδηλωθεί ένα ισχυρό ή και πολύ ισχυρό επεισόδιο El Niño, ή ενδεχομένως και ένα από τα πιο σημαντικά επεισόδια El Niño των τελευταίων δεκαετιών.
Ορισμένα κλιματικά μοντέλα μάλιστα δείχνουν την ανάπτυξη ενός πολύ ισχυρού ή και εξαιρετικά ισχυρού El Niño, το οποίο δεν αποκλείεται να ξεπεράσει και τα ισχυρότερα El Niño της σύγχρονης ιστορίας του πλανήτη όπως βλέπετε στη πιο κάτω εικόνα. Αξίζει να σημειωθεί ότι από το 1950 μέχρι και σήμερα, έχουν παρατηρηθεί μόλις 3 πολύ ισχυρά επεισόδια El Niño κατά την περίοδο 1982-1983, 1997-1998 και 2015-2016 (με αυτό του 2015-2016 να είναι το ισχυρότερο μέχρι στιγμής).
Λόγω και της πιθανότητας ανάπτυξης ενός πολύ ισχυρού ή ακόμα και εξαιρετικά ισχυρού επεισοδίου El Niño, πολύ πιθανόν να έχετε ακούσει από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης τον όρο “Super El Niño”. Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτός ο όρος δεν αναγνωρίζεται από την επιστημονική κοινότητα της μετεωρολογίας, παρόλο που το επεισόδιο αυτό φαίνεται πως θα είναι ένα από τα σημαντικότερα ή το σημαντικότερο επεισόδιο El Niño από τότε που υπάρχουν επίσημες καταγραφές.
Τι είναι το Εl Niño – Νότια Κύμανση (ENSO);
Το φαινόμενο αυτό αναφέρεται στην περιοδική και ακανόνιστη διακύμανση των ανέμων και της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας στον τροπικό Ειρηνικό ωκεανό, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται το κλίμα αρκετών τροπικών και υποτροπικών περιοχών. H ονομασία αυτή (El Niño = Το μωρό στα ισπανικά) δόθηκε αρχικά από ιθαγενείς ψαράδες των περιοχών της Νοτίου Αμερικής και αναφέρεται στο Θείο Βρέφος, μιας και ένα θερμό ωκεάνιο ρεύμα εμφανιζόταν κατά μήκος αυτών των περιοχών κοντά στα Χριστούγεννα. Το φαινόμενο μπορεί να χωριστεί σε 2 φάσεις, τη θερμή φάση που είναι γνωστή ως ‘El Niño’ και την ψυχρή φάση η οποία είναι γνωστή ως ‘La Niña’. Συνήθως, τα επεισόδια El Niño και La Niña διαρκούν για 9-12 μήνες και αρχίζουν να παρατηρούνται κατά την περίοδο Ιούνιο – Αύγουστο ενώ φτάνουν στο μέγιστο της έντασής τους κατά την περίοδο Δεκέμβριος – Απρίλιος. Το φαινόμενο εξασθενεί κατά την περίοδο Μάιου – Ιουλίου. Παρόλα αυτά, έχουν παρατηρηθεί περιπτώσεις όπου φαινόμενα Εl Niño και La Niña είχαν διάρκεια μεγαλύτερη απ’ την συνηθισμένη (2 χρόνια μέχρι και 3-4). Να σημειώσουμε η περιοδικότητα τους δεν είναι σταθερή, αλλά φαινόμενα El Niño και La Niña παρατηρούνται κατά μέσο όρο κάθε 3-5 χρόνια.
Οι κανονικές (ουδέτερες) συνθήκες που επικρατούν στον Ειρηνικό ωκεανό, έχουν να κάνουν με την αλληλεπίδραση χαρακτηριστικών τόσο της ατμόσφαιρας, όσο και του ωκεανού. Όσον αφορά τα χαρακτηριστικά του ωκεανού, τα θερμότερα νερά βρίσκονται στην επιφάνεια καθώς αυτά θερμαίνονται απευθείας μέσω της ηλιακής ακτινοβολίας και άρα είναι ελαφρύτερα, ενώ τα πιο ψυχρά νερά βρίσκονται πιο βαθιά, με αποτέλεσμα τη δημιουργία της θερμοκλινούς ζώνης (thermocline). Αυτή η ζώνη είναι βαθύτερη στον δυτικό Ειρηνικό ωκεανό και πιο ρηχή στον ανατολικό Ειρηνικό ωκεανό. Όσον αφορά την ατμόσφαιρα, κοντά στην περιοχή του Ισημερινού πνέουν οι «αληγείς άνεμοι» (trade winds) με κατεύθυνση από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Λόγω αυτής της κυκλοφορίας, τα ζεστά επιφανειακά νερά του Ειρηνικού μετακινούνται από τα ανατολικά προς τα δυτικά (με αποτέλεσμα τη συσσώρευση θερμού νερού στο δυτικό τμήμα του τροπικού Ειρηνικού ωκεανού), ενώ τα ζεστά νερά που εκτοπίζονται από τον ανατολικό Ειρηνικό εξαιτίας των αληγών ανέμων, αναπληρώνονται με την ανάβλυση (upwelling) ψυχρότερων νερών κατά μήκος των ακτών της Ν. Αμερικής. Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα την κατανομή που βλέπετε στην πιο κάτω εικόνα, με υψηλές πιέσεις στα ανατολικά τμήματα του Ειρηνικού (ακτές της Ν. Αμερικής) και χαμηλές σχετικά πιέσεις στο δυτικό τμήμα του Ειρηνικού (Ινδονησία, Βόρειες ακτές της Αυστραλίας).
Κατά τη διάρκεια μιας φάσης El Niño (θερμή φάση), η πιο πάνω κυκλοφορία παύει να ισχύει καθώς οι αληγείς επιφανειακοί άνεμοι εξασθενούν (ή σε κάποιες περιπτώσεις αλλάζουν κατεύθυνση και πνέουν από τα δυτικά προς τα ανατολικά), με αποτέλεσμα το θερμότερο νερό του Ειρηνικού που βρίσκεται στα δυτικά, να καλύπτει μεγάλο μέρος ή και όλο τον τροπικό Ειρηνικό ωκεανό και άρα να επικρατούν υψηλότερες θερμοκρασίες επιφάνειας νερού από τα κανονικά στον κεντροανατολικό Ειρηνικό ωκεανό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της βαρομετρικής πίεσης στα δυτικά τμήματα του Ειρηνικού (κοντά στην Ινδονησία – βόρειες ακτές Αυστραλίας), με επακόλουθο να παρατηρείται μια ξηρή περίοδος σε αυτές τις περιοχές. Παράλληλα, παρατηρείται πτώση της βαρομετρικής πίεσης ανατολικότερα, με τη ζώνη των βροχών να μετατοπίζεται στον κεντροανατολικό Ειρηνικό ωκεανό.
Κατά τη διάρκεια μιας φάσης La Niña (ψυχρή φάση), οι αληγείς επιφανειακοί άνεμοι παρουσιάζουν μεγαλύτερη ένταση από το κανονικό, με αποτέλεσμα το θερμότερο νερό να μετακινείται στα δυτικότερα τμήματα του Ειρηνικού ωκεανού και έτσι με το πέρας ενός Εl Niño, οι παγιδευμένες ποσότητες του κρύου νερού να ανέρχονται στην επιφάνεια της θάλασσας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παρουσιάζονται χαμηλότερες θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας στον κεντροανατολικό Ειρηνικό ωκεανό και άρα παρατηρείται η αντίστροφη φάση του El Niño (La Niña).
Λόγω του ότι ο τροπικός Ειρηνικός ωκεανός καταλαμβάνει μια πολύ μεγάλη έκταση του πλανήτη και λόγω του ότι το El Niño δεν παρουσιάζει ταυτόχρονα την ίδια συμπεριφορά σε όλες τις περιοχές του τροπικού Ειρηνικού ωκεανού, η επιστημονική κοινότητα έχει χωρίσει την περιοχή σε 4 περιοχές, για την καλύτερη μελέτη του φαινομένου:
- Niño1-2: Αυτό καλύπτει την περιοχή που εκτείνεται από 0° έως 10° Νότια του Ισημερινού και από 80° έως 90° Δυτικού πλάτους. Αυτή η περιοχή συνήθως θερμαίνεται πρώτη όταν αναπτύσσεται ένα El Niño.
- Niño3: Αυτό καλύπτει την περιοχή που εκτείνεται από τις 150° έως 90° Δυτικού γεωγραφικού μήκους και 5° Νότιου έως 5° Βόρειου γεωγραφικού πλάτους.
- Niño3.4: Αυτό καλύπτει την περιοχή που εκτείνεται από 5° Νότιου έως 5° Βόρειου γεωγραφικού πλάτους και στους μεσημβρινούς 120° έως 170° Δυτικού μήκους.
- Niño4: Αυτό καλύπτει την περιοχή που εκτείνεται από 5° Νότιου και 5° Βόρειου γεωγραφικού πλάτους και στους μεσημβρινούς 160° Ανατολικού και 150° Δυτικού μήκους.
Ποιες περιοχές επηρεάζονται περισσότερο;
Όσον αφορά τις περιοχές που επηρεάζονται άμεσα από τη θερμή φάση του ENSO (El Niño) και την ψυχρή φάση του ENSO (La Niña), αυτές αφορούν κυρίως περιοχές της Νοτίου και Βορείου Αμερικής, της Αυστραλίας, της τροπικής ζώνης του Ειρηνικού, της νοτιοανατολικής Ασίας και της Αφρικής, όπως βλέπετε στην πιο κάτω εικόνα. Οι περιοχές που βρίσκονται στο κόκκινο χρώμα στις πιο κάτω εικόνες, κατά τη διάρκεια ενός El Niño/La Niña παρουσιάζουν θερμό καιρό, οι περιοχές που βρίσκονται στο καφέ χρώμα παρουσιάζουν ξηρό καιρό, οι περιοχές που βρίσκονται στο κίτρινο χρώμα παρουσιάζουν ξηρό και θερμό καιρό, οι περιοχές που βρίσκονται στο πράσινο χρώμα παρουσιάζουν υγρό καιρό, οι περιοχές που βρίσκονται στο μπλε χρώμα παρουσιάζουν υγρό και δροσερό καιρό και οι περιοχές που βρίσκονται στο γαλάζιο χρώμα, παρουσιάζουν υγρό και θερμό καιρό.
Πώς επηρεάζεται η Ευρώπη και η περιοχή της Κύπρου;
Η Ευρώπη βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την “πηγή” εκδήλωσης του φαινομένου, δηλαδή τον τροπικό Ειρηνικό ωκεανό, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει άμεση επιρροή αλλά έμμεση και παρόλο που κάποιες φορές υπάρχουν σύνδεσμοι μεταξύ του El Niño και του Ευρωπαικού καιρικού μοτίβου, αυτοί δεν είναι εγγυημένοι καθώς ο καιρός της Ευρώπης επηρεάζεται από πολλούς άλλους ανταγωνιστικούς παράγοντες που ρυθμίζουν τον αεροχείμμαρο στον Ατλαντικό ωκεανό και γενικότερα τις μεγάλες ατμοσφαιρικές διατάξεις.
Όσον αφορά την περιοχή της Κύπρου, η επίδραση του El Niño είναι ακόμα πιο έμμεση και γενικά δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια ιδιαίτερη συσχέτιση του καιρού στην Κύπρο με τις διάφορες φάσεις του ENSO. Ο καιρός μας περισσότερο επηρεάζεται από τη διάταξη των βαρομετρικών συστημάτων στον Ατλαντικό ωκεανό και την Ευρώπη, από διάφορες κυκλοφορίες εμποδισμού, από την ένταση και θέση του υποτροπικού και πολικού αεροχειμάρρου, από αποκομμένες διαταραχές στη μέση τροπόσφαιρα αλλά και από άλλους συνοπτικούς παράγοντες. Έτσι καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι το El Niño ναι μεν αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την παγκόσμια κυκλοφορία, ωστόσο για την περιοχή της Κύπρου η επίδραση του είναι πολύ ασθενής και επισκιάζεται από άλλους ατμοσφαιρικούς παράγοντες της Ευρώπης και της Μεσογείου.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ιστορικά, πολλές από τις θερμότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί στον πλανήτη συνέπεσαν σε χρονιές El Niño. Ωστόσο, αυτή η επίδραση θέρμανσης προστίθεται πάνω σε μια μακροπρόθεσμη ανοδική τάση που προκαλείται από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Ως αποτέλεσμα, όταν ένα ισχυρό El Niño αναπτύσσεται στο σημερινό θερμότερο κλίμα, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες μπορούν να φτάσουν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Ένα φαινόμενο El Niño μεταφέρει θερμότητα στην ατμόσφαιρα και γενικά αυξάνει τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία περίπου κατά ένα πέμπτο του βαθμού Κελσίου σύμφωνα με την Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου. Το 1998 ήταν μια σημαντική χρονιά για τη θερμοκρασία του πλανήτη και τότε ήταν η θερμότερη χρονιά που είχε καταγραφεί, με το El Niño να συμβάλλει στην αύξηση των θερμοκρασιών. Παρόλα αυτά, ακόμη και τα πιο ψυχρά χρόνια La Niña των τελευταίων ετών ήταν θερμότερα από τα ισχυρά El Niño του παρελθόντος, κάτι που δείχνει πόσο έχει αλλάξει το βασικό υπόβαθρο του κλίματος. Χαρακτηριστικά, τα τρία πιο πρόσφατα χρόνια La Niña παραμένουν αρκετά θερμότερα από το ισχυρό El Niño του 1998. Το 2023 ήταν η πρώτη χρονιά κατά την οποία οι παγκόσμιες θερμοκρασίες ήταν 1,4°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, και από τότε είχαμε ακόμη δύο χρόνια που φτάσαμε αυτά τα επίπεδα. Με ένα Ελ Νίνιο, είναι πιθανό ότι η επόμενη χρονιά θα ξεπεράσει το όριο του 1,5°C σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα σύμφωνα με μετεωρολογικούς από τη Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου.
ΠΗΓΗ: KITASWEATHER
