Όσο πλησιάζει η μέρα -γύρω στις αρχές Αυγούστου- που το Τμήμα Περιβάλλοντος θα αποφανθεί για την προτεινόμενη επέκταση του λιμανιού στο Λατσί, ώστε η Αρχή Λιμένων να προχωρήσει στην προκήρυξη του διαγωνισμού, πυκνώνουν οι φωνές για τις πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις ενός «πολύ παρεμβατικού», όπως το χαρακτηρίζουν, έργου στον Κόλπο της Χρυσοχούς, το οποίο προβλέπει τη δημιουργία 186 επιπλέον θέσεων ελλιμενισμού για σκάφη αναψυχής και αλιείας μήκους έως 40 μέτρων.
Σύμφωνα με τους σχεδιασμούς, η νέα επέκταση της λιμενολεκάνης θα προορίζεται κυρίως για ιδιωτικά σκάφη αναψυχής, ενώ η υφιστάμενη των 350 θέσεων θα συνεχίσει να εξυπηρετεί κυρίως τα αλιευτικά σκάφη και τις τουριστικές δραστηριότητες, κάτι που, όπως επεσήμαναν στον «Π» πηγές από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, ενισχύει το επιχείρημα ότι το έργο δεν εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, αλλά συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα στην περιοχή, εις βάρος της φύσης και της τοπικής κοινωνίας.
Οι κύριες εργασίες, οι οποίες αυτό το διάστημα εξετάζονται από την περιβαλλοντική Αρχή, ώστε να κλειδώσει η τελική γνωμάτευση, περιλαμβάνουν:
- κατασκευή νέου προσήνεμου και υπήνεμου κυματοθραύστη για προστασία της νέας λιμενολεκάνης,
- κατασκευή νέων κρηπιδωμάτων και εγκατάσταση λιμενικού εξοπλισμού,
- εργασίες εκβάθυνσης της λιμενολεκάνης,
- δημιουργία νέων χερσαίων και παραλιακών χώρων,
- κατασκευή οδού πρόσβασης και υποδομών στον υφιστάμενο κυματοθραύστη,
- υδραυλικά έργα για τη διαχείριση της εκβολής του ποταμού και τη βελτίωση της ανανέωσης των υδάτων.
Ανησυχίες
Σύμφωνα με όσους εγείρουν προβληματισμούς για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τα πιο πάνω έργα απειλούν να αλλοιώσουν ανεπανόρθωτα τον φυσικό και παράκτιο χαρακτήρα του Κόλπου της Χρυσοχούς, οποίος ορίζεται στα δυτικά από την περιβαλλοντικά ευαίσθητη χερσόνησο του Ακάμα και στα ανατολικά από τη χερσόνησο της Τηλλυρίας.
Με βάση τα επιχειρήματα όσων εκφράζουν επιφυλάξεις, το Τμήμα Περιβάλλοντος καλείται στην απόφαση που θα ανακοινώσει γύρω στις αρχές Αυγούστου, να εξηγήσει εάν το προτεινόμενο έργο θα οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη καταστροφή ευαίσθητων θαλάσσιων οικοτόπων, αλλά και σε αλλοίωση της ποιότητας των θαλάσσιων υδάτων και των παραλιών.
Τι διακυβεύεται
Σε σχέση με το φυσικό περιβάλλον και τις προστατευόμενες περιοχές, το έργο βρίσκεται σε σχετικά κοντινή απόσταση από περιοχές του δικτύου Natura 2000. Συγκεκριμένα:
- περίπου 1,7 km δυτικά βρίσκονται οι περιοχές «ΕΖΔ Χερσόνησος Ακάμα» (CY4000010) και «ΖΕΠ Χερσόνησος Ακάμα» (CY4000023),
- περίπου 2,9 km ανατολικά βρίσκεται η περιοχή «ΕΖΔ Πόλις-Γιαλιά» (CY4000001),
- περίπου 4,8 km βόρεια εκτείνεται η περιοχή «ΕΖΔ & ΖΕΠ Ωκεανίς» (CY4000024).
Στο θαλάσσιο περιβάλλον της περιοχής ανάπτυξης του έργου και στην άμεση γειτονία της εντοπίζονται σημαντικοί θαλάσσιοι οικότοποι, μεταξύ των οποίων:
- Λιβάδια Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica), τα οποία αποτελούν οικότοπο προτεραιότητας σύμφωνα με το Παράρτημα Ι της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για τους Οικοτόπους (92/43/ΕΟΚ),
- Αμμοσύρσεις που καλύπτονται διαρκώς από θαλάσσιο νερό μικρού βάθους,
- Ύφαλοι.
«Ένα ακρωτήρι στη μέση του Κόλπου της Χρυσοχούς»
Ως ένα ακρωτήρι στη μέση του Κόλπου της Χρυσοχούς χαρακτηρίζει τον νέο κυματοθραύστη, έκτασης μισού χιλιομέτρου, που προτείνεται να κατασκευαστεί, η δρ Ξένια Λοϊζίδου, ακτομηχανικός και επικεφάλής του Κέντρου Μελετών και Έρευνας ΑΚΤΗ. Σε βίντεο που κοινοποίησε αυτές τις μέρες του Κέντρο, η δρ Λοϊζίδου τονίζει ότι για τις κατασκευές θα πρέπει να αφαιρεθούν 280 χιλιάδες κυβικά μέτρα ογκολίθων εις βάρος του Φαραγγιού της Ανδρολύκου στον Ακάμα, όπου λειτουργούν λατομεία. Επίσης 250 χιλιάδες τόνοι εκσκαφών του πυθμένα θα πεταχτούν στη θάλασσα, ενώ 110 χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα Ποσειδωνίας (φύκια) θα καταστραφούν. «Γιατί είναι κρυστάλλινα τα νερά στο Λατσί;» διερωτάται. «Γιατί υπάρχουν πολύ υγιείς Ποσειδωνίες, οι οποίες διυλίζουν και διηθίζουν το νερό».
Επίσης αναφέρει ότι στις επιχωματώσεις θα ανεγερθούν εφτά κτίρια, έκτασης 4,5 χιλιάδων τετραγωνικών μέτρων. «Αυτές τις μέρες συζητείται η περιβαλλοντική μελέτη. Στις 4 Αυγούστου θα ληφθούν αποφάσεις. Πάλι μέσα στον Αύγουστο. Αυτά δεν είναι αναπτυξιακές υποδομές. Αυτά είναι υποδομές που καταστρέφουν αυτό που έχουμε και ευνοούν τους λίγους», αναφέρει στο τέλος.
Το συνολικό κόστος υλοποίησης του έργου εκτιμάται σε περίπου €41,5 εκατομμύρια και θα χρηματοδοτηθεί από την Αρχή Λιμένων Κύπρου.
Κρίσιμος περιβαλλοντικός παράγοντας οι φωλιές χελωνών
Εκτός από την παρουσία των θαλάσσιων οικοτόπων, που αποτελεί σημαντικό περιβαλλοντικό παράγοντα που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την αξιολόγηση του έργου, άξιες προσοχής είναι και οι αμμώδεις παραλίες που αναπτύσσονται δυτικά και ανατολικά του λιμένα Λατσιού, καθώς αποτελούν σημαντικές περιοχές φωλεοποίησης θαλάσσιων χελωνών, κυρίως για τα είδη καρέτα καρέτα (Caretta caretta) και πράσινη χελώνα (Chelonia mydas).
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα του Τμήματος Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών (ΤΑΘΕ) για την περίοδο 2010–2023, σε παράκτια ζώνη που εκτείνεται περίπου 3,5 km δυτικά και 7,5 km ανατολικά του λιμένα Λατσιού, καταγράφηκαν συνολικά:
- 5.731 φωλιές Caretta caretta,
- 116 φωλιές Chelonia mydas.
Επιπλέον, η ευρύτερη θαλάσσια περιοχή «Πόλις-Γιαλιά», η οποία αναγνωρίζεται ως περιοχή υποστήριξης θέσεων φωλεοποίησης θαλάσσιων χελωνών (οικότοπος CY05), παρουσιάζει ιδιαίτερη οικολογική σημασία. Κατά την περίοδο 2010–2021, καταγράφηκαν συνολικά 7.530 φωλιές θαλάσσιων χελωνών στην περιοχή.
Ειδικότερα για τον Κόλπο Χρυσοχούς, κατά την περίοδο 2012–2021, καταγράφηκαν:
- 8.254 φωλιές Caretta caretta,
- 189 φωλιές Chelonia mydas.
Η παρουσία σημαντικού αριθμού φωλιών θαλάσσιων χελωνών καταδεικνύει την υψηλή οικολογική αξία της παράκτιας περιοχής και αποτελεί κρίσιμο περιβαλλοντικό παράγοντα που πρέπει να ληφθεί υπόψη σε έναν σχεδιασμό, κατασκευή και λειτουργία της επέκτασης του λιμένα Λατσιού. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για την αποφυγή ή τον περιορισμό πιθανών επιπτώσεων, όπως η όχληση κατά την περίοδο αναπαραγωγής, η φωτορύπανση, η υποβάθμιση των παραλιών φωλεοποίησης και η μεταβολή των παράκτιων συνθηκών.
Στο θαλάσσιο περιβάλλον της περιοχής ανάπτυξης του έργου και στην άμεση γειτονία της εντοπίζονται σημαντικοί θαλάσσιοι οικότοποι.
Σε απόσταση μικρότερη των 2 km οι περιοχές της απειλούμενης φώκιας
Στην ευρύτερη περιοχή του έργου εντοπίζονται σημαντικές περιοχές ενδιαίτησης της Μεσογειακής φώκιας (Monachus monachus), ενός από τα πλέον απειλούμενα θαλάσσια θηλαστικά παγκοσμίως. Σε απόσταση περίπου 1,9 km από το κέντρο του υφιστάμενου αλιευτικού καταφυγίου Λατσιού βρίσκεται η Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή (ΘΠΠ) «Χάλαβρο», η οποία αποτελεί σημαντικό ενδιαίτημα για το είδος, καθώς παρέχει περιοχές ανάπαυσης, αναπαραγωγής, γαλουχίας και τροφοληψίας.
Στην περιοχή της σπηλιάς Χάλαβρου λειτουργεί σύστημα συνεχούς παρακολούθησης και καταγραφής των φωκιών από το Τμήμα Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών (ΤΑΘΕ). Η σπηλιά χρησιμοποιείται από τη θηλυκή φώκια «Άνασσα», η οποία το 2023 γέννησε ένα νεογνό, την «Αρκαδία». Η παρακείμενη παραλία χρησιμοποιείται για ξεκούραση του ενήλικου ατόμου και για τη γαλουχία του νεογνού. Παράλληλα, έχει καταγραφεί και περιστατικό θνησιμότητας φώκιας το 2021, πιθανώς λόγω τραυματισμού από σκάφος, γεγονός που αναδεικνύει τους κινδύνους που σχετίζονται με την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Η Μεσογειακή φώκια (Monachus monachus) χαρακτηρίζεται ως «Τρωτό» είδος (IUCN Red List) και αποτελεί το πιο απειλούμενο θαλάσσιο θηλαστικό στην Ευρώπη. Ο παγκόσμιος πληθυσμός της στη Μεσόγειο εκτιμάται περίπου σε 444–600 άτομα, ενώ ο πληθυσμός στην Κύπρο ανέρχεται περίπου σε 20–22 άτομα, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την προστασία των περιοχών αναπαραγωγής και διαβίωσής της.
Η περιοχή «Χάλαβρο» έχει χαρακτηριστεί ως Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή (ΚΔΠ 91/2023), όπου εφαρμόζονται περιορισμοί, όπως η απαγόρευση αλιείας και διέλευσης σκαφών, με σκοπό την προστασία των υδρόβιων οργανισμών και των αλιευτικών πόρων. Σε απόσταση περίπου 1,8 km δυτικά του έργου βρίσκεται σημαντικό σπήλαιο αναπαραγωγής της Μεσογειακής φώκιας.
Επιπρόσθετα, η θαλάσσια περιοχή Κακοσκάλι, κοντά στη νησίδα Άγιος Γεώργιος και εντός της περιοχής Natura 2000 «Χερσόνησος Ακάμα», έχει επίσης χαρακτηριστεί ως Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή, με απαγόρευση αλιευτικών δραστηριοτήτων για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Η συνολική περιοχή μελέτης του έργου εμπίπτει εξ ολοκλήρου στη Σημαντική Περιοχή για τα Θαλάσσια Θηλαστικά (Important Marine Mammal Area – IMMA) «Ακάμας και Κόλπος Χρυσοχούς», η οποία αναγνωρίστηκε λόγω της μεγάλης οικολογικής σημασίας της ως περιοχή αναπαραγωγής, γαλουχίας, ανάπαυσης και τροφοληψίας της Μεσογειακής φώκιας
«Δεν φαίνεται να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον»
Έντονη ανησυχία για το προτεινόμενο έργο στο Λατσί, εξέφρασε από τον περασμένο Οκτώβριο και το Κίνημα Οικολόγων – Συμμαχία Πολιτών. Επικαλούμενο τη Μελέτη Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον (ΜΕΕΠ), προειδοποίησε ότι η κατασκευή του έργου θα οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη καταστροφή ευαίσθητων θαλάσσιων οικοτόπων, όπως των λειβαδιών Ποσειδωνίας και των υφάλων, που φιλοξενούν κρίσιμα προστατευόμενα είδη – μεταξύ αυτών τη Caretta caretta και τη Μεσογειακή φώκια. Τόνισε σε ανακοίνωση ότι οι εκτεταμένες βυθοκορήσεις και επιχώσεις θα επηρεάσουν σοβαρά την ποιότητα των θαλάσσιων υδάτων και των παραλιών.
«Ανησυχία προκαλούν και οι πρόνοιες για οικιστική ανάπτυξη που παραπέμπουν σε μια ανάπτυξη τύπου μαρίνας και όχι πλέον για ένα αλιευτικό καταφύγιο. Η αισθητική και οικολογική αλλοίωση του τοπίου θα υποβαθμίσει ανεπανόρθωτα τον χαρακτήρα του Λατσιού ως περιοχής ήπιας τουριστικής ανάπτυξης. Παράλληλα, η μελέτη δεν αποσαφηνίζει την προέλευση των τεράστιων ποσοτήτων λατομικών υλικών που θα χρησιμοποιηθούν, γεγονός που εγείρει ανησυχίες για πρόσθετες περιβαλλοντικές επιπτώσεις από λατομεύσεις και μεταφορές», πρόσθεσε.
Το Κίνημα σημείωσε ότι το έργο δεν φαίνεται να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, αλλά συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα, εις βάρος της τοπικής κοινωνίας, της φύσης και της βιωσιμότητας της περιοχής.
«Αντί για έργα που καταστρέφουν, η πολιτεία οφείλει να επενδύσει σε ήπιες μορφές ανάπτυξης, αγροτουρισμό, προστασία των οικοσυστημάτων και συμμετοχικό σχεδιασμό με την τοπική κοινωνία στο επίκεντρο. Καλούμε τις αρμόδιες αρχές να αναστείλουν τη διαδικασία αδειοδότησης και να προχωρήσουν σε επαναξιολόγηση του έργου, λαμβάνοντας υπόψη τις πραγματικές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες», πρόσθεσε.
