Μικρές αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων τις επόμενες ημέρες - Μάχη στην ΕΕ για δημοσιονομικό χώρο απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια

Η εξεύρεση δημοσιονομικού χώρου για τη λήψη βραχυπρόθεσμων μέτρων στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων απέναντι στο αυξημένο ενεργειακό κόστος, θα αποτελέσει βασικό θέμα συζήτησης στη διήμερη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σήμερα και αύριο στις Βρυξέλλες, με τις κυβερνήσεις να καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη ανακούφισης καταναλωτών και επιχειρήσεων και στη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας. Στο τραπέζι βρίσκονται οι πρωτοβουλίες των Πρωθυπουργών της Ελλάδας και της Ιταλίας. Η Κύπρος επιδιώκει μεγαλύτερη ευελιξία, ώστε να μπορέσει να μειώσει τη φορολογία στα καύσιμα και στην ηλεκτρική ενέργεια και να εξασφαλίσει πρόσθετα περιθώρια δαπανών.

Η συζήτηση έχει επείγοντα χαρακτήρα, καθώς οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ οι προβλέψεις για την παγκόσμια προσφορά δεν αφήνουν περιθώρια για γρήγορη αποκλιμάκωση. Η πίεση είναι παρούσα στην κυπριακή αγορά, όπου το πετρέλαιο κίνησης καταγράφει ιστορικά υψηλή λιανική τιμή, επιβαρύνοντας νοικοκυριά, επαγγελματίες και επιχειρήσεις με αυξημένες ανάγκες μεταφορών και ενέργειας.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έθεσε ως βασικό στόχο της συνόδου την παροχή κατευθύνσεων προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για «στοχευμένα και προσωρινά μέτρα» που θα περιορίσουν τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών ενέργειας σε πολίτες και επιχειρήσεις.

"Σε ένα πλαίσιο αυξανόμενης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, η επόμενη συνεδρίασή μας θα επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στην οικονομία και στην εξεύρεση λύσεων για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και η οικονομική προσιτότητα. Βραχυπρόθεσμα, πρέπει να παράσχουμε κατευθύνσεις στην Επιτροπή, σχετικά με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα για την άμβλυνση των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας στους πολίτες και τις επιχειρήσεις μας – συνεχίζοντας παράλληλα να εφαρμόζουμε τη στρατηγική μας για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα", αναφέρει ο κ. Κόστα στην επιστολή του προς τους ηγέτες για τη σύγκλιση της Συνόδου Κορυφής.

Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα παρουσιάσει στους ηγέτες την κατάσταση και τις προοπτικές. Σήμερα υπάρχει σε ισχύ η λεγομένη «εργαλειοθήκη» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το αναθεωρημένο σχέδιο της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Electricity Market Design) και το πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων, τα οποία έχει αξιοποιήσει και η Κύπρος. Η Σύνοδος αναμένεται να ζητήσει από την Επιτροπή να εφαρμόσει πρόσθετα μέτρα. H Πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, γνωστοποίησε την Τετάρτη ότι η κυβέρνησή της βρίσκεται κοντά σε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση για έναν μηχανισμό μείωσης της τιμής του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. 

Ο Έλληνας Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ζητήσει την εξαίρεση από τους δημοσιονομικούς υπολογισμούς των προσωρινών μέτρων που λαμβάνουν τα κράτη-μέλη και να επιτραπεί η αξιοποίηση των πρόσθετων εσόδων από τον ΦΠΑ, που προκύπτουν λόγω της αύξησης των τιμών, για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Οι προτάσεις του κ. Μητσοτάκη ταιριάζουν στις ανάγκες της Κύπρου.

Ειδικότερα, η κυπριακή πλευρά επιδιώκει να εξασφαλίσει περιθώρια για παρεμβάσεις στη φορολογία των καυσίμων και της ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και να διευρύνει τις ανώτατες ετήσιες οροφές πρωτογενών δαπανών. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει μέτρα στήριξης χωρίς να προσκρούει στους υφιστάμενους δημοσιονομικούς περιορισμούς.

Η διεύρυνση των ορίων δεν συνεπάγεται αυτόματα ότι θα υπάρξουν νέες δαπάνες. Θα δημιουργούσε, ωστόσο, πρόσθετη δυνατότητα παρέμβασης, εφόσον εξασφαλιστούν οι αναγκαίες ευρωπαϊκές εγκρίσεις και καθοριστούν οι όροι εφαρμογής.

Το πετρέλαιο δεν υποχωρεί

Οι εξελίξεις στην αγορά ενέργειας ενισχύουν την πίεση προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Την Τετάρτη, 14 Οκτωβρίου, το πετρέλαιο Μπρεντ διαμορφωνόταν στις 12.30 ώρα Κύπρου στα 105,91 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας άνοδο 0,2%. Το αμερικανικό αργό WTI ενισχυόταν κατά 0,7%, στα 94,80 δολάρια. Οι αγορές εμφανίζονται λιγότερο ευαίσθητες σε προσωρινές διπλωματικές κινήσεις και ανακοινώσεις, που εκτονώνουν πρόσκαιρα την ένταση, καθώς η διάρκεια των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία εξακολουθεί να επηρεάζει τις προσδοκίες για την προσφορά και τις τιμές.

Στην τελευταία του έκθεση για την αγορά πετρελαίου, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ) προειδοποιεί ότι το ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης θα παραμείνει ελλειμματικό μέχρι το τέλος του 2026, ενώ η περιορισμένη προσφορά ενδέχεται να διατηρηθεί για σημαντικό διάστημα εντός του 2027.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό, τα παγκόσμια καταγεγραμμένα αποθέματα πετρελαίου μειώθηκαν οριακά τον Σεπτέμβριο. Ο ΔΟΕ εκτιμά ότι η αγορά θα παραμείνει ευάλωτη σε νέες αναταράξεις, εφόσον δεν υπάρξει λύση στις συγκρούσεις. Παρά την πιθανή επαναφορά της αγοράς πετρελαϊκών προϊόντων σε πλεονασματική κατάσταση το πρώτο τρίμηνο του 2027, η ανάκαμψη της προσφοράς από τη Μέση Ανατολή θα παραμείνει καθοριστικός παράγοντας για την εξισορρόπηση της αγοράς.

Στο κόκκινο τα καύσιμα στην Κύπρο

Η πίεση γίνεται ήδη αισθητή στην κυπριακή αγορά. Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Πρατηριούχων, Σάββας Προκοπίου, δήλωσε στο ΚΥΠΕ ότι οι ενδείξεις παραπέμπουν σε περαιτέρω μικρές αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων τις επόμενες ημέρες. Επισήμανε, παράλληλα, ότι η άνοδος της τιμής του πετρελαίου επηρεάζει ακόμη περισσότερο τη λιανική τιμή, καθώς αυξάνεται και η φορολογική επιβάρυνση που συνδέεται με την αξία του προϊόντος, όπως ο ΦΠΑ.

Ο ίδιος κάλεσε το υπουργείο Οικονομικών να στηρίξει τις ευάλωτες ομάδες και τους επαγγελματίες για τους οποίους τα καύσιμα αποτελούν βασικό λειτουργικό έξοδο. Πρότεινε, επίσης, τον διπλασιασμό της επιδότησης πετρελαίου θέρμανσης για δικαιούχους, που διαμένουν σε περιοχές μεγάλου υψομέτρου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του παρατηρητηρίου Λιανικών Τιμών Καυσίμων της υπηρεσίας Προστασίας του Καταναλωτή, στις 14 Οκτωβρίου, η μέση παγκύπρια τιμή του πετρελαίου κίνησης βρισκόταν στα 2,019 ευρώ το λίτρο. Η χαμηλότερη τιμή ήταν 1,939 ευρώ, ενώ η υψηλότερη έφθανε στα 2,126 ευρώ, καταγράφοντας ιστορικό ρεκόρ.

Η μέση τιμή της αμόλυβδης 95 ήταν 1,759 ευρώ το λίτρο, με εύρος από 1,669 έως 1,829 ευρώ. Για την αμόλυβδη 98, η μέση τιμή διαμορφωνόταν στα 1,814 ευρώ, ενώ το πετρέλαιο θέρμανσης πωλείτο κατά μέσο όρο προς 1,679 ευρώ το λίτρο.